طرح سوریه، عراق و آمریکا برای دور زدن تنگه هرمز

شان متیوز و راقیب سویلو
میدل ایست آی / ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۶

عراق، سوریه و ایالات متحده قصد دارند خط لوله‌ای تاریخی به طول ۵۰۰ مایل تا سواحل مدیترانه سوریه را احیا کنند. این اقدام بخشی از تلاش‌ها برای کاهش کنترل ایران بر تنگه هرمز است. مقامات ارشد عراقی و منطقه‌ای این خبر را به «میدل ایست آی» اعلام کرده‌اند.

به گفته منابع میدل ایست آی، توافق برای احیای این خط لوله که در ابتدا از شهر کرکوک در شمال عراق تا شهر ساحلی بانیاس در سوریه کشیده شده بود، هفته آینده و همزمان با دیدار علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در کاخ سفید رونمایی خواهد شد.

تام باراک، سفیر ترامپ در ترکیه و نماینده ویژه او در امور سوریه و عراق، پیش از سفر الزیدی روی جزئیات این توافق کار کرده است. انتظار می‌رود این سفر شامل توقفی در ایالت تگزاس، قطب انرژی آمریکا، نیز باشد.

یک مقام ارشد عراقی به میدل ایست آی گفت که باراک رابطه کاری خوبی با الزیدی ایجاد کرده و می‌خواهد از این خط لوله به عنوان الگویی برای پروژه‌های تجاری در منطقه شام استفاده کند؛ پروژه‌هایی که به گفته او هم به نفع آمریکا و هم به نفع دولت‌های محلی خواهد بود.

این خط لوله در سال ۱۹۵۲ توسط شرکت نفت عراق با ظرفیت حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز تکمیل شد. بغداد پس از آنکه سوریه در جریان جنگ ایران و عراق از ایران حمایت کرد، این خط لوله را در دهه ۱۹۸۰ تعطیل کرد. این خط پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ به شدت آسیب دید و عملاً از کار افتاده است.

این خط به تعمیرات گسترده‌ای از جمله مخازن ذخیره جدید، پمپ‌ها و سیستم‌های برقی نیاز دارد. یک مقام ارشد منطقه‌ای به میدل ایست آی گفت که احتمالاً کل خط لوله باید جایگزین شود و این روند دو تا سه سال زمان خواهد برد. او افزود که کنسرسیومی از شرکت‌های آمریکایی از همین حالا برای این بازسازی به کار گرفته شده‌اند که نشان‌دهنده تعهد آمریکا به این موضوع است.

سوریه و عراق در اواخر سال ۲۰۲۴، پس از آنکه شبه‌نظامیان اسلام‌گرای وفادار به احمد الشرع، رئیس‌جمهور، بشار اسد را از قدرت برکنار کردند، به احیای این خط لوله ابراز تمایل کردند. اما مذاکرات اولیه به نتیجه نرسید.

پس از آنکه ایران در واکنش به جنگ آمریکا و اسرائیل کنترل خود بر تنگه هرمز را تشدید کرد، خط لوله بانیاس اهمیت فوری‌تری پیدا کرده است. عراق در طول جنگ، صادرات نفت خام را با استفاده از تانکرهای جاده‌ای از طریق سوریه آغاز کرد، اما حجم آن اندک بود.

سَرهَنگ حَمَه‌ سعید، تحلیلگر مستقل عراقی، به میدل ایست آی گفت: «عراق نگاهش به سوریه را تغییر داده است. پیش از جنگ، نگاه‌ها با تردید همراه بود. اما واقعیت جنگ به روشنی نشان داد که عراق به سوریه نیاز دارد.»

منابع منطقه‌ای به میدل ایست آی گفتند که انتظار می‌رود اسعد الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، برای مراسم امضای توافق این خط لوله به آمریکا سفر کند.

دولت بغداد تحت سلطه احزاب و شبه‌نظامیان شیعه نزدیک به ایران است. آن‌ها نسبت به همکاری با الشرع، که یک مسلمان سنی است و بیش از یک دهه پیش جبهه النصره، شاخه سوری القاعده، را بنیان‌گذاری کرد، محتاط بوده‌اند.

اما الشرع پس از سرنگونی اسد وارد مدار آمریکا شد. او از حمایت نزدیک ترکیه و کشورهای خلیج فارس، از جمله قطر و عربستان سعودی، برخوردار است. دولت ترامپ چندین لایه از تحریم‌ها علیه سوریه را لغو کرده که شامل گروه شورشی سابق الشرع، هیئت تحریر الشام (HTS)، نیز می‌شود.

ترامپ هفته گذشته در نشست ناتو در آنکارا از الشرع تمجید کم‌سابقه‌ای کرد و او را «فوق‌العاده» و «بسیار محترم» خواند. آمریکا هفته گذشته اعلام کرد که سوریه را از فهرست کشورهای حامی تروریسم (SST) خارج خواهد کرد؛ عنوانی که از سال ۱۹۷۹ بر این کشور بوده است.

این اقدام می‌تواند به فعالیت شرکت‌های آمریکایی در پروژه خط لوله کمک کند. اوایل ماه جاری، دولت عراق توافق اولیه‌ای را برای شرکت‌های آمریکایی کپیتال تی‌آی و شورون، به همراه یک شرکت قطری، جهت بررسی پروژه‌های خط لوله از کرکوک و حدیثه، قطب نفتی در استان انبار عراق، به مقصد بانیاس تصویب کرد.

عراق یکی از آسیب‌پذیرترین کشورها در برابر سلطه ایران بر تنگه هرمز است. این کشور برای صادرات ۹۵ درصد از نفت خود به این تنگه وابسته است. با وجود نزدیکی برخی شبه‌نظامیان عراقی به ایران، عراق قادر به صادرات نفت خود نبوده است.

شرکت تحلیل انرژی ورتکسا ماه گذشته اعلام کرد که صادرات نفت دریایی عراق در ماه مه تنها ۸ درصد میانگین سال گذشته بوده است. فروش نفت ۹۰ درصد بودجه دولت عراق را تشکیل می‌دهد.