افول سلاح نفتی ایران در برابر آمریکا

یورونیوز فارسی

مسیرهای جایگزین تهدید تهران را بی‌اثر می‌کند؟

سلاح استراتژیک ایران در حال کند شدن است؛ در حالی که تهران تلاش می‌کند با ناامن کردن تنگه هرمز بازار جهانی انرژی را به گروگان بگیرد، گزارش‌های جدید نشان می‌دهد که دنیا در حال پیدا کردن مسیرهای جایگزین و عبور از این تهدید است.

طبق پیش‌بینی «اداره اطلاعات انرژی آمریکا»، با کاهش وابستگی جهانی به این تنگه و افزایش مسیرهای صادراتی جدید، تاثیر حمله‌های ایران بر قیمت نفت رو به افول است و تولید جهانی تا پایان سال به وضعیت عادی بازمی‌گردد؛ حقیقتی که دست برتر تهران در مذاکرات اقتصادی با واشنگتن را بیش از همیشه متزلزل کرده است.

در حالی که تازه‌ترین حمله‌های ایران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز قیمت نفت را در روزهای اخیر به شدت افزایش داده، این موضوع یادآور آن است که تهران هنوز هم می‌تواند بازارهای جهانی انرژی را متزلزل کند. اما این جهش قیمت، پرسش بزرگ‌تری را پیش روی دولت ترامپ قرار داده؛ آیا ایران قدرت خود را برای استفاده از این آبراه استراتژیک به عنوان اهرم فشار اقتصادی بر واشنگتن از دست داده است؟

افزایش تولید نفت، مسیرهای صادراتی جایگزین و الگوهای جدید کشتیرانی نشان می‌دهد که توانایی ایران برای تبدیل «تنگه هرمز» به یک سلاح، حتی اگر هنوز بتواند شوک‌های قیمتی کوتاه‌مدت ایجاد کند، به طور پیوسته در حال تضعیف است.

در تنگه هرمز نشانه‌های متناقضی به چشم می‌خورد؛ جایی که خوش‌بینی‌های دیپلماتیک با تهدیدهای جدید ایران علیه کشتیرانی تجاری تلاقی کرده و نگرانی‌ها در مورد عرضه جهانی نفت را افزایش داده است.

ونس ادعای ارتباط منطقِ توافق ترامپ-ایران با دوره اوباما را رد کرد

جی.دی ونس، معاون ترامپ در اواخر ژوئن عرضه جهانی نفت را به طور مستقیم به مذاکرات با ایران پیوند داد. ونس در مصاحبه‌ای در تاریخ ۳۰ ژوئن گفت: «فکر می‌کنم کاری که رئیس‌جمهور به ما گفته انجام دهیم، استفاده از این یادداشت تفاهم برای بازسازی اقتصاد نفتی جهان و پر کردن بخشی از ذخایر است تا ببینیم کارت‌های بازی چگونه چیده می‌شوند.» این دیدگاه در روزهای اخیر با چالش بزرگی روبرو شد؛ چرا که ایران حملات به کشتیرانی تجاری را از سر گرفت. دونالد ترامپ، یادداشت تفاهم و آتش‌بس با ایران را «پایان‌یافته» اعلام کرد و هشدار داد که اگر حملات به کشتی‌های تجاری ادامه یابد، دولت او ممکن است بار دیگر ایران را تحت محاصره دریایی قرار دهد.

آمریکا پس از حملات تازه، امتیاز کلیدی به ایران را پس می‌گیرد

اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) در روزهای اخیر پیش‌بینی کرد که تولید جهانی نفت خام و جریان‌های تجاری تا پایان سال به سطح پیش از درگیری بازمی‌گردد و بیشتر تولیداتی که پیشتر متوقف شده بود، در سه ماهه اول سال ۲۰۲۷ احیا می‌شود. این آژانس انتظار دارد که افزایش تولید جهانی، قیمت نفت خام و بنزین را در ماه‌های آینده کاهش دهد؛ حتی با وجود اینکه بی‌ثباتی در خلیج فارس ادامه دارد. این پیش‌بینی در شرایطی مطرح می‌شود که اوپک‌پلاس به افزایش تولید ادامه می‌دهد، تولیدکنندگان خلیج فارس در حال بازگرداندن ظرفیت‌های خروجی خود هستند و صادرکنندگان بیش از پیش به زیرساخت‌هایی تکیه کرده‌اند که امکان دور زدن کامل تنگه هرمز را فراهم می‌کند.

