جنگ اوکراین در حال تغییر به زیان پوتین است

مارکوس واکر، توماس گروو و الکساندر وارد
وال‌استریت ژورنال / ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶

اوکراین با بهره‌برداری از آسیب‌پذیری‌های روسیه، در حالی که کارزار پهپادی‌اش خسارت‌های فزاینده‌ای به ارتش و صنعت نفت این کشور وارد می‌کند، فشار بر مسکو را افزایش داده است.

چهار سال است که روسیه بر این فرض تکیه کرده که در یک جنگ فرسایشی می‌تواند بیش از اوکراین دوام بیاورد. اما اکنون، در حالی که پهپادهای کی‌یف خسارت‌های رو به افزایشی هم به ارتش روسیه و هم به صنعت نفت این کشور وارد می‌کنند، مسکو درمی‌یابد که زمان الزاماً به سود آن نیست.

نیروی تهاجمی ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، در خطوط مقدم هرچه دستاوردهای کوچک‌تری کسب می‌کند، تلفاتش از میزان جذب نیرو فراتر رفته و برای سازگار شدن با کارزار پهپادی اوکراین که مسیرهای تدارکاتی منتهی به مواضع پیشروی آن را زیر ضرب گرفته، با دشواری روبه‌رو شده است.

در همین حال، ارتش تحت فشار اوکراین آن‌گونه که روسیه امیدوار بود فرو نپاشیده و حتی در برخی مناطق با ضدحمله‌های محدود مهاجمان را به عقب می‌راند. ناوگان پهپادی اوکراین که پیوسته توانمندتر می‌شود، در کریمه تحت اشغال روسیه بحران سوخت ایجاد کرده و پالایشگاه‌هایی را در عمق خاک روسیه هدف حملات سنگین قرار داده است.

این جنگ به نقطه عطفی رسیده است؛ اما هنوز روشن نیست که این نقطه عطف به کدام سمت خواهد رفت. روسیه که برای نخستین بار از اواخر سال ۲۰۲۲ در موضع ضعف قرار گرفته، ممکن است همچنان راه‌هایی برای پاسخ دادن به برتری کنونی اوکراین در جنگ پهپادی پیدا کند. اوکراین نیز همچنان با آسیب‌پذیری‌های مهمی روبه‌رو است؛ از جمله کمبود موشک‌های رهگیر سامانه پاتریوت برای مقابله با موشک‌های بالستیک روسیه که کی‌یف و دیگر شهرها را هدف قرار می‌دهند.

تحولات نظامی از زمستان گذشته تاکنون در نحوه نگاه به جنگ در مسکو، کی‌یف و واشنگتن نیز بازتاب یافته است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، که سال گذشته به ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین، گفته بود «هیچ برگ برنده‌ای» در اختیار ندارد، روز چهارشنبه در دیداری دوستانه با رهبر اوکراین در حاشیه نشست سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در ترکیه، از ابتکار عمل این کشور و توانمندی‌های پهپادی دوربرد آن تمجید کرد.

دیدار دونالد ترامپ با ولودیمیر زلنسکی در اجلاس ناتو در آنکارا

به گفته دو مقام آمریکایی آگاه از موضوع، گزارش‌های اطلاعاتی آمریکا درباره قابلیت‌های جدید اوکراین برای انجام حملات دوربرد به ترامپ ارائه شده و این توانمندی‌ها او را تحت تأثیر قرار داده است؛ در حالی که افکار عمومی روسیه نیز بیش از پیش خواهان پایان جنگ شده‌اند. این مقامات می‌گویند همین ارزیابی‌ها توضیح می‌دهد که چرا ترامپ در مقایسه با سال گذشته با لحنی مثبت‌تر درباره اوکراین سخن می‌گوید.

نشانه‌های فرسودگی

برخی تحلیلگران نظامی روسیه اذعان دارند که این کشور با موانعی روبه‌رو شده که هنگام آغاز تهاجم تمام‌عیار در اوایل سال ۲۰۲۲ هرگز انتظار آن‌ها را نداشت.

روسلان پوخوف، مدیر «مرکز تحلیل راهبردها و فناوری‌ها»؛ اندیشکده‌ای مستقر در مسکو، گفت: «موقعیت راهبردی کلی فدراسیون روسیه طی یک سال گذشته تضعیف شده است؛ در میدان نبرد، سرعت پیشروی کاهش یافته، ضدحمله‌های اوکراین شدت گرفته و نشانه‌هایی از فرسودگی در نیروهای مسلح روسیه مشاهده می‌شود.»

