تدابیر حفاظتی برای صیانت از مذاکرات آمریکا و ایران

لئو سندز / نیویورک تایمز / ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶

پس از آنکه مذاکره‌کنندگان آمریکایی و ایرانی روز دوشنبه نخستین دور گفت‌وگوها را با هدف تبدیل توافق اولیه به یک توافق صلح پایدار ظرف ۶۰ روز به پایان رساندند، میانجی‌های پاکستانی و قطری از «پیشرفت‌های امیدوارکننده» سخن گفتند. با این حال، تنش‌ها بر سر درگیری میان اسرائیل و حزب‌الله در لبنان و همچنین وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز می‌تواند روند مذاکرات را با خطر مواجه کند.

میانجی‌ها روز دوشنبه مجموعه‌ای از سازوکارهای حفاظتی را با هدف مصون نگه داشتن مذاکرات از این مخاطرات تشریح کردند. به گفته آنان، دو طرف توافق کرده‌اند کمیته‌ای برای نظارت بر مرحله بعدی مذاکرات فنی تشکیل شود، یک خط ارتباط مستقیم برای جلوگیری از بروز حوادث در تنگه هرمز ایجاد شود و همچنین «هسته رفع تنش» برای حفظ آرامش در لبنان راه‌اندازی شود.

در ادامه، مهم‌ترین نکات این توافق‌ها آمده است.

کمیته نظارت

میانجی‌ها اعلام کردند که یک کمیته نظارتی بر اجرای «نقشه راه» دستیابی به توافق نهایی صلح ظرف مدت ۶۰ روز نظارت خواهد کرد.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، گفت هیأت ایرانی نسبت به کل روند دیپلماتیک بی‌اعتماد است و به همین دلیل وجود چنین تضمین‌هایی اهمیت اساسی دارد.

او گفت: «ایران از تجربه‌های گذشته آموخته است که باید سازوکاری برای راستی‌آزمایی تعهدات هر دو طرف وجود داشته باشد.»

به گفته میانجی‌ها، مذاکره‌کنندگان ارشد دو طرف به طور منظم به این کمیته گزارش خواهند داد.

آن‌ها همچنین ریاست کارگروه‌های مربوط به مسائل هسته‌ای و تحریم‌ها و نیز «گروه پایش و حل‌وفصل اختلافات» را بر عهده خواهند داشت؛ گروهی که وظیفه آن نظارت بر اجرای توافق چارچوب میان آمریکا و ایران است.

خط تماس اضطراری تنگه هرمز

میانجی‌ها همچنین از ایجاد یک خط ارتباطی خبر دادند که هدف آن تضمین عبور ایمن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز است.

کنترل این آبراه که پیش از جنگ مسیر انتقال نزدیک به یک‌پنجم نفت جهان بود، یکی از کانون‌های اصلی تنش در این منازعه به شمار می‌رفت.

دو طرف هفته گذشته توافق کرده بودند که بازگشایی تنگه، که ایران در جریان جنگ عملاً آن را محاصره کرده بود، بلافاصله آغاز شود. اما ایران در پایان هفته اعلام کرد که پس از متهم کردن اسرائیل به نقض آتش‌بس در لبنان، بار دیگر این گذرگاه را خواهد بست.

آقای واعظ گفت تا زمانی که بخش میانی تنگه به طور کامل از مین پاک‌سازی نشده باشد، برخی از بزرگ‌ترین نفتکش‌های تجاری ناچار خواهند بود برای عبور از این مسیر از آب‌های سرزمینی ایران استفاده کنند.

او افزود: «نیروی دریایی آمریکا و نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یکدیگر را سازمان‌های تروریستی می‌دانند. در غیاب یک سازوکار ارتباطی، امکان سوءبرداشت‌هایی وجود دارد که می‌تواند به تشدید تنش منجر شود.»

انیسه بصیری تبریزی، پژوهشگر وابسته مستقر در ابوظبی در اندیشکده چتم هاوس، گفت وجود یک خط تماس مستقیم می‌تواند این امکان را فراهم کند که مشکلات به صورت جداگانه از مذاکرات اصلی حل‌وفصل شوند و حتی از بروز آن‌ها جلوگیری شود.

او گفت: «این سازوکار می‌تواند مانع از آن شود که یک حادثه هدفمند و محدود، از کنترل خارج شده و به رویارویی مجدد منجر شود.»

«هسته رفع تنش» لبنان

میانجی‌ها همچنین اعلام کردند که تشکیل گروه جدیدی را تسهیل خواهند کرد که با عنوان «هسته رفع تنش» شناخته می‌شود و هدف آن تضمین «پایان یافتن عملیات نظامی در لبنان» است. این گروه شامل نمایندگانی از ایران، ایالات متحده و لبنان خواهد بود.

توافق اولیه صلح میان آمریکا و ایران بر توقف عملیات نظامی در لبنان تأکید کرده بود؛ جایی که اسرائیل با حزب‌الله، گروه مسلح مورد حمایت ایران، درگیر است. اما اسرائیل ـ که طرف توافق چارچوب صلح میان آمریکا و ایران نیست ـ تأکید کرده است که در برابر هرگونه تهدید از سوی حزب‌الله از خود دفاع خواهد کرد.

بروز درگیری‌های پراکنده در لبنان پس از امضای آتش‌بس، پیش از این نیز مذاکرات را در معرض خطر قرار داده است.

آقای واعظ درباره سازوکار رفع تنش گفت: «این بخش تازه و واقعاً جذاب‌ترین جنبه این روند است.»

او افزود: «احتمالاً ایرانی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که آمریکا اطلاعات خود درباره اینکه چه کسی آتش‌بس در لبنان را نقض کرده، تنها از یکی از طرف‌های درگیر دریافت می‌کند.»

وی ادامه داد: «اکنون روایت دیگری نیز وجود خواهد داشت که می‌تواند به ایالات متحده ارائه شود.»

خانم بصیری تبریزی هشدار داد که اگرچه سازوکار رفع تنش می‌تواند نوعی حفاظ برای صیانت از مذاکرات ایجاد کند، اما این گروه با محدودیتی جدی مواجه است، زیرا هیچ‌یک از دو طرف اصلی درگیری در آن حضور ندارند.

او گفت: «هرچند هسته رفع تنش برای مدیریت روند پیشرفت و جلوگیری از شکست مذاکرات مفید خواهد بود، اما در نهایت دو بازیگر اصلی این منازعه اسرائیل و حزب‌الله هستند.»