کینه ترامپ از ایران بر اجلاس ناتو سایه انداخته است

باراک راوید، مارک کاپوتو | آکسیوس

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز سه‌شنبه در حالی وارد اجلاس ناتو در آنکارا می‌شود که همچنان از متحدانی که حاضر نشدند در جنگ با ایران به او کمک کنند خشمگین است و مصمم است اطمینان حاصل کند که آنها از این نارضایتی باخبر شوند.

اهمیت موضوع: ترامپ سال‌هاست به‌طور علنی این پرسش را مطرح کرده که آیا نزدیک‌ترین متحدان آمریکا به اندازه کافی قدرتمند، وفادار یا مفید هستند که شایسته برخورداری از چتر حمایتی باشند که از زمان پایان جنگ جهانی دوم بر آن تکیه کرده‌اند یا نه.

امتناع برخی متحدان از در اختیار گذاشتن پایگاه‌های هوایی برای حملات آمریکا به ایران ــ یا اعزام نیرو برای کمک به بازگشایی تنگه هرمز ــ بدبینی ترامپ نسبت به ناتو را به سطحی از تحقیر آشکار رسانده است.

جزئیات بیشتر: ترامپ در هفته‌های پس از جنگ ایران، رهبران اروپا را به‌طور علنی تحقیر کرده است؛ حتی آن دسته از رهبرانی را که تصور می‌کردند روابط شخصی‌شان با او می‌تواند از خشمش در امانشان نگه دارد.

او جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، را به تمسخر گرفت و مدعی شد که ملونی برای گرفتن یک عکس مشترک در اجلاس سران گروه هفت «التماس» کرده است. ترامپ روز دوشنبه نیز تصویری طنزآمیز از ملونی منتشر کرد که زیر آن نوشته شده بود: «نیاز به حکم منع نزدیک شدن.»

او همچنین خبر استعفای کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، را پیش از دیگران علنی کرد و سپس او را فردی ضعیف خواند و تلویحاً گفت تردید استارمر در قبال ایران نشان می‌دهد که او «وینستون چرچیل نیست.»

حتی مارک روته، دبیرکل ناتو و یکی از شناخته‌شده‌ترین سیاستمداران اروپایی در برقراری ارتباط با ترامپ، ماه گذشته نیز موفق نشد نظر او را جلب کند؛ زمانی که تلاش کرد با ارائه نموداری با حروف طلایی تحت عنوان «تریلیون ترامپ» درباره افزایش هزینه‌های دفاعی متحدان، رئیس‌جمهور آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد.

ترامپ که گفته بود حتی به عدم شرکت در اجلاس ناتو فکر کرده است، این تلاش را بی‌اهمیت دانست و گفت: «ما به پول آنها نیاز نداریم؛ به هیچ چیزشان نیاز نداریم. تنها چیزی که می‌خواهم وفاداری است.»

وضعیت کنونی: در اروپا این نگرانی رو به افزایش است که تحقیر و بی‌اعتنایی ترامپ در جایی خود را نشان دهد که بیشترین اهمیت را دارد: حضور نظامی آمریکا در قاره اروپا.

پنتاگون پیش‌تر تعداد تیپ‌های رزمی ارتش آمریکا در اروپا را از چهار تیپ به سه تیپ کاهش داده و برنامه استقرار حدود چهار هزار نیروی نظامی در لهستان را لغو کرده است.

ایالات متحده همچنین در حال کاهش تعداد جنگنده‌ها، هواپیماهای سوخت‌رسان و ناوهای جنگی قابل اختصاص به ناتو در شرایط بحران است؛ اقدامی که اروپا را ناچار می‌کند برای احتمال وقوع جنگی با اتکای کمتر به قدرت آتش آمریکا برنامه‌ریزی کند.

آنچه باید زیر نظر داشت: پته هگست، وزیر دفاع آمریکا، ماه گذشته از آغاز یک بازبینی شش‌ماهه درباره استقرار نیروهای آمریکایی در اروپا خبر داد و متحدان را به دلیل خودداری از در اختیار گذاشتن پایگاه‌ها برای حملات علیه ایران «شرم‌آور» توصیف کرد.

یکی از مقام‌های آمریکایی به آکسیوس گفت این بازبینی می‌تواند به تغییراتی در حضور آمریکا در اروپا منجر شود. مقام دیگری گفت که «کاهش حضور ناتو واقعاً در دستور کار اجلاس نیست»، اما افزود: «رئیس‌جمهور از اروپایی‌ها راضی نیست. این همان داستان همیشگی است.»

