پیشنهاد ترامپ بسیاری را در خاورمیانه سردرگم کرد!

کریستینا گلدباوم و رجا عبدالرحیم / نیویورک تایمز / ۱ ژوئیه ۲۰۲۶

در حالی که درگیری میان اسرائیل و حزب‌الله در لبنان تهدیدی برای فروپاشی توافق صلح میان آمریکا و ایران شده بود، رئیس‌جمهور ترامپ بارها ایده‌ای را مطرح کرد که بسیاری در منطقه را غافلگیر کرد.

بر اساس این ایده، سوریه همسایه — که دولت نسبتاً جدید آن روابط دوستانه‌ای با حزب‌الله ندارد — می‌تواند به مهار این گروه شبه‌نظامی لبنانی مورد حمایت ایران کمک کند.

این پیشنهاد در لبنان خاطرات تلخی را زنده کرد؛ کشوری که ارتش سوریه نزدیک به سه دهه آن را اشغال کرده بود. همچنین این ایده برای سوری‌ها نیز گیج‌کننده بود، چرا که دولت این کشور بارها به‌صراحت اعلام کرده که هیچ تمایلی به مداخله در امور همسایگان یا ورود به جنگ‌های جدید ندارد.

احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، هفته گذشته بار دیگر بر این موضع تأکید کرد و این تصور را که دولت هم‌پیمان آمریکا در سوریه در حال آماده‌سازی برای مداخله نظامی در لبنان است، رد کرد.

الشرع در گفت‌وگو با شبکه پان‌عربی «المشهد» مستقر در دبی گفت: «راه‌حلی برای لبنان که شامل سوریه باشد، به معنای جنگ نیست و به معنای بازگشت به تصویر قدیمی قیمومت سوریه بر لبنان در دوران رژیم پیشین هم نیست. ما جنگ را تجربه کرده‌ایم و آن را برای هیچ‌کس نمی‌خواهیم.»

این موضع بازتاب دگرگونی ژئوپلیتیکی عمیقی است که با سرنگونی بشار اسد توسط ائتلاف شورشیان به رهبری الشرع در دسامبر ۲۰۲۴ رخ داد.

برای دهه‌ها در دوران حکومت اسد، سوریه متحد نزدیک ایران و به‌تبع آن، متحد حزب‌الله — گروه نیابتی لبنان — بود. این کشور مسیر اصلی زمینی انتقال سلاح و منابع مالی ایران به حزب‌الله به‌شمار می‌رفت. در مقابل، حزب‌الله نیروهای خود را برای کمک به دولت اسد در جنگ با نیروهای شورشی در جریان جنگ داخلی نزدیک به ۱۴ ساله سوریه اعزام کرد.

برکناری اسد این معادله را تغییر داد.

شورشیانی که حزب‌الله سال‌ها با آن‌ها در سوریه جنگیده بود، ناگهان در دمشق به قدرت رسیدند. پل زمینی این گروه به حامی خود، ایران، قطع شد و قدرتمندترین متحد آن پس از تهران از میان رفت.

از زمان به قدرت رسیدن، دولت الشرع به‌روشنی نشان داده که با ایران و نیروهای نیابتی آن در منطقه، از جمله حزب‌الله، روابط دوستانه‌ای ندارد.

وزارت کشور سوریه افرادی را که مظنون به ارتباط با حزب‌الله هستند بازداشت کرده، با قاچاق فرامرزی مقابله کرده و گروه‌های مرتبط با حزب‌الله را به طراحی حملات در داخل سوریه متهم کرده است. حزب‌الله این اتهامات را رد کرده است.

به گفته تحلیلگران، همین خصومت احتمالاً به شکل‌گیری این ایده در حلقه اطراف ترامپ کمک کرده که سوریه در لبنان مداخله کند. ترامپ در دو هفته گذشته و هم‌زمان با افزایش نارضایتی‌اش از جنگ اسرائیل در لبنان، بارها این ایده را مطرح کرده است.