بسیاری از تحلیلگران می‌گویند از زمستان گذشته تاکنون تلفات روسیه در میدان جنگ از میزان جذب نیروهای جدید بیشتر بوده است؛ موضوعی که گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال صدور دستور بسیج اجباری از سوی پوتین برای جبران کمبود نیروهای پیاده‌نظام را افزایش داده است. او تاکنون به دلیل نگرانی از نارضایتی عمومی از چنین اقدامی خودداری کرده است.

در اوکراین، اعتمادبه‌نفس در درون دولت و همچنین در میان بسیاری از یگان‌های نظامی خسته اما همچنان مصمم گسترش یافته است که کشورشان از این جنگ جان سالم به در خواهد برد، استقلال خود را حفظ خواهد کرد و تلاش پوتین برای به زیر سلطه کشیدن آن را ناکام خواهد گذاشت. با این حال، این نبرد طولانی هنوز به پایان نرسیده است. اگر موشک‌های روسیه زیرساخت‌های آسیب‌دیده گرمایش و برق را نابود کنند، غیرنظامیان در شهرهای بزرگ ممکن است با زمستان سخت و بی‌رحمانه دیگری روبه‌رو شوند.

زلنسکی این هفته گفت حملات موشک‌های بالستیک «آخرین برتری بزرگ روسیه» در این جنگ است و از غرب خواست سامانه‌های پاتریوت بیشتری در اختیار اوکراین قرار دهد. او افزود: «در همه زمینه‌های دیگر، خودمان قادر به انجام کارها هستیم.»

با این حال، پرسش اصلی این است که چه زمانی ــ اگر اصلاً چنین زمانی فرا برسد ــ پوتین به این نتیجه خواهد رسید که تهاجمش بازدهی کاهنده و هزینه‌های فزاینده‌ای برای او به همراه دارد و در نتیجه، درخواست اوکراین برای برقراری آتش‌بسی را که خطوط کنونی جبهه‌ها را تثبیت کند، خواهد پذیرفت.

با این حال، رهبر روسیه همچنان به‌طور علنی اهداف حداکثری خود در جنگ را تکرار می‌کند؛ از جمله واگذاری بخش‌هایی از خاک اوکراین و احیای نفوذ مسکو در داخل این کشور. اما مقام‌های آمریکایی امیدوارند که پوتین در اواخر سال جاری ممکن است برای توافقی که به جنگ پایان دهد و شرایط آن برای کی‌یف قابل قبول باشد، آمادگی نشان دهد.

برخی دیگر اما می‌گویند پاسخ این پرسش «هرگز» است.

روسلان پوخوف، تحلیلگر مستقر در مسکو، گفت: «پوتین آماده یک جنگ فرسایشی طولانی‌مدت است که قصد دارد فارغ از پیامدهای آن تا پایان ادامه دهد. این جنگ عملاً به پروژه عمر او تبدیل شده و تا زمانی که زنده باشد آن را ادامه خواهد داد.»

آتش‌سوزی در یک پالایشگاه نفت در اومسک، روسیه، دور از خطوط مقدم، پس از حمله پهپادی اوکراین

پوتین همچنین بارها از پیشروی‌هایی در میدان نبرد سخن گفته که در واقعیت وجود نداشته‌اند؛ موضوعی که بسیاری از تحلیلگران غربی را به این نتیجه رسانده است که فرماندهان نظامی روسیه تصویری گمراه‌کننده از وضعیت ارتش به او ارائه می‌کنند.

مایکل کافمن، کارشناس نیروهای نظامی روسیه و اوکراین در «بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی» در واشنگتن، گفت: «به نظر می‌رسد پوتین به‌طور مداوم اطلاعات نادرستی دریافت می‌کند که او را به این باور می‌رساند که موفقیت نظامی روسیه در منطقه دونتسک در شرق اوکراین همچنان اجتناب‌ناپذیر است.»

پیشروی رو به کاهش

نیروهای روسیه همچنان در منطقه دونتسک، که کانون اصلی عملیات تهاجمی آن‌ها در سال جاری است، در حال پیشروی هستند. نیروهای پیاده این کشور به‌آرامی در حال نفوذ به شهر کوستیانتینیفکا هستند، هرچند هنوز فاصله زیادی تا تصرف کامل آن دارند.

تغییر بزرگ امسال این است که پیش‌تر روسیه تقریباً در سراسر خط مقدم جنگ به طول بیش از ۷۰۰ مایل (حدود یک‌هزار و ۱۲۰ کیلومتر)، یا دست‌کم در چندین محور به‌طور هم‌زمان، به‌تدریج پیشروی می‌کرد.

راب لی، کارشناس نظامی در «مؤسسه پژوهش سیاست خارجی» مستقر در فیلادلفیا، گفت: «اکنون وضعیت متعادل‌تر شده و هر دو طرف در مناطق مختلف در حال پیشروی هستند.»

