روایت‌های متناقض درباره بازرسی‌های هسته‌ای

لئو سندز و لیلی نیکونظر / نیویورک تایمز / ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶

ایالات متحده و ایران روز سه‌شنبه روایت‌های متفاوتی درباره این‌که آیا تهران موافقت کرده است بازرسان بین‌المللی هسته‌ای از حساس‌ترین تأسیسات هسته‌ای آن بازدید کنند یا نه، ارائه کردند؛ موضوعی که پیچیدگی مذاکرات برای دستیابی به صلحی پایدار را برجسته می‌کند.

دونالد ترامپ روز سه‌شنبه در پیامی در شبکه‌های اجتماعی گفت ایران «به‌طور کامل و تمام‌عیار با بالاترین سطح بازرسی‌های هسته‌ای موافقت کرده است» و افزود مقام‌های ایرانی که خلاف این را می‌گویند، اظهارات نادرست مطرح می‌کنند. او تأکید کرد: «اگر با این موضوع موافقت نکرده بودند، دیگر هیچ مذاکره‌ای در کار نبود!»

این اظهارات چند ساعت پس از آن مطرح شد که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در پاسخ به این پرسش که آیا تهران در تازه‌ترین دور مذاکرات صلح پذیرفته است به بازرسان سازمان ملل اجازه دسترسی به تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده از جنگ را بدهد، به‌صراحت گفت: «خیر». به گزارش رسانه‌های دولتی ایران، بقایی در یک نشست خبری در تهران افزود دو طرف اساساً وارد جزئیات موضوعات هسته‌ای نشده‌اند.

این روایت‌های متفاوت از آنچه در مذاکرات اخیر ایران و آمریکا در سوئیس در روزهای یکشنبه و دوشنبه مورد توافق قرار گرفته، نشان‌دهنده بی‌اعتمادی و ابهام پیرامون این گفت‌وگوهاست؛ در حالی که دو طرف در تلاش‌اند به توافقی پایدار برای پایان دادن به جنگ دست یابند.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه اشاره کرده بود که درباره موضوع دسترسی بازرسان نوعی اجماع وجود دارد و گفته بود: «ایرانی‌ها پذیرفته‌اند بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را دوباره به کشورشان دعوت کنند.» او این توافق را یک دستاورد اولیه برای مذاکره‌کنندگان آمریکایی توصیف کرد و گفت این اقدام «گام نخست برای پایان دائمی برنامه تسلیحات هسته‌ای در ایران» است.

اندکی بعد، اسماعیل بقایی به خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی (ایرنا) گفت ایران «هیچ تعهد جدیدی» در زمینه بازرسی‌ها نداده است. او افزود هرگونه تعامل با بازرسان سازمان ملل «در چارچوب رویه‌های موجود» تعیین‌شده از سوی دولت ایران انجام خواهد شد، بدون آن‌که توضیح بیشتری ارائه کند.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در گفت‌وگویی با شبکه خبری NHK ژاپن اعلام کرد این نهاد در پی آن است که هرچه سریع‌تر دسترسی بازرسان خود به ایران را تضمین کند، هرچند زمان‌بندی و مکان‌های دقیق هنوز مشخص نشده است. او گفت: «ما معتقدیم هرچه زودتر بهتر، به‌ویژه با توجه به این‌که این توافق بازه زمانی ۶۰روزه دارد، بنابراین باید بدون اتلاف وقت عمل کنیم.» او به توافق اولیه هفته گذشته میان آمریکا و ایران اشاره داشت که به‌منظور فراهم کردن فرصت برای ادامه مذاکرات، درگیری‌ها را برای ۶۰ روز متوقف کرد.

بر اساس این توافق اولیه، ایران متعهد شده است به آژانس اجازه دهد بر «رقیق‌سازی» ذخایر اورانیوم با غنای بالا نظارت کند؛ اما مقام‌های ایرانی بعداً اعلام کردند که موضوع هسته‌ای تنها در مراحل بعدی مذاکرات بررسی خواهد شد.

ایالات متحده به‌دنبال دریافت تضمین‌هایی از ایران است مبنی بر این‌که این کشور در آینده نتواند به‌طور پنهانی به توسعه سلاح هسته‌ای بپردازد. ایران همواره تأکید کرده که به‌دنبال چنین تسلیحاتی نیست، اما سطح غنی‌سازی اورانیوم خود را تا نزدیکی سطوح مورد استفاده در بمب اتمی افزایش داده است؛ سطحی بسیار فراتر از نیازهای غیرنظامی.

ایران پیش‌تر در چارچوب توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ که با میانجی‌گری باراک اوباما و دیگر قدرت‌های جهانی حاصل شد، به بازرسان بین‌المللی دسترسی داده بود. اما پس از خروج آقای ترامپ از این توافق در سال ۲۰۱۸، ایران محدودیت‌هایی بر بازرسی‌ها اعمال کرد و سطح غنی‌سازی خود را افزایش داد. سپس، پس از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران در ژوئن سال گذشته، تهران بخش عمده‌ای از بازرسی‌ها را متوقف کرد.

بر اساس تصاویر ماهواره‌ای، سه سایت اصلی هسته‌ای ایران — نطنز، فردو و اصفهان — در این حملات آسیب‌های شدیدی دیده‌اند، اما میزان دقیق خسارت و پیشرفت احتمالی عملیات ترمیمی پس از آن مشخص نیست.

ایران اعلام کرده است که ذخایر اورانیوم با غنای بالای این کشور — که ماده کلیدی برای ساخت احتمالی سلاح هسته‌ای محسوب می‌شود — در جریان جنگ ۱۲روزه نابود یا مدفون شده است؛ با این حال، هیچ نهاد مستقلی تاکنون به این تأسیسات دسترسی نیافته تا وضعیت آن‌ها را ارزیابی کند.

***

ترامپ: ایران با بالاترین سطح از بازرسی‌های هسته‌ای موافقت کرده

با وجود اعتراض‌ها و ادعاهای نادرست آن‌ها بر خلاف واقع، و همراه با هیاهوی مداوم رسانه‌های جعلی که تمام تلاششان را می‌کنند تا پیروزی آمریکا را تا حد ممکن کوچک و بی‌اهمیت جلوه دهند، ایران به‌طور کامل و تمام‌عیار با بالاترین سطح از بازرسی‌های هسته‌ای برای آینده‌ای طولانی‌مدت (تا ابد!) موافقت کرده است.

این موضوع «صداقت هسته‌ای» را تضمین خواهد کرد. اگر آن‌ها با این موضوع موافقت نمی‌کردند، دیگر هیچ مذاکره‌ای در کار نبود!

بر اساس این موضوع و سایر امتیازهای بزرگی که ایران در حال دادن آن‌هاست، من موافقت کرده‌ام که تنگه هرمز باز بماند و دیگر هیچ گونه محاصره دریایی اعمال نشود. با این حال، تمام کشتی‌ها [ناوگان نیروی دریایی آمریکا] در موقعیت خود باقی می‌مانند تا اگر لازم شد محاصره دوباره برقرار شود؛ هرچند در این مرحله، این موضوع بسیار بعید به نظر می‌رسد.

پول و/یا معافیت‌های تحریمی که وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آزاد می‌کند، در یک حساب امانی نگهداری خواهد شد که تحت کنترل آمریکا است، و فقط برای خرید غذا و تجهیزات پزشکی، آن هم منحصراً از ایالات متحده، استفاده خواهد شد؛ از جمله ذرت، گندم و سویا از کشاورزان بزرگ آمریکایی ما.

این‌ها چیزهایی هستند که ایران به‌شدت به آن‌ها نیاز دارد. این یک بحران انسانی است و من احساس می‌کنم لازم است همین حالا کمک کنیم، پیش از آنکه خیلی دیر شود.

گفت‌وگوها به‌خوبی پیش می‌رود!

از توجه شما به این موضوع سپاسگزارم. رئیس‌جمهور دونالد جی. ترامپ