آمریکا دهها موتور جنگنده به ترکیه می‌فروشد

حمیرا پاموک و فیل استیوارت / خبرگزاری رویترز / ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶

چهار منبع آگاه روز چهارشنبه اعلام کردند دولت دونالد ترامپ در نظر دارد با وجود مخالفت برخی اعضای کنگره آمریکا، فروش ده‌ها موتور جنگنده به ترکیه به ارزش صدها میلیون دلار را پیش ببرد؛ اقدامی که در آستانه نشست ناتو در ترکیه در ماه آینده، نشانه‌ای مهم از حسن نیت واشنگتن نسبت به آنکارا تلقی می‌شود.

این موتورها که توسط شرکت جنرال الکتریک تولید می‌شوند، نیروی پیشران جنگنده بومی «کاآن» (KAAN)، نخستین هواپیمای رزمی ساخت ترکیه، را تأمین خواهند کرد. این پروژه مهم در سال ۲۰۱۶ و در چارچوب تلاش‌های آنکارا، عضو ناتو، برای دستیابی به خودکفایی بیشتر در حوزه دفاعی آغاز شد. یکی از منابع آگاه گفت ارزش این بسته فروش بیش از ۷۰۰ میلیون دلار خواهد بود.

ترکیه و ایالات متحده در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ عموماً روابط گرمی داشته‌اند و ترامپ نیز به طور منظم از رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، تمجید کرده است. با این حال، روابط دو کشور تحت تأثیر اختلافی دیرینه بر سر تصمیم واشنگتن برای حذف ترکیه از برنامه جنگنده رادارگریز اف-۳۵ و اعمال تحریم‌ها علیه آنکارا پس از خرید سامانه‌های پدافند هوایی اس-۴۰۰ ساخت روسیه قرار داشته است؛ سامانه‌هایی که آمریکا معتقد است تهدیدی برای امنیت این برنامه به شمار می‌روند.

اگرچه فروش موتورهای جنگنده احتمالاً در آنکارا با استقبال روبه‌رو خواهد شد، اما تحلیلگران می‌گویند این اقدام فاصله زیادی با هدف گسترده‌تر ترکیه برای بازگشت به برنامه اف-۳۵ دارد.

گونول تول، مدیر برنامه ترکیه در  موسسه خاورمیانه در واشنگتن، گفت: «دستیابی به این موتورها بدون تردید برای ترکیه اهمیت دارد، اما در عین حال ساده‌ترین اقدامی است که یک دولت آمریکایی می‌تواند انجام دهد؛ در حالی که وعده‌های بسیار بلندپروازانه‌تری به آنکارا داده شده است، از جمله بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵.»

او افزود: «آزمون واقعی اینکه آیا واشنگتن و آنکارا می‌توانند فصل تازه‌ای در روابط دوجانبه خود بگشایند یا نه، دقیقاً در همین موضوع نهفته است.»

قوانین آمریکا اجازه نمی‌دهد ترکیه در صورت تمایل به بازگشت به برنامه اف-۳۵، سامانه اس-۴۰۰ را در اختیار داشته باشد یا آن را به کار گیرد. با این حال، تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، در ماه دسامبر گفته بود روابط گرم میان ترامپ و اردوغان به دو طرف کمک کرده است «سازنده‌ترین گفت‌وگوهایی را که در نزدیک به یک دهه گذشته درباره این موضوع داشته‌ایم» انجام دهند.

وزارت خارجه ترکیه از اظهار نظر درباره این موضوع خودداری کرد.

ترکیه در روزهای ۷ و ۸ ژوئیه میزبان رهبران ناتو خواهد بود؛ نشستی که در شرایط افزایش تنش‌ها در داخل این ائتلاف بر سر تقسیم مسئولیت‌ها، هزینه‌های دفاعی و شکایت‌های آمریکا از نقش متحدانش در تلاش برای باز نگه داشتن تنگه هرمز در جریان جنگ آمریکا و ایران برگزار می‌شود.

