آمریکا: ایران علناً اعلام کند تنگه هرمز باز است

باراک راوید / آکسیوس

دولت ترامپ از ایران خواسته است به‌طور علنی اعلام کند که تنگه هرمز باز است و متعهد شود که به شلیک به سوی کشتی‌های تجاری پایان دهد.

به گفته سه مقام آمریکایی در گفت‌وگو با خبرنگاران در روز جمعه، این پیام به‌طور مستقیم و همچنین از طریق میانجی‌های منطقه‌ای به ایران منتقل شده است.

اهمیت موضوع: دولت آمریکا می‌گوید ایران با شلیک‌های مکرر به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و اطراف آن، یادداشت تفاهمی را که سه هفته پیش با ایالات متحده امضا کرده بود، نقض کرده است.

این حملات موجب چندین درگیری متقابل شد و توافق شکننده را تا آستانه فروپاشی پیش برد؛ به‌طوری که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، این هفته اعلام کرد آتش‌بس «پایان یافته است».

مقام‌های آمریکایی استدلال می‌کنند که ناتوانی ایران در پایبندی به چنین تعهد ساده‌ای، تردیدهای جدی درباره تمایل و توانایی این کشور برای اجرای یک توافق هسته‌ای به‌مراتب پیچیده‌تر ایجاد می‌کند.

تحولات اخیر: انتظار می‌رود عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و سید بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، روز شنبه در مسقط دیدار کرده و درباره بحران تنگه هرمز گفت‌وگو کنند.

در هفته‌های اخیر، حتی پیش از امضای یادداشت تفاهم، عمان با همسویی با آمریکا و متحدان خلیج‌فارس، یک مسیر جنوبی در نزدیکی سواحل خود برای عبور کشتی‌ها از تنگه ایجاد کرده بود.

این اقدام خشم ایران را برانگیخت، چرا که موقعیت مذاکره‌ای این کشور را تضعیف می‌کرد. مقام‌های آمریکایی مدعی‌اند مذاکره‌کنندگان ایرانی به آن‌ها گفته‌اند که عناصر تندرو در داخل حاکمیت برای بازپس‌گیری اهرم فشار، به کشتی‌ها شلیک کرده‌اند.

در موضع‌گیری‌های علنی، مذاکره‌کنندگان ایرانی، فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دیگر مقام‌های ارشد، همگی بر ضرورت حفظ کنترل تهران بر ناوبری در تنگه تأکید کرده‌اند.

دیدگاه طرف مقابل: اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز جمعه گفت سفر عراقچی به عمان بر تنگه هرمز و امنیت دریایی متمرکز خواهد بود.

او گفت: «ایران مسئولیت روشنی را در قبال ایجاد ترتیبات عادی و ارائه خدمات دریایی مرتبط با تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز پذیرفته و در انجام این مسئولیت بسیار مصمم و قاطع بوده است. بر اساس توافق، قرار بود در این زمینه با عمان مشورت و همکاری کنیم.»

پشت‌پرده: یک مقام آمریکایی گفت پس از دو روز درگیری در اوایل این هفته، ایران با دولت آمریکا تماس گرفته و خواستار ادامه گفت‌وگوها برای حل اختلاف شده است.

به ادعای این مقام: «آن‌ها به ما گفتند: ‘اشتباه کردیم. خطا کردیم. بیایید به گفت‌وگو ادامه دهیم.’»

بقایی روز جمعه درخواست ایران برای مذاکره با آمریکا را رد کرد و گفت ایران تنها با درخواست میانجی‌های قطری برای گفت‌وگو درباره این موضوع موافقت کرده است.

این مقام آمریکایی همچنین افزود که در داخل حاکمیت ایران بر سر نحوه اجرای یادداشت تفاهم و گام‌های بعدی در مذاکرات با دولت ترامپ، کشمکش قدرت در جریان است.

یکی از مقام‌های آمریکایی گفت: «عناصری در سیستم آن‌ها هستند که خواهان رسیدن به توافق‌اند، اما ما نمی‌توانیم به جای آن‌ها تصمیم بگیریم. آن‌ها باید اوضاع را تحت کنترل درآورند.»

موضع آمریکا: مقام‌های آمریکایی اعلام کردند انتظار دارند ایران پس از نشست روز شنبه در عمان بیانیه‌ای صادر کند.

یکی از این مقام‌ها گفت: «ما می‌خواهیم آن‌ها به‌طور علنی اعلام کنند که شلیک به کشتی‌ها را متوقف خواهند کرد و به‌صراحت یا دست‌کم به‌طور ضمنی بپذیرند که اشتباه کرده‌اند. اکنون در حال کار روی این موضوع هستیم.»

وی افزود: «انتظار داریم ایران اعلام کند که همه مسیرهای عبور در تنگه باز خواهند بود و عبور از آن بدون عوارض خواهد بود.»

یک مقام آمریکایی دیگر هشدار داد در صورت امتناع ایران، پیامدهای سختی در انتظار خواهد بود: «اگر این موضع [تا فردا] اتخاذ نشود، روز خوبی برای آن‌ها نخواهد بود.»

ایالات متحده پیش‌تر در واکنش به حملات در تنگه هرمز، دو مرحله حملات نظامی علیه ایران انجام داده است. روز پنجشنبه آرام‌تر بود، زیرا ترامپ از آمادگی برای بازگشت به مسیر دیپلماسی سخن گفت.

آنچه باید زیر نظر داشت: یک مقام آمریکایی گفت ایالات متحده و ایران طی سه هفته مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم، در مسیر دستیابی به توافق هسته‌ای پیشرفت‌هایی داشته‌اند.

او افزود: «ما با افرادی در آنجا گفت‌وگو می‌کنیم که اختیار دارند و می‌گویند خواهان توافق هستند.»

با این حال، مقام‌ها تأکید کردند که بحران تنگه هرمز تردیدهای جدی درباره این‌که آیا ایران اساساً با یک توافق هسته‌ای موافقت خواهد کرد یا به آن پایبند خواهد ماند، ایجاد کرده است.

یکی از مقام‌ها تصریح کرد که ترامپ به مذاکره‌کنندگان آمریکایی برای پیگیری توافق هسته‌ای با ایران «فضا و زمان داده است، اما نه چندان زیاد.» وی افزود در صورت عدم دستیابی به توافق، برنامه‌هایی برای گزینه‌های جایگزین نیز در حال تدوین است.