چرا ترامپ هنگام ترک ترکیه هواپیمای خود را تغییر داد؟

تایلر پیجر، جولیان ای. بارنز، اریک اشمیت و اریک لیپتون 
نیویورک تایمز / ۹ ژوئیه ۲۰۲۶

به گفته افرادی که در جریان برنامه‌ها قرار داشته‌اند، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، شامگاه چهارشنبه ترکیه را با هواپیمای قدیمی «ایر فورس وان» ترک کرد، نه با بوئینگ ۷۴۷-۸ جدید اهدایی قطر؛ اقدامی که به عنوان یک تدبیر احتیاطی امنیتی در پی ازسرگیری درگیری‌ها با ایران اتخاذ شد. این افراد افزودند که این تغییر بنا به توصیه سرویس مخفی آمریکا صورت گرفته است.

این جابه‌جایی پرسش‌ها درباره این موضوع را تشدید کرده است که آیا هواپیمای جدید — که رئیس‌جمهور اصرار داشت هرچه سریع‌تر آماده شود — در طول یک سال گذشته به‌طور کافی به سامانه‌های امنیتی مجهز شده است یا خیر. قانون‌گذاران و برخی مقام‌ها ابراز نگرانی کرده‌اند که آیا جدول زمانی فشرده اجازه نصب سامانه‌های پیشرفته دفاع موشکی و دیگر اصلاحات حفاظتی مورد استفاده برای محافظت از رئیس‌جمهور را داده است یا نه.

استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، در بیانیه‌ای اعلام کرد: «ایر فورس وان جدید یک هواپیمای پیشرفته است که به پروتکل‌های امنیتی سطح بالا مجهز شده و امنیت رئیس‌جمهور و کارکنان او را تضمین می‌کند.»

او افزود: «همان‌طور که رئیس‌جمهور اخیراً گفته است، دشمنان زیادی علیه آمریکا وجود دارند که او را هدف گرفته‌اند و ما برای مقابله با این تهدیدها از تمامی ابزارهای در اختیار خود — از جمله ایجاد انحراف و فریب — استفاده می‌کنیم.»

با این حال، افرادی که از توانمندی‌های هواپیمای جدید آگاه هستند و به شرط ناشناس ماندن درباره مسائل حساس امنیتی صحبت کردند، گفتند که این هواپیما همه قابلیت‌های نسخه قدیمی را ندارد. به گفته آنان، تغییر هواپیمای رئیس‌جمهور هنگام ترک ترکیه یک اقدام احتیاطی و بر اساس توصیه سرویس مخفی بوده و ناشی از تهدید مشخصی نبوده است.

ترامپ که پیش‌تر از جلوه‌های لوکس جت جدید خود تمجید کرده بود، شامگاه دوشنبه با همین هواپیما برای شرکت در نشست ناتو به ترکیه سفر کرده بود. پس از ورود او، درگیری با ایران دوباره شعله‌ور شد و ایالات متحده مجموعه‌ای از حملات علیه آن کشور انجام داد، در حالی که ترامپ و رهبران ناتو در آنکارا، در فاصله حدود هزار مایلی، حضور داشتند.

رئیس‌جمهور روز چهارشنبه انکار کرد که تغییر هواپیما به دلیل نگرانی‌های امنیتی بوده است. او مدعی شد این جابه‌جایی برای آن بوده که هواپیمای جدید زودتر حرکت کند و در پایگاه‌های نظامی آمریکا توقف داشته باشد تا به نیروها نمایش داده شود، چرا که این هواپیما «باشکوه» است.

با این حال، وقتی خبرنگاران در آنکارا درباره دلیل این تغییر از او پرسیدند، ترامپ بارها تأکید کرد که هدف شماره یک ایران است و در مقطعی نیز اشاره کرد که فهرستی از اهداف تهران را دیده یا درباره آن توجیه شده است.

ترامپ پیش‌تر در همان روز در شبکه‌های اجتماعی نوشته بود که «برای تجدید خاطرات» با هواپیمای قدیمی از آنکارا پرواز خواهد کرد تا هواپیمای جدید بتواند در پایگاه هوایی میلدنهال در انگلستان به نمایش گذاشته شود و به نیروهای آمریکایی «فرصت بازدید از هواپیما» داده شود.

سرویس مخفی آمریکا از اظهار نظر خودداری کرد و به پست رئیس‌جمهور به عنوان توضیح این تغییر ارجاع داد.

هنگام ترک آنکارا، ترامپ به شکلی غیرمعمول سریع سوار هواپیمای قدیمی شد، پیش از آنکه خبرنگاران همراهش بتوانند مانند روال معمول صحنه بالا رفتن او از پله‌ها را مشاهده یا ثبت کنند. همچنین به مسافران داخل هواپیما دستور داده شد پیش از برخاستن، پرده‌های پنجره‌ها را پایین بکشند.