فجیره و دریای سرخ می‌توانند به داد عربستان و امارات برسند

این تحولات اگرچه قدرت ایران را برای تاثیرگذاری بر بازارها از بین نمی‌برد، اما می‌تواند استفاده از قیمت نفت به عنوان ابزاری برای فشار بر ایالات متحده جهت مذاکره با شرایط تهران را دشوارتر کند. بازار نفت تنها بخشی نیست که تغییر کرده است؛ این درگیری، تغییری را که از پیش آغاز شده بود، تسریع کرده است. تولیدکنندگان خلیج فارس به طور فزاینده‌ای به زیرساخت‌هایی تکیه می‌کنند که طی یک دهه گذشته ساخته شده‌اند تا نفت خام را بدون وابستگی کامل به تنگه هرمز جابه‌جا کنند.

عربستان سعودی می‌تواند صادرات خود را از طریق خط لوله «شرق-غرب» به دریای سرخ هدایت کند و امارات نیز ظرفیت صادراتی خود را از طریق بندر «فجیره» در دریای عمان افزایش داده است. کشتیرانی تجاری نیز خود را تطبیق داده است؛ به طوری که کشتی‌های بیشتری به سمت کریدور جنوبی نزدیک به ساحل عمان حرکت می‌کنند تا ضمن حفظ فاصله بیشتر با ساحل ایران، امکان ادامه صادرات را علیرغم حملات مکرر فراهم کنند.

«هدف ایران افزایش هزینه و ریسک کشتیرانی تجاری است»

مارک مونتگومری، دریادار بازنشسته نیروی دریایی، بر این باور است این تغییرات هسته اصلی استراتژی ایران را هدف قرار می‌دهد: «مسیر جنوبی، راهی را ایجاد می‌کند که آن‌ها نمی‌توانند از آن عوارض بگیرند یا آن را کنترل کنند.»

با این حال، هدف ایران لزوما بستن کامل تنگه نبوده است. کوین دونگان، فرمانده سابق ناوگان پنجم، به فاکس‌نیوز گفت: «سپاه پاسداران تلاش کرده که استفاده از تنگه را از نظر تجاری غیرممکن کند. این حمله‌ها به نظر من تصادفی نیستند، بلکه استراتژیک‌اند.» به باور او «هدف ایران افزایش هزینه و ریسک کشتیرانی تجاری است تا شرکت‌های بیمه و کشتیرانی را پیش از بازگشت به عملیات عادی، به تردید بیندازد.»

وابستگی ایران به فروش نفت

حتی به نظر می‌رسد خود ایران هم تمایلی به قطع کامل جریان نفت ندارد. شرکت ردیابی دریایی «تانکرترکرز» روز چهارشنبه گزارش داد که سه نفتکش ایرانی در جزیره خارک بارگیری شده‌اند. این اقدام نشان‌دهنده وابستگی خود ایران به فروش نفت است، حتی در حالی که تلاش می‌کند در سایر نقاط خلیج فارس اختلال ایجاد کند. بازارها نیز هر دو واقعیت را بازتاب می‌دهند؛ قیمت نفت پس از آخرین حملات ایران افزایش یافت، اما چشم‌انداز اداره انرژی آمریکا نشان می‌دهد که معامله‌گران انتظار دارند در صورت عدم تبدیل درگیری‌ها به یک اختلال پایدار، عرضه اضافی به بازارهای جهانی برسد.

ایران ثابت کرده که هنوز می‌تواند بازارهای جهانی نفت را متزلزل کند، اما پرسش بزرگ‌تر اکنون این است که آیا افزایش تولید، مسیرهای جایگزین و فشار نظامی مداوم آمریکا، عمر این جهش‌های قیمتی را کوتاه کرده است؟ موضوعی که ایران را از یکی از موثرترین ابزارهایش برای تاثیرگذاری بر مذاکرات با واشنگتن محروم می‌کند.