یادبود و بزرگداشت پرویز قلیچ‌خانی در فرانکفورت

متن سخنرانی بهروز اسدی به مناسبت یاد بود و بزرگداشت پرویز قلیچ خانی در فرانکفورت

با سلام به همه هم‌میهنان گرامی، دوستان عزیز، یاران و دوستداران پرویز قلیچ‌خانی،

از همه شما خواهش می‌کنم به یاد جان‌باختگان راه رهایی مردم ایران، و به‌ویژه به یاد دو عزیز از دست‌رفته اخیر در غربت، پرویز قلیچ‌خانی و مرجان ساتراپی ، لحظاتی از جای خود برخیزیم و یادشان را با کف زدن  احترام گرامی بداریم.

سپاسگزارم.

از همه عزیزانی که امروز به این دعوت پاسخ داده‌اند و در اینجا حضور یافته‌اند، صمیمانه سپاسگزاریم. این دعوت را ما اعلام کردیم، اما حقیقت این است که حضور شما از عهدی عمیق‌تر سرچشمه می‌گیرد؛ عهدی با پرویز، با پرویزها، با انسان‌هایی که زندگی خود را نه برای آسایش شخصی، بلکه برای آزادی، عدالت، کرامت انسانی و دفاع از مردمشان وقف کردند.

ما امروز اینجا گرد آمده‌ایم نه برای سوگواری ، نه فقط برای یادآوری نامی بزرگ، بلکه برای زنده نگه داشتن راهی که پرویز قلیچ‌خانی با شرافت، پایداری و استقلال  پیمود. پرویز قلیچ‌خانی تنها یک فوتبالیست بزرگ نبود؛ او تنها کاپیتان تیم ملی و یکی از درخشان‌ترین چهره‌های فوتبال ایران در دهه‌های چهل و پنجاه خورشیدی نبود. او انسانی بود که شهرت ورزشی خود را به سرمایه‌ای برای دفاع از حقیقت، عدالت اجتماعی و آزادی بدل کرد.

در روزگاری که بسیاری سکوت را انتخاب کردند، او سکوت نکرد. در روزگاری که می‌شد با نام، محبوبیت و افتخار ورزشی به قدرت نزدیک  شد، او راه دشوارتر را برگزید. نه در برابر حکومت پهلوی سر فرود آورد و نه پس از انقلاب ۱۳۵۷ از باورهای انسانی، اجتماعی و آزادی‌خواهانه خود فاصله گرفت. او از آن دسته انسان‌هایی بود که زندگی را نه با معیار موقعیت، امتیاز و مصلحت، بلکه با معیار وجدان و شرافت می‌سنجیدند.

پرویز قلیچ‌خانی عمیقاً به آزادی، عدالت اجتماعی و کرامت انسان باور داشت. او در کنار مردم ایستاد؛ در کنار کارگران، زحمتکشان، فرودستان و همه کسانی که صدایشان کمتر شنیده می‌شد. برای او سیاست میدان معامله نبود؛ ادامه همان مبارزه‌ای بود که در زمین فوتبال با روحیه، نظم، شجاعت و مسئولیت آغاز کرده بود. او در میدان فوتبال کاپیتان بود، و بیرون از میدان نیز کاپیتان وجدان بیدار بخشی از جامعه ایران باقی ماند.

پس از سال‌ها فعالیت سیاسی، پرویز مسیر فرهنگی و مطبوعاتی را نیز با همان تعهد ادامه داد. یکی از ماندگارترین یادگارهای او نشریه «آرش» بود؛ نشریه‌ای فرهنگی، سیاسی و اجتماعی در تبعید که طی سال‌ها به خانه‌ای برای نویسندگان، پژوهشگران، روشنفکران و فعالان سیاسی و فرهنگی تبدیل شد. آرش تنها یک مجله نبود؛ آرش تلاشی بود برای گفت‌وگو، برای حفظ حافظه جمعی، برای بیان صدای دیگر، و برای آن‌که اندیشه آزاد در تبعید خاموش نشود.