مخالفت‌ها

خرید سامانه‌های پدافند هوایی روسی توسط ترکیه در سال ۲۰۱۹ موجب کاهش حمایت از آنکارا، به‌ویژه در کنگره آمریکا، شد؛ هرچند قانونگذاران در نهایت در سال ۲۰۲۴ با فروش جنگنده‌های اف-۱۶ به ترکیه موافقت کردند.

با این حال، بخشی از آن نگاه انتقادی همچنان پابرجاست. دو منبع آگاه، از جمله یک مقام آمریکایی، گفتند گریگوری میکس، نماینده دموکرات ایالت نیویورک و عالی‌ترین عضو دموکرات کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، در جریان روند غیررسمی بررسی این معامله اعتراض‌هایی مطرح کرده و هنوز موافقت خود را با این بسته اعلام نکرده است.

با وجود این، منابع یادشده می‌گویند انتظار می‌رود فروش این موتورها ظرف چند روز آینده نهایی شود و پس از آن وزارت خارجه آمریکا به طور رسمی کنگره را در جریان قرار دهد. روند بررسی کنگره به گونه‌ای طراحی شده است که قانونگذاران بتوانند درباره معاملات بزرگ تسلیحاتی نظر دهند، اما در صورتی که دولت آمریکا بخواهد فروش را پیش ببرد، این مخالفت‌ها الزام‌آور نیست.

دولت ترامپ در چندین مورد فروش تسلیحات، محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی کنگره را دور زده یا تهدید کرده است که چنین خواهد کرد.

یک مقام وزارت خارجه آمریکا گفت: «به عنوان یک سیاست کلی، درباره انتقال‌های تسلیحاتی در دست بررسی اظهار نظر نمی‌کنیم. مکاتبات رسمی با کنگره از طریق مجاری رسمی انجام می‌شود.»

تصمیم برای پیشبرد این فروش تقریباً یک سال پس از آن اتخاذ شده است که هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، به طور علنی از آنچه تأخیر در این روند توصیف کرده بود، انتقاد کرد.

مقام‌های ترکیه امیدوار بودند اندکی پس از دیدار اردوغان و ترامپ در کاخ سفید در سپتامبر سال گذشته، مجوز این فروش صادر شود.

ترکیه که از فراز و فرودهای روابط خود با غرب و برخی تحریم‌های تسلیحاتی گذشته ناراضی بوده است، جنگنده رادارگریز بومی «کاآن» را توسعه داده است. با این حال، مقام‌های این کشور اذعان دارند که سال‌ها زمان خواهد برد تا این هواپیما بتواند جایگزین جنگنده‌های اف-۱۶ ساخت آمریکا شود که ستون فقرات نیروی هوایی ترکیه را تشکیل می‌دهند.

ارتقای توان هوایی تنها بخشی از تلاش گسترده‌تر ترکیه برای تقویت سامانه‌های پدافند هوایی لایه‌ای است؛ تلاشی که پروژه بومی «گنبد فولادین» (Steel Dome) و گسترش پوشش موشک‌های دوربرد را نیز در بر می‌گیرد.

آردا مولوداوغلو، تحلیلگر امور دفاعی و مدیرعامل شرکت «مرگن آنالیتیکال استراتجیز»، گفت: «خرید ۸۰ موتور F110-GE-129 از آمریکا از ابتدا بخشی از برنامه اصلی پروژه توسعه جنگنده بومی قاآن بوده است.»

او افزود: «برنامه قاآن مانند بسیاری از پروژه‌های هواپیماهای نظامی آمریکا از چندین “بلوک” یا مرحله تشکیل شده است. تا زمانی که توسعه موتور بومی برای بلوک‌های بعدی تکمیل شود، جنگنده قاآن با موتورهای جنرال الکتریک وارد خدمت خواهد شد.»