ترامپ در مصاحبه‌ای با شبکه NBC News در همین ماه گفت: «مایلم شاهد حمله‌ای دقیق‌تر علیه حزب‌الله باشیم»، و افزود: «ما می‌توانیم در این زمینه کمک کنیم، یا می‌توانیم سوریه را پیشنهاد دهیم.»

او چند روز بعد در نشست گروه هفت در فرانسه نیز گفت: «اسرائیل بیش از حد طولانی با حزب‌الله می‌جنگد و افراد زیادی کشته می‌شوند»، و افزود اگر «اسرائیل نتواند بدون کشتن دیگران کار را انجام دهد»، سوریه این کار را خواهد کرد.

این پیشنهاد، جدیدترین نشانه حمایت ترامپ از دولت الشرع محسوب می‌شود. طی یک سال گذشته، دولت سوریه روابط نزدیکی با ایالات متحده برقرار کرده و موفق به کاهش تحریم‌ها و جلب تمجید ترامپ شده است.

ایالات متحده همچنین روابط نزدیکی با لبنان دارد و یکی از تأمین‌کنندگان اصلی کمک‌های نظامی به این کشور است.

لینا خطیب، پژوهشگر خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم‌هاوس، گفت: «احتمالاً آمریکا در حال فشار بر سوریه برای دخالت در لبنان است، زیرا دولت‌های پیاپی آمریکا لبنان و سوریه را بخشی از یک پرونده واحد در شام دانسته‌اند؛ و همچنین به این دلیل که دولت‌های هر دو کشور از نظر سیاسی به آمریکا وابسته‌اند.»

این پیشنهاد در سراسر منطقه نگرانی‌هایی را برانگیخته است.

در داخل لبنان، این موضوع ترس از تکرار تاریخ را تشدید کرده است. نیروهای سوری در سال ۱۹۷۶، اندکی پس از آغاز جنگ داخلی لبنان، در قالب نیروی حافظ صلح عرب وارد این کشور شدند. سوریه سپس به مدت ۲۹ سال لبنان را اشغال کرد و در این دوره بر حیات سیاسی و اقتصادی آن سلطه داشت. آخرین نیروهای سوری در سال ۲۰۰۵ خارج شدند، اما خشم و تلخی ناشی از نقض حقوق بشر و دخالت در سیاست داخلی لبنان همچنان باقی ماند.

مداخله سوریه همچنین می‌تواند نفوذ این کشور در منطقه را گسترش دهد و در نتیجه نفوذ متحد آن، ترکیه، را نیز افزایش دهد — چشم‌اندازی که به گفته تحلیلگران می‌تواند اسرائیل را نگران کند، چرا که ترکیه را رقیب خود می‌داند.

حتی برای خود سوریه نیز، در شرایطی که دولت این کشور در تلاش برای تثبیت قدرت و حاکمیت خود در داخل مرزهایش است، ایده جنگ با دشمنی قدیمی در لبنان جذابیتی ندارد.

این کشور که از یک جنگ داخلی خونین و چندپاره بیرون آمده، همچنان در حال تلاش برای بازسازی خانه‌ها، زیرساخت‌ها و جامعه‌ای است که در امتداد شکاف‌های متعدد — از جمله شکاف‌های فرقه‌ای — تقسیم شده است.

خطیب گفت: «کشاندن سوریه به مداخله در لبنان برای کمک به خلع سلاح حزب‌الله، نسخه‌ای برای بی‌ثباتی در هر دو کشور است. اگر نیروهای سوری وارد لبنان شوند، این امر تنش‌های فرقه‌ای را در کشور شعله‌ور کرده و اقتدار دولت لبنان را تضعیف خواهد کرد.»

او افزود که حزب‌الله نیز ممکن است با ایجاد ناآرامی در داخل سوریه واکنش نشان دهد.

خطیب در پایان گفت: «حتی اگر آمریکا بر سوریه فشار بیاورد، آخرین چیزی که سوریه می‌خواهد این است که هم‌زمان درگیر جنگ‌های داخلی و خارجی شود، آن هم در شرایطی که دولت سوریه همین حالا نیز برای اعمال اقتدار امنیتی و نظامی خود در داخل کشور با مشکل مواجه است.»