چشم‌انداز مبهم مذاکرات آمریکا و ایران

اندرو میلز / خبرگزاری رویترز / ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶

قرار بود روز سه‌شنبه هیئت‌های عالیرتبه آمریکایی وارد قطر شوند، اما عدم قطعیت در مورد زمان و محتوای هرگونه مذاکرات دیپلماتیک، سوالاتی را در مورد تلاش‌ها برای توقف پایدار جنگ ایران و بازگشایی کامل تنگه هرمز ایجاد کرده است.

این تحرکات دیپلماتیک پس از تبادل آتش در آخر هفته صورت می‌گیرد که توافق موقت ۱۷ ژوئن میان ایالات متحده و ایران را تحت آزمایش قرار داد. این پیمان ۱۴ ماده‌ای، ۶۰ روز به دو طرف فرصت داد تا درباره آتش‌بس دائمی در جنگی که با حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد، مذاکره کنند و همچنین مسائل پیچیده‌ای از جمله آینده برنامه هسته‌ای ایران را حل و فصل نمایند.

این درگیری، تجارت جهانی نفت و سایر کالاها را مختل کرد، کشورهای حاشیه خلیج فارس را در معرض آتش موشک‌ها و پهپادهای ایران قرار داد و جان هزاران نفر را که عمدتاً در ایران و لبنان بودند، گرفت.

کاخ سفید اعلام کرد که «جرد کوشنر»، داماد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و «استیو ویتکاف»، فرستاده وی، انتظار می‌رود روز سه‌شنبه برای «نشست‌های سطح بالا» وارد دوحه شوند و گفت‌وگوهای فنی نیز در حاشیه این نشست‌ها ادامه خواهد یافت.

با این حال، در حالی که ایران نیز هیئت فنی خود را این هفته به قطر اعزام می‌کند، «اسماعیل بقائی»، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفت که این اقدام «هیچ ارتباطی» با سفر آمریکایی‌ها ندارد و هیچ مذاکره‌ای بین دو طرف برنامه‌ریزی نشده است. بقائی تأکید کرد: «در روزهای آینده، هیچ نشست مذاکره‌ای در هیچ سطحی با طرف آمریکایی نخواهیم داشت.»

یک مقام ارشد ایرانی نیز گفت که هرگونه دیدار در دوحه به بحث در مورد مدیریت تنگه هرمز و کاهش تنش محدود خواهد شد.

با این وجود، قیمت نفت روز سه‌شنبه به دلیل کاهش تنش‌ها از آخر هفته، بیشتر کاهش یافت و در مسیر ثبت بزرگترین کاهش سه‌ماهه خود از زمان همه‌گیری کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ قرار گرفت.

تلاش ایران برای اعمال کنترل بر تنگه

پس از آغاز جنگ در چهار ماه پیش، تردد دریایی از طریق تنگه هرمز که پیشتر حدود یک پنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع را حمل می‌کرد، عملاً متوقف شد.

از آن زمان، ایران در کنار عمان که در آن سوی آبراه قرار دارد، به دنبال اعمال کنترل بر این تنگه بوده و اعلام کرده است که قصد دارد از کشتی‌ها برای استفاده از آن هزینه دریافت کند و کشتی‌هایی را که از مسیرهای تعیین‌شده منحرف شوند، با مانع مواجه می‌سازد.

از روز پنج‌شنبه، ایالات متحده ایران را به حمله با موشک یا پهپاد به دست‌کم دو کشتی تجاری متهم کرده و در پاسخ، تأسیسات نظامی ایران را بمباران کرده است.

ایران نیز روز یکشنبه با پرتاب موشک و پهپاد به پایگاه‌های نظامی آمریکا در کویت و بحرین پاسخ داد و هر دو طرف یکدیگر را به نقض آتش‌بس متهم کردند.

این جنگ باعث افزایش تورم جهانی شده و پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر که کنترل کنگره آمریکا را تعیین خواهد کرد، ترامپ را تحت فشار سیاسی داخلی قرار داده است.

روز دوشنبه، کاخ سفید اعلام کرد که ترامپ تعلیق موقت برخی عوارض واردات کود فسفاته از مراکش را مجاز کرده است، زیرا کشاورزان آمریکایی با کمبود مواجه هستند و انتظار می‌رود محموله‌های کود از طریق تنگه هرمز تنها به تدریج به سطح پیش از درگیری بازگردد.

ترامپ به خبرنگاران در دفتر بیضی شکل گفت: «نشست دوحه شاید مهم باشد، شاید هم نه. ما خواهیم فهمید.»

ترور دو تن از اعضای سپاه پاسداران

در ایران، جایی که رهبری مذهبی از جنگ جان سالم به در برده اما با خشم داخلی ناشی از اقتصاد آشفته مواجه است، دو تن از اعضای سپاه پاسداران انقلاب در جریان تیراندازی که نیروی قدس آن را «تروریستی» توصیف کرد، در یکی از استان‌های غربی کشته شدند.

توافق موقت بین آمریکا و ایران همچنین پایان درگیری بین اسرائیل و گروه شبه‌نظامی حزب الله در لبنان را نیز پیش‌بینی می‌کند.

اما «نبیه بری»، رئیس قدرتمند پارلمان لبنان و متحد حزب الله، در مورد یک توافق چارچوب جداگانه با میانجی‌گری آمریکا بین لبنان و اسرائیل برای توقف آن جنگ، ابراز تردید کرد.

کارشناسان معتقدند که این توافق با گره زدن عقب‌نشینی اسرائیل از جنوب لبنان به خلع سلاح حزب الله، در معرض خطر تداوم بن‌بست قرار دارد.