لی و کافمن هر دو معتقدند که ارتش اوکراین راهکارهایی برای مقابله با تاکتیک‌هایی یافته است که روسیه از سال گذشته به کار می‌برد. روسیه عمدتاً بر ترکیبی از نفوذ نیروهای پیاده از میان خطوط دفاعی نسبتاً کم‌تراکم اوکراین و استفاده از پهپادها برای هدف قرار دادن جابه‌جایی نیروها و تجهیزات اوکراینی در پشت جبهه تکیه داشته است.

اما مدافعان اوکراینی اکنون در حفظ مواضع خود و شناسایی و نابودی نیروهای نفوذی مهارت بیشتری پیدا کرده‌اند. آن‌ها همچنین با استفاده از یک سامانه چندلایه شامل شناسایی، اخلال الکترونیکی و پهپادهای رهگیر کوچک، توانایی بیشتری برای مقابله با پهپادهای میان‌برد روسیه به دست آورده‌اند.

کافمن گفت: «ارتش اوکراین به بهینه‌سازی و تطبیق خود ادامه داده است، در حالی که ارتش روسیه در سال ۲۰۲۶ عملاً تحول قابل توجهی نداشته است. آن‌ها همان‌گونه می‌جنگند که در سال ۲۰۲۵ می‌جنگیدند.»

اوکراین نیز کارزار پهپادی میان‌برد خود را علیه شبکه‌های تدارکاتی روسیه در پشت خطوط مقدم، به‌ویژه در جبهه جنوبی، به اجرا گذاشته است. روس‌ها تاکنون در سازگار شدن با این وضعیت با مشکل مواجه بوده‌اند.

نیروهای اوکراینی در نزدیکی کوستیانتینوفکا به سمت مواضع روسیه موشک شلیک می‌کنند

همزمان، یگان‌های اوکراینی تاکتیک‌های جدیدی را توسعه داده‌اند که در آن نیروهای پیاده و پهپادها به‌صورت هماهنگ برای اجرای ضدحمله‌ها عمل می‌کنند.

کنراد موزیکا، بنیان‌گذار شرکت تحلیل نظامی «روخان کانسالتینگ» در لهستان، گفت: «اوکراین به‌آرامی در حال بازپس‌گیری ابتکار عمل است و روس‌ها را در مناطقی که آسیب‌پذیرتر هستند به چالش می‌کشد.»

خسارت‌های پهپادی

تصاویر ماهواره‌ای و ویدئوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد حملات فزاینده پهپادی و موشکی اوکراین پالایشگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌های انرژی روسیه را از مسکو و سن‌پترزبورگ گرفته تا مناطق دوردست سیبری هدف قرار داده است.

به گفته موزیکا، این حملات به‌طور فزاینده‌ای در حال مختل کردن تأمین سوخت در بخش‌هایی از روسیه هستند و کمبود سوخت دیزل می‌تواند به مشکلی جدی برای ارتش روسیه تبدیل شود.

افزایش برد و شمار پهپادهای اوکراینی موجب شده روسیه نتواند از تمامی نقاط قلمرو گسترده خود محافظت کند و کرملین ناچار شود میان شهرها و دارایی‌هایی که باید تحت حفاظت قرار گیرند، دست به انتخاب بزند.

نایجل گولد-دیویس، دیپلمات پیشین بریتانیا در روسیه و پژوهشگر ارشد امور روسیه و اوراسیا در «مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی»، گفت: «در طول تاریخ، وسعت جغرافیایی روسیه نقطه قوت و مزیت آن بوده است. اما اکنون این ویژگی به یک نقطه ضعف تبدیل شده، زیرا قلمروی بسیار وسیعی وجود دارد که باید از آن دفاع شود.»

با این حال، والری زالوژنی، فرمانده پیشین نیروهای مسلح اوکراین، در مقاله‌ای که روز چهارشنبه در روزنامه بریتانیایی *تلگراف* منتشر شد، نوشت که پیشرفت‌های اوکراین در جنگ پهپادی و نبرد زمینی هنوز برای وادار کردن روسیه به پذیرش آتش‌بس کافی نیست.

او نوشت: «توازن نظامی اکنون بیش از آنکه بر پایه دستیابی به یک پیروزی قاطع باشد، به وضعیتی از محروم‌سازی متقابل توانایی‌های طرف مقابل تبدیل شده است.»

زالوژنی هشدار داد که اوکراین همچنان با آزمونی دشوار از نظر توان تحمل و استمرار مواجه است.

او نوشت: «روسیه همچنان به جنگ ادامه می‌دهد.»