مذاکرات مستقیم آمریکا و ایران در سوئیس

باراک راوید / آکسیوس

به گفته یک دیپلمات آگاه از روند گفت‌وگوها، جی.دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به همراه دیگر مذاکره‌کنندگان آمریکایی، روز یکشنبه در نخستین دور مذاکرات درباره توافقی برای پایان دادن به جنگ، در پیست اسکی بورگن‌اشتوک در سوئیس با همتایان ایرانی خود دیدار کردند.

اهمیت موضوع: نشست «دریاچه لوسرن» نخستین دور گفت‌وگوهای مستقیم میان آمریکا و ایران از زمان نشست اسلام‌آباد در آوریل گذشته است. هدف این مذاکرات، آغاز یک دوره ۶۰ روزه از گفت‌وگوهای هسته‌ای با هدف محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران عنوان شده است.

این مذاکرات در حالی برگزار شد که ایران روز شنبه اعلام کرده بود در واکنش به نقض آتش‌بس لبنان توسط اسرائیل، تنگه هرمز را مسدود می‌کند. با توجه به این شرایط، هر لحظه امکان فروپاشی مذاکرات وجود دارد.

جزئیات خبر: ونس به همراه استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان کاخ سفید، صبح یکشنبه با نخست‌وزیران پاکستان و قطر و همچنین فرمانده ارشد نظامی پاکستان — که نقش میانجی در این مذاکرات را دارند — دیدار کردند.

اندکی بعد، هیئت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نشست مشابهی با میانجی‌ها برگزار کرد و سپس نشست سه‌جانبه‌ای با حضور هر سه طرف برگزار شد؛ موضوعی که یک دیپلمات مطلع از مذاکرات به آکسیوس تأیید کرد.

اظهارات طرفین: ونس پیش از نشست سه‌جانبه در گفت‌وگو با خبرنگاران اعلام کرد که هدف آمریکا صرفاً بازگشایی تنگه هرمز یا پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران نیست، بلکه تغییر در روابط با این کشور است.

او گفت: «پرسش این است — آیا می‌توانیم صفحه‌ای تازه باز کنیم؟ آیا می‌توانیم روابط در خاورمیانه را به‌طور دائمی تغییر دهیم، یا به روش‌های گذشته بازمی‌گردیم که ترجیح ما نیست، اما قطعاً ممکن است رخ دهد.»

ونس این نشست را به دلیل سطح بالای تعامل مستقیم میان رهبران ایران و آمریکا «تاریخی» توصیف کرد.

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، هنگام گفت‌وگوی مذاکره‌کنندگان آمریکایی و نخست‌وزیران پاکستان و قطر با رسانه‌ها در محل حضور داشت، اما برای عکس یادگاری در کنار ونس قرار نگرفت و در اظهارات مطبوعاتی نیز شرکت نکرد.

مقام‌های ایران و آمریکا درباره دلیل برگزار نشدن عکس مشترک روایت‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که آمریکا درخواست ایران را رد کرده، در حالی که یک مقام آمریکایی به آکسیوس گفت ایران پیش‌تر با حضور در برابر رسانه‌ها موافقت کرده بود.

این مقام آمریکایی افزود: «آن‌ها حتی رسانه‌های دولتی خود را برای پوشش این رویداد همراه آورده بودند که از پیش در محل مستقر شده بودند. با این حال، پس از مشاهده حجم بالای خبرنگاران حاضر، جلسه را ترک کردند و سپس روایت نادرستی از وضعیت از طریق رسانه‌های دولتی منتشر کردند.»

پشت‌پرده: دو منبع منطقه‌ای آگاه اعلام کردند آمریکا تمایل دارد دور نخست مذاکرات با دعوت ایران از بازرسان سازمان ملل برای بازدید از تأسیسات هسته‌ای‌اش — که پیش‌تر هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفته‌اند — به پایان برسد. آخرین چنین بازدیدی در ژوئن ۲۰۲۵ انجام شده بود.

در مقابل، آمریکا آماده است دسترسی ایران به بخشی از دارایی‌های مسدودشده‌اش را فراهم کند؛ از جمله حسابی به ارزش ۶ میلیارد دلار در قطر. به گفته این منابع، ایران می‌تواند از این منابع برای خرید کالاهای بشردوستانه استفاده کند.

آنچه باید زیر نظر داشت: هم‌زمان با برگزاری مذاکرات در سوئیس، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تهدید کرد در صورت عدم مهار حزب‌الله توسط ایران، این کشور را هدف حمله قرار خواهد داد.

ترامپ در شبکه «تروث سوشال» نوشت: «ایران باید فوراً نیروهای نیابتیِ با دستمزد بالای خود در لبنان را از ایجاد مشکل بازدارد. در غیر این صورت، ما بار دیگر و این بار شدیدتر از هفته گذشته، به ایران ضربه خواهیم زد!!!»

محمدباقر قالیباف، رئیس هیئت مذاکره‌کننده ایران، در واکنش به این تهدید در شبکه ایکس نوشت: «ما تهدیدهای آمریکا را جدی نمی‌گیریم. بهتر است در اظهارات خود دقت کنند. نیروهای مسلح ما آماده پاسخ‌گویی به شیوه‌ای متفاوت هستند. هرچه آن‌ها بیشتر سخن بگویند، ما بیشتر اقدام خواهیم کرد.»

اظهارات ترامپ پس از آن مطرح شد که اسرائیل و حزب‌الله اعلