سرکوب بی‌امان مخالفان و فعالان مدنی در ایران

صنم ماحوزی و یگانه تربتی
نیویورک تایمز / ۴ ژوئیه ۲۰۲۶

در حالی که حکومت ایران این هفته خود را برای برگزاری مراسم تشییع رهبر  کشته‌شده‌اش آماده می‌کرد — مراسمی که انتظار می‌رود تصویری از کشوری متحد در سوگ ارائه دهد — نیروهای امنیتی به سرکوب مخالفان و فعالان جامعه مدنی ادامه دادند.

به گفته حجت کرمانی، وکیل این دو نفر، نیروهای امنیتی ایران روز چهارشنبه دو فعال شناخته‌شده محیط زیست، هومن جوکار و سپیده کاشانی را در منزلشان بازداشت و تجهیزات الکترونیکی آنان را ضبط کردند. کرمانی به نیویورک‌تایمز گفت سیما، خواهر خانم کاشانی که به بیماری ام‌اس مبتلاست، نیز بازداشت شده است.

به گفته کرمانی، تاکنون هیچ اطلاعاتی درباره اتهامات موکلانش منتشر نشده و او هنوز تماسی از سوی آنان دریافت نکرده است. وی افزود این دو فعال توانسته‌اند روز پنجشنبه به‌طور کوتاه با والدین خود صحبت کنند.

وزارت امور خارجه ایران به درخواست اظهارنظر درباره این بازداشت‌ها پاسخی نداده است. رسانه‌های رسمی دولتی ایران نیز به این موضوع اشاره‌ای نکرده‌اند، هرچند برخی رسانه‌های نزدیک به جریان اصلاح‌طلب آن را پوشش داده‌اند.

این بازداشت‌ها تنها بخشی از سرکوب گسترده و مستمر علیه جامعه مدنی و مخالفان در ایران است؛ سرکوبی که به گفته سازمان عفو بین‌الملل، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، به بازداشت بیش از شش هزار نفر انجامیده است.

هومن جوکار بخش عمده‌ای از زندگی خود را صرف حفاظت از جمعیت در معرض خطر یوزپلنگ آسیایی در ایران کرده بود. او و سپیده کاشانی عضو «مؤسسه حیات وحش میراث پارسیان» مستقر در تهران بودند.

این دو پیش‌تر نیز در سال ۲۰۱۸ به همراه سایر فعالان محیط زیست بازداشت و توسط بخش اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در زندان اوین نگهداری شدند. آنان به جاسوسی متهم شدند — اتهامی که به شدت رد کردند — و بیش از شش سال را در زندان گذراندند تا اینکه در سال ۲۰۲۴ آزاد شدند.

نیلوفر بیانی، یکی دیگر از فعالان محیط زیست که در سال ۲۰۱۸ بازداشت شده بود، این هفته در مصاحبه‌ای گفت که از زمان آزادی، هیچ‌یک از این فعالان اجازه فعالیت در ایران را نداشته‌اند.

بیانی گفت: «آن‌ها در هیچ فعالیتی، چه محیط زیستی، چه سیاسی یا اجتماعی، مشارکت نداشته‌اند. این موضوع بازداشت مجددشان را نگران‌کننده‌تر می‌کند.»

به گفته او، جوکار و کاشانی در سال‌های اخیر تمرکز خود را بر بازسازی زندگی شخصی و رسیدگی به اعضای بیمار خانواده گذاشته بودند. او افزود این بازداشت‌ها پیامی برای فعالان محیط زیست دارد: «اینکه صرفِ وجود ما و هویت ما به‌عنوان کارشناسان مستقل محیط زیست، نامشروع تلقی می‌شود و فارغ از هر اقدامی که انجام دهیم، در معرض خطر هستیم.»

پس از آنکه ایران در ماه ژانویه شاهد اعتراضات سراسری با درخواست پایان دادن به نظام حکمرانی اسلامی اقتدارگرا بود، دولت به گفته گروه‌های حقوق بشری با کشتن هزاران معترض به این اعتراضات پاسخ داد.

از آن زمان، مقامات استفاده از مجازات اعدام را — به‌ویژه برای افرادی که در اعتراضات شرکت داشته‌اند — افزایش داده و فعالان حقوق بشر را بازداشت کرده‌اند. دولت همچنین جنگ آغازشده توسط آمریکا و اسرائیل علیه ایران را به‌عنوان یکی از توجیهات این سرکوب مطرح کرده و برخی معترضان را به همکاری با این دو کشور متهم کرده است.

تحلیلگران می‌گویند به نظر می‌رسد دولت در تلاش است از مراسم تشییع این هفته آیت‌الله علی خامنه‌ای برای نمایش برخورداری از حمایت گسترده مردمی استفاده کند، این در حالی است که نارضایتی گسترده‌ای نسبت به بحران اقتصادی و سرکوب شدید در کشور وجود دارد.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، این هفته از ایرانیان «با هر قومیت، مذهب، سلیقه و گرایش سیاسی» خواست در مراسم عمومی تشییع شرکت کنند.

سیامک نمازی، شهروند ایرانی-آمریکایی که هشت سال در ایران زندانی بود و هم‌بند هومن جوکار به شمار می‌رفت، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «جمهوری اسلامی از ضرورت “آشتی ملی” سخن می‌گوید. توضیح دهید چگونه بازداشت دو نفر از بهترین فرزندان ایران، همراه با زنی مبتلا به ام‌اس که از پدر در حال بهبودی خود مراقبت می‌کرد، بدون اعلام اتهام، بدون شفافیت و بدون طی روند قانونی، مصداق آشتی است.»