مجوز دو ماهه آمریکا برای فروش نفت ایران

آلن راپپورت و ربکا اف. الیوت / نیویورک تایمز / ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده روز دوشنبه مجوزی ۶۰ روزه صادر کرد که بر اساس آن، تولید، انتقال و فروش نفت ایران در چارچوب توافق مقدماتی میان آمریکا و ایران که هفته گذشته امضا شد، مجاز است.

این معافیت می‌تواند منافع مالی قابل‌توجهی برای ایران به همراه داشته باشد و نشانه‌ای از تغییر قابل‌توجه در سیاست آمریکا محسوب می‌شود. مهم‌ترین پیامد آن، فراهم شدن مسیر برای صادرات نفت ایران با قیمت‌های بازار است؛ امری که پس از سال‌ها فروش با تخفیف برای جذب خریدارانی که حاضر به پذیرش ریسک نقض محدودیت‌های اقتصادی آمریکا بودند، اهمیت ویژه‌ای دارد.

با این حال، دولت ترامپ نشان داده است که در قبال بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به جنگ — که موجب بی‌ثباتی اقتصاد جهانی شده — آماده اعطای امتیازات مالی به ایران است.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که این معافیت تحریمی نتیجه «گفت‌وگوهای سازنده و مستمر» با ایران است که در سوئیس در جریان است.

وی در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «ایران متعهد شده است عبور و مرور آزاد و ایمن در تنگه هرمز را تضمین کند و به بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) اجازه ورود به کشور را بدهد.»

دولت ترامپ پیش‌تر در اوایل سال جاری نیز با هدف مهار قیمت نفت، با افزایش عرضه به بازارهای جهانی، به‌طور موقت برخی تحریم‌ها علیه ایران را کاهش داده بود. اما سپس با تشدید تحریم‌ها و ایجاد یک محاصره نظامی، فروش نفت ایران را در راستای تلاش برای تضعیف اقتصاد این کشور محدود کرد.

مجوز جدید که تا ۲۱ اوت اعتبار دارد، با امکان انجام معاملات نفتی با دلار آمریکا، دسترسی ایران به ارز آمریکایی را افزایش می‌دهد. همچنین به واردکنندگان آمریکایی اجازه می‌دهد نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی ایران را خریداری کنند.

پیش از آغاز جنگ، ایران کمتر از ۵ درصد نفت جهان را تولید می‌کرد و بخش عمده صادرات آن به چین اختصاص داشت. با این حال، در ماه‌های اخیر به دلیل محاصره آمریکا، تولید این کشور به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافت. سرعت بازگشت ایران به ظرفیت تولید پیشین هنوز مشخص نیست، زیرا راه‌اندازی مجدد چاه‌های نفت فرآیندی پیچیده است. افزون بر این، ایران باید زیرساخت‌های انرژی آسیب‌دیده در جنگ را نیز بازسازی کند.

دولت ترامپ به‌دلیل دستیابی به توافق اولیه با ایران با انتقادهایی مواجه شده است؛ منتقدان معتقدند این توافق بیش از حد امتیازدهی دارد و حتی سخاوتمندانه‌تر از «برنامه جامع اقدام مشترک» (برجام) در سال ۲۰۱۵ است که در دولت اوباما و با مشارکت قدرت‌های جهانی برای محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران حاصل شد.

دنیل تاننبام، عضو ارشد شورای آتلانتیک که پیش‌تر به‌عنوان هماهنگ‌کننده تطبیق در دفتر کنترل دارایی‌های خارجی (OFAC) در بانک فدرال رزرو نیویورک فعالیت می‌کرد، گفت: «همچنین باید توجه داشت که در زمان اجرای برجام، کاهش تحریم‌ها بلافاصله اعمال نشد، بلکه در ‘روز اجرا’—شش ماه پس از تأیید پایبندی ایران به تعهدات هسته‌ای توسط آژانس — صورت گرفت.»