متیو ویتاکر، سفیر آمریکا در ناتو، روز یکشنبه به خبرنگاران گفت ترامپ از متحدان خواهد خواست با سرعت بیشتری به هدف اختصاص پنج درصد تولید ناخالص داخلی به هزینه‌های دفاعی حرکت کنند. به گفته او، این بخشی از راهبرد گسترده‌تر واشنگتن برای انتقال «بار اصلی دفاع متعارف اروپا» به خود اروپا و کانادا است.

در همان نشست خبری، یکی دیگر از مقام‌های دولت آمریکا تصریح کرد که ترامپ همچنان خواهان به دست گرفتن کنترل گرینلند از دانمارک است؛ زیرا به اعتقاد او این بهترین راه برای تأمین نیازهای دفاعی ناتو محسوب می‌شود و به آمریکا امکان می‌دهد روسیه را در اقیانوس منجمد شمالی مهار کند. دانمارک و سایر اعضای ناتو با این ایده مخالف هستند.

محرک اصلی خبر: ترامپ بعدازظهر سه‌شنبه وارد آنکارا خواهد شد و با رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، دیدار می‌کند؛ یکی از معدود رهبران ناتو که همچنان جایگاه مطلوبی نزد او دارد.

پیامدهای جنگ ایران به این دیدار نیز کشیده خواهد شد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز جمعه در گفت‌وگویی خصوصی از ترامپ خواست از فروش سامانه‌های پیشرفته تسلیحاتی به ترکیه خودداری کند؛ درخواستی که به گفته منابع، ناشی از افزایش لحن ضداسرائیلی اردوغان بوده است.

ترامپ روز چهارشنبه در نشست کاری رهبران ناتو شرکت خواهد کرد و همچنین دیدارهای دوجانبه‌ای با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، و احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، خواهد داشت.

او در پایان اجلاس در یک کنفرانس خبری شرکت می‌کند و سپس عصر چهارشنبه به واشنگتن بازخواهد گشت.

میان سطور: دیدار ترامپ و زلنسکی ممکن است به مهم‌ترین حاشیه سیاسی اجلاس تبدیل شود.

مقام‌های اوکراینی امیدوارند این دیدار ــ که دومین ملاقات دو رهبر طی سه هفته اخیر است ــ در دو اولویت فوری برای کی‌یف پیشرفت ایجاد کند: دریافت سامانه‌های پدافند هوایی پاتریوت و آغاز یک تلاش تازه از سوی آمریکا برای دستیابی به توافقی جهت پایان دادن به جنگ.

اما مقام‌های اروپایی می‌گویند پیامی که در هفته‌های اخیر از واشنگتن دریافت کرده‌اند این است که اوکراین اکنون در میدان نبرد دست برتر را دارد و به همین دلیل کاخ سفید فوریت کمتری برای آغاز یک ابتکار دیپلماتیک جدید احساس می‌کند.

یکی از مقام‌های آمریکایی گفت: «اوکراینی‌ها بیشتر در موضع تهاجمی قرار گرفته‌اند و شاید این مسئله در حال ایجاد تغییر باشد.»

ترامپ در اجلاس گروه هفت در ماه گذشته از ولادیمیر پوتین ابراز نارضایتی کرد و نشان داد که ممکن است از تفاهم‌هایی که در اجلاس سال گذشته در آلاسکا درباره اصول پایان جنگ به دست آمده بود فاصله بگیرد.

ترامپ در آخر هفته با هر دو طرف، یعنی زلنسکی و پوتین، گفت‌وگو کرد. او روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «فکر می‌کنم او تحت فشار قرار دارد. می‌خواهد جنگ را تمام کند. اوکراین هم می‌خواهد آن را تمام کند. ما با هر دو طرف در تماس هستیم.»

یک مقام آمریکایی با صراحت بیشتری گفت: «ما معتقدیم پوتین می‌خواهد به این وضعیت پایان دهد، چون همه چیز بیش از حد سنگین شده است؛ شرایط اقتصادی، رکود، مرگ‌ومیر و تلفات. میزان خسارت‌ها واقعاً سرسام‌آور است. او در حال از دست دادن نیروی انسانی لازم برای ادامه این ماشین جنگی است.»

اما این مقام افزود: «پوتین مانند ما فکر نمی‌کند. بنابراین اگر از نظر ما توقف جنگ اقدامی عقلانی باشد، ممکن است او چنین برداشتی نداشته باشد.»