پایان «ولیعهد در سایه»؛ سیفالاسلام قذافی که بود؟
سیفالاسلام قذافی، سرشناسترین پسر معمر قذافی، رهبر مقتول لیبی در شهر زنتان در غرب این کشور کشته شد.
او که هنگام مرگ ۵۳ سال داشت، دومین پسر قذافی بود و از سال ۲۰۱۱ در زنتان به سر میبرد. این چهره جنجالی لیبی ابتدا در زندان و سپس از سال ۲۰۱۷ وقتی آزاد شد، در حال برنامهریزی برای بازگشت به عرصه سیاست بود.
در بیانیهای که از سوی تیم سیاسی او منتشر شد، آمده است که وی توسط «چهار مرد مسلح نقابدار» که به خانهاش در زنتان یورش بردند، ترور شده است.
بسیاری از افراد پیش از قیام سال ۲۰۱۱، سیفالاسلام را ولیعهد و دومین مرد قدرتمند لیبی میدانستند. او در تمام دوران خشونتهایی که در پی اعتراضات بهار عربی لیبی را فرا گرفت و منجر به جنگ داخلی شد، چهرهای شاخص باقی ماند.
اتهامات متعددی علیه او مبنی بر شکنجه و خشونت مفرط علیه مخالفان حکومت پدرش مطرح بود. تا فوریه ۲۰۱۱، نام او در لیست تحریمهای سازمان ملل قرار گرفت و ممنوعالخروج شد.
در مارس ۲۰۱۱، پس از آنکه سازمان ملل اجازه استفاده از «تمام اقدامات لازم» برای محافظت از غیرنظامیان در برابر نیروهای قذافی را صادر کرد، ناتو به بمباران لیبی روی آورد.
در ژوئن ۲۰۱۱، سیفالاسلام اعلام کرد که پدرش مایل به برگزاری انتخابات و کنارهگیری از قدرت در صورت شکست است؛ با این حال، ناتو این پیشنهاد را رد کرد و بمباران لیبی ادامه یافت.
تا پایان ماه ژوئن، دیوان کیفری بینالمللی حکم بازداشت سیفالاسلام را صادر کرده بود، اما او تا پس از مرگ پدرش و برادرش، معتصم، در سرت در تاریخ ۲۰ اکتبر ۲۰۱۱، متواری باقی ماند.
پس از مذاکرات طولانی با دیوان کیفری بینالمللی که خواستار استرداد او بود، به مقامات لیبی این اختیار داده شد تا سیفالاسلام را به اتهام جنایات جنگی مرتکب شده در طول قیام ۲۰۱۱، در داخل کشور محاکمه کنند.
در آن زمان، وکلای مدافع سیفالاسلام بیم آن داشتند که هدف از محاکمه در لیبی نه عدالت، بلکه انتقامجویی باشد. سازمان ملل برآورد کرد که تا ۱۵ هزار نفر در این درگیریها کشته شدهاند، در حالی که شورای ملی انتقالی لیبی این رقم را تا ۳۰ هزار نفر اعلام کرد.
در سال ۲۰۱۴، سیفالاسلام که در آن زمان در زنتان زندانی بود، از طریق ویدیوکنفرانس در دادگاه طرابلس حاضر شد. در ژوئیه ۲۰۱۵، دادگاه طرابلس او را غیابی به اعدام محکوم کرد.
با این حال، در سال ۲۰۱۷، او توسط گردان «ابوبکر صدیق» (شبهنظامیانی که کنترل زنتان را در دست داشتند) به عنوان بخشی از عفو صادر شده توسط مقامات شرق لیبی، که در سطح بینالمللی به رسمیت شناخته نمیشوند، آزاد شد.
با این حال او تا سالها در انظار عمومی ظاهر نشد و همچنان تحت تعقیب دیوان کیفری بینالمللی باقی ماند.
در ژوئیه ۲۰۲۱، سیفالاسلام در مصاحبهای نادر با نیویورک تایمز، مقامات لیبی را متهم کرد که «از انتخابات میترسند». او در توضیح زندگی مخفیانه خود گفت که «۱۰ سال از مردم لیبی دور بوده است» و افزود: «باید آرامآرام برگردید؛ مثل یک استریپتیز (اجرای تدریجی).»
او سرانجام در نوامبر ۲۰۲۱ در شهر سبها اولین حضور علنی خود را پس از سالها رقم زد و برای نامزدی در انتخابات ریاستجمهوری لیبی ثبتنام کرد تا تلاش کند آرزوهای حامیان سابق پدرش را احیا کند.
او که در ابتدا از شرکت در انتخابات منع شده بود، بعدتر تایید صلاحیت شد. با این وجود آن انتخابات به دلیل وضعیت آشفته سیاسی لیبی و رقابت دو دولت موازی برای قدرت، هرگز برگزار نشد.
چهره «مترقی»
سیفالاسلام، مردی تحصیلکرده در غرب و خوشسخن، چهرهای مترقی از دولت سرکوبگر لیبی ارائه میداد.
او در سال ۲۰۰۸ مدرک دکترای خود را از مدرسه اقتصاد لندن دریافت کرد. پایاننامه او درباره نقش جامعه مدنی در اصلاح حکمرانی جهانی بود.
مدرسه اقتصاد لندن بعدها به دلیل تلاش برای ایجاد رابطه با رژیم لیبی، بهویژه پذیرش سیفالاسلام به عنوان دانشجو که در روز مراسم دکترا توافقنامهای برای اهدای ۲.۴ میلیون دلار از سوی «بنیاد خیریه و توسعه بینالمللی قذافی» امضا کرده بود، مورد انتقاد قرار گرفت.
سیفالاسلام به عنوان یک مذاکرهکننده میتوانست مدعی پیروزیها و نقشهای مهمی باشد. او نقش محوری در مذاکرات هستهای با قدرتهای غربی از جمله ایالات متحده و بریتانیا ایفا کرد.
او همچنین در مذاکره برای پرداخت غرامت به خانوادههای قربانیان بمبگذاری لاکربی، حمله به کلوب شبانه برلین و پرواز ۷۷۲ یوتا که بر فراز صحرای بزرگ آفریقا منفجر شد، نقش برجستهای داشت.
سیفالاسلام قذافی چندین پیشنهاد دیگر نیز داشت، از جمله «اسراطین»، برای حل دائمی مناقشه فلسطینیان و اسرائیل از طریق راه حل تشکیل یک کشور واحد سکولار.
یورونیوز فارسی