هواپیما اواخر چهارشنبه شب در میلدنهال به زمین نشست و سپس رئیس‌جمهور برای بازگشت به واشینگتن به هواپیمای جدید منتقل شد.

ترامپ پس از ترک ترکیه به خبرنگاران گفت احتمالاً از آنها خواسته شده هنگام خروج از آنکارا پرده‌ها را ببندند، زیرا به دلیل تهدید ایران «در یک هواپیمای خطرناک» بودند.

گزارش‌ها حاکی است هواپیمای قدیمی به سامانه‌ای مجهز است که می‌تواند موشک ضدهوایی ورودی را کور کند، و همچنین به «چف» (پوشال‌های فلزی) مجهز است که برای منحرف کردن موشک و تغییر مسیر آن به کار می‌رود.

مشخص نیست چه تعداد از این قابلیت‌ها — اگر اصلاً نصب شده باشند — در هواپیمای جدید اهدایی قطر که ترامپ مشتاق به‌کارگیری آن بوده، تعبیه شده است.

مقام‌های صنعت و پنتاگون گفته‌اند چنین ارتقای گسترده‌ای ممکن است تا یک میلیارد دلار هزینه داشته باشد و تکمیل آن تا دو سال زمان ببرد. با این حال، تروی ای. مینک، وزیر نیروی هوایی، در شهادت خود در کنگره برآورد کرد که هزینه این اصلاحات «احتمالاً کمتر از ۴۰۰ میلیون دلار» خواهد بود.

نیروی هوایی آمریکا از تابستان گذشته ارتقای این هواپیمای ۷۴۷ را در داخل ایالات متحده آغاز کرد.

مقام‌های نیروی هوایی در آن زمان اعلام کردند که این جت برای پشتیبانی از «حمل‌ونقل هوایی مقامات ارشد» و به دستور پیت هگست، وزیر دفاع، در حال اصلاح است، اما جزئیات دیگر این ارتقا محرمانه است.

این طرح بلافاصله با انتقاد برخی اعضای کنگره مواجه شد. قانون‌گذاران ابراز نگرانی کردند که ترامپ ممکن است نیروی هوایی را برای تسریع بیش از حد کار تحت فشار قرار دهد، به‌گونه‌ای که تدابیر امنیتی کافی—از جمله سامانه‌های دفاع موشکی یا حتی سامانه‌های محافظت در برابر اثرات الکترومغناطیسی انفجار هسته‌ای—در هواپیما لحاظ نشود.

بخش زیادی از عملیات بازطراحی و نوسازی که نیروی هوایی توصیف کرده، در تأسیساتی در تگزاس انجام شده که به پروژه‌های فناوری محرمانه شهرت دارد.

اندرو پی. هانتر، معاون پیشین وزیر نیروی هوایی که در دولت بایدن مسئول برنامه ایر فورس وان بود، گفت یک بازطراحی واقعی برای تبدیل یک هواپیمای ۷۴۷ به ایر فورس وان به بیش از یک سال زمان نیاز دارد.

به گفته او، حتی اگر هواپیمای پایه دارای فضای داخلی لوکس باشد، برای پذیرش ارتقاهای امنیتی ویژه نیازمند تغییرات اساسی در ساختار فیزیکی است—کاری که بیش از زمانی طول می‌کشد که نیروی هوایی برای بازسازی جت اهدایی قطر در اختیار داشته است.

هانتر از ذکر جزئیات دقیق‌تر درباره ارتقاهای پیچیده امنیتی خودداری کرد، زیرا این موارد محرمانه محسوب می‌شوند. اما دیگر مقام‌های دولتی به نیویورک تایمز گفته‌اند که این اقدامات پیچیده شامل سامانه‌های پیشرفته دفاع موشکی و تقویت سیم‌کشی هواپیما برای محافظت در برابر پالس الکترومغناطیسی در صورت وقوع حمله هسته‌ای است. مشخص نیست آیا چنین اقداماتی روی جت قطری انجام شده است یا نه.

هانتر گفت: «در آن بازه زمانی، امکان ارتقای سامانه‌های ارتباطی وجود داشت»—اشاره به تجهیزات حیاتی که امکان ارتباط دائمی رئیس‌جمهور را فراهم می‌کند—«اما نه اقداماتی که نیازمند تغییرات ساختاری عمده باشد.»

او افزود: «برای رسیدن به سطح کامل ایر فورس وان، انجام اصلاحات ساختاری ضروری است.»

نیویورک تایمز اوایل امسال از نیروی هوایی پرسیده بود آیا چنین تدابیری در به‌روزرسانی جت قطری لحاظ شده است یا خیر، اما نیروی هوایی از پاسخ به این پرسش‌ها خودداری کرد.