توافق دولت سوریه و نیروهای کرد برای پایان درگیریها
محمود حسنو و جعده طه / خبرگزاری رویترز / ۱۸ ژانویه ۲۰۲۶
دولت سوریه و اصلیترین نیروی مسلح کرد روز یکشنبه به توافقی گسترده دست یافتند که بر اساس آن، نهادهای غیرنظامی و نظامی کرد به زیرمجموعه دولت مرکزی دمشق درمیآیند. این توافق به درگیریهای چند روزهای پایان داد که طی آن نیروهای دولتی موفق شدند مناطق مهمی از جمله چند میدان نفتی کلیدی را تصرف کنند.
نماینده ایالات متحده، تام باراک، این توافق را «نقطه عطفی سرنوشتساز» توصیف کرد، اما افزود که برای نهاییکردن جزئیات توافق جامع ادغام، «کار دشوار زیادی باقی مانده است».
مفاد این توافق، ضربهای بزرگ به «نیروهای دموکراتیک سوریه» (قسد) محسوب میشود؛ نیرویی با محوریت کردها که بیش از یک دهه اداره منطقهای خودمختار را در شمال شرق سوریه برعهده داشت.
فرمانده قسد، مظلوم عبدی، در بیانیهای بعدی تأیید کرد که این نیرو موافقت کرده است از دو استان عمدتاً عربنشین دیرالزور – منطقه اصلی تولید نفت و گندم کشور – و رقه، که سدهای مهم برقآبی در کرانه فرات را در خود جای داده، عقبنشینی کند.
قسد پیش از این در برابر ادغام در دولت اسلامگرای حاکم بر دمشق، که پس از سقوط بشار اسد در اواخر سال ۲۰۲۴ روی کار آمد، مقاومت میکرد.
طبق گزارش رسانههای دولتی سوریه، توافقنامه ۱۴مادهای منتشرشده از سوی دفتر ریاستجمهوری، دارای امضای احمد الشرع رئیسجمهور سوریه و مظلوم عبدی است که بهصورت جداگانه امضا شده است.
رسانههای کردی گزارش دادهاند عبدی قرار است روز دوشنبه در دمشق با الشرع دیدار کند و پس از بازگشت، جزئیات توافق را با افکار عمومی در میان بگذارد.
عبدی تأکید کرد که نیروهایش همچنان متعهد به حفاظت از «دستاوردهای» منطقه کردستان سوریه هستند. وی به نقل از رسانههای کردی گفت: «این جنگ بر ما تحمیل شد. ما میخواستیم از آن جلوگیری کنیم، اما متأسفانه از پیش برنامهریزی شده بود و بر ما تحمیل گردید.»
شرایط دشوار در توافق جدید
دولت سوریه و قسد ماهها در سال گذشته درباره نحوه ادغام نهادهای نظامی و غیرنظامی تحت اداره کردها در ساختارهای دولتی تا پایان سال ۲۰۲۵ مذاکره کرده بودند.
اما پس از پایان مهلت مقرر بدون پیشرفت چشمگیر، درگیریها آغاز شد و به حمله گسترده ارتش به مناطق تحت کنترل کردها انجامید. در توافق روز یکشنبه مقرر شده است که درگیریها پایان یابد، اگرچه گزارشهایی از ادامه درگیری پراکنده هنوز منتشر میشود.
طبق متن توافق، کلیه نیروهای قسد باید بهصورت «فردی» و نه در قالب یگانهای سازمانیافته کردی، در وزارتخانههای دفاع و کشور ادغام شوند؛ خواستهای که پیشتر قسد بر آن پافشاری کرده بود، اما اکنون کنار گذاشته شده است.
این توافق همچنین تصریح میکند که کلیه گذرگاههای مرزی، میادین نفت و گاز، و زندانها و اردوگاههایی که اعضا و خانوادههای وابسته به گروه داعش از سال ۲۰۱۷ در آن نگهداری میشوند، به کنترل دولت مرکزی واگذار خواهند شد. این نیز از جمله شروطی است که قسد مدتها در برابر آن مقاومت میکرد.
یک مقام سوری روز یکشنبه اعلام کرد وضعیت امنیتی در این مناطق «کاملاً باثبات» است و دمشق مصمم است روند انتقال کنترل را به گونهای پیش ببرد که «ماموریت نابودی باقیماندههای داعش لطمه نبیند و فرصتی برای تحرک عناصر یا سلولهای این گروه فراهم نشود».
دولت مرکزی قرار است کنترل رسمی استانهای دیرالزور و رقه را در دست بگیرد. رسانههای دولتی تصاویر جشن مردم در رقه از «انتقال قریبالوقوع اداره شهر به دولت مرکزی» را منتشر کردند.
به گفته مقام سوری، این تحویل در ۲۴ تا ۴۸ ساعت آینده انجام خواهد شد و این امر را «مهمترین نشانه جدیت در اجرای طرح» خواند.
هرچند توافق امتیازاتی نیز برای طرف کردی دربر دارد؛ از جمله اینکه قسد میتواند نمایندگان نظامی و غیرنظامی خود را برای برخی مناصب کلیدی در دولت مرکزی معرفی کند و در استان حسکه – که جمعیت کردی قابل توجهی دارد و مرکز اصلی نفوذ قسد است – استاندار با اجماع دو طرف منصوب خواهد شد.
همچنین قسد موظف شده است تمامی اتباع غیرسوری مرتبط با حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) را از خاک سوریه اخراج کند.
الشرع پیشتر پ.ک.ک را متهم کرده بود که روند تصمیمگیری قسد را منحرف ساخته و مانع پیشرفت در فرایند ادغام شده است؛ اتهامی که قسد آن را رد میکند.
ایالات متحده میان دو متحد گرفتار شد
وزارت خارجه ترکیه در بیانیهای ابراز امیدواری کرد که «این توافق به امنیت و صلح مردم سوریه و سراسر منطقه، بهویژه کشورهای همسایه سوریه، کمک کند».
این وزارتخانه افزود: «با پذیرش واقعیتهای میدانی، امیدواریم همه گروهها و افراد درک کنند که آینده سوریه نه در ترور و تجزیه، بلکه در وحدت، یکپارچگی و انسجام ملی است.»
درگیریهای اخیر ایالات متحده را در موقعیتی دشوار قرار داده است؛ میان حمایت دیرینه از قسد بهعنوان یکی از متحدان کلیدی در جنگ علیه داعش و پشتیبانی تازه از دولت الشرع، که وعده داده سوریهای متحد با دولتی مرکزی و فراگیر ایجاد کند.
باراک روز شنبه در منطقه کردستان عراق با مظلوم عبدی و روز یکشنبه در دمشق با احمد الشرع دیدار کرد.
با وجود درخواست علنی ارتش آمریکا برای توقف حملات، نیروهای سوری روز یکشنبه نیز به پیشروی ادامه دادند. یک فرمانده ارشد کرد پیش از اعلام توافق به رویترز گفته بود که آمریکا باید برای پایان درگیریها «فعالتر و قاطعتر» مداخله کند.