بسیاری می‌دانند که استمرار چنین کاری آسان نبود. انتشار ده‌ها و بیش از یکصد شماره از نشریه‌ای فارسی‌زبان در خارج از کشور، بدون پشتکار، بدون عشق، بدون ایمان به ضرورت فرهنگ و مبارزه ممکن نبود. پرویز قلیچ‌خانی این کار را با همان روحیه‌ای پیش برد که در میدان فوتبال از او می‌شناختیم: مصمم، شریف، پیگیر و بی‌ادعا.

ما امروز اینجا جمع نشده‌ایم که تنها بگوییم پرویز قلیچ‌خانی از میان ما رفت. ما آمده‌ایم بگوییم راه او، یاد او و صدای او در میان ما زنده است. آمده‌ایم بگوییم فراموش نمی‌کنیم. آمده‌ایم بگوییم آنچه بر آزادی‌خواهان، زندانیان سیاسی، جان‌باختگان راه آزادی و مردم ایران گذشته است، از حافظه ما پاک نخواهد شد. اما فراموش نکردن برای ما تنها یک شعار نیست؛ مسئولیتی است برای ادامه دادن، برای دنبال کردن راه آزادی، برای بیدار نگه داشتن حافظه تاریخی جامعه.

پرویز قلیچ‌خانی از آن چهره‌هایی بود که می‌توانست زندگی دیگری داشته باشد؛ زندگی آرام‌تر، بی‌هزینه‌تر، نزدیک‌تر به قدرت و دورتر از رنج مردم. اما او چنین نکرد. او انتخاب کرد که کنار مردم بماند. انتخاب کرد که مستقل بماند. انتخاب کرد که صدای خود را نفروشد. و همین است که او را نه فقط به یک قهرمان ورزشی، بلکه به یک نماد اخلاقی، سیاسی و فرهنگی تبدیل می‌کند.

در کنار نام او، نام‌هایی چون جهان‌پهلوان غلامرضا تختی، ناصر حجازی و دیگر چهره‌های مستقل و مردمی ورزش ایران نیز به یاد می‌آیند؛ کسانی که نشان دادند میدان واقعی تنها زمین ورزش نیست. میدان واقعی گاه در خیابان است، گاه در زندان، گاه در تبعید، گاه در قلم، در نشریه، در ایستادگی و در انتخاب‌های دشوار زندگی.

امروز از نظر جسمی، پرویز قلیچ‌خانی در میان ما نیست، اما حضور او در حافظه ما، در تاریخ ما، در فرهنگ ما و در مبارزه مردم ایران زنده است. او به ما آموخت که انسان می‌تواند مشهور باشد اما فروتن بماند؛ محبوب باشد اما مستقل بماند؛ قهرمان باشد اما خود را از مردم جدا نکند.

از سخنرانان عزیز امروز نسیم خاکسار ،رضادعلامه زاده و ناصر مهاجر ، از هنرمندان، از دوستانی که در برگزاری این مراسم یاری رساندند، از اسکندر آبادی  عزیز برای همراهی موسیقایی، و از همه کسانی که با دل و جان در پیشبرد این برنامه کمک کردند، صمیمانه سپاسگزاری می کنیم . ما وامدار محبت، حضور و همبستگی شما هستیم.

باشد که یاد پرویز قلیچ‌خانی، یاد مرجان ساتراپی یاد همه جان‌باختگان و زندانیان راه آزادی، چراغ راه ما بماند. باشد که از تهران تا کابل، از ایران تا افغانستان، فریاد زن، زندگی، آزادی همچنان طنین‌انداز باشد. باشد که آزادی در سیاست، آزادی در زندگی، و آزادی برای مردم، به حقیقتی زنده بدل شود.

به امید روزهای روشن‌تر؛ به امید رهایی، عدالت، رفاه و کرامت انسانی برای مردم ایران و همه مردم منطقه.

یاد پرویز قلیچ‌خانی گرامی، راهش پررهرو، و نامش جاودان باد.

بهروز اسدی فعال حقوق بشر و سخنگوی انجمن زن زندگی ازادی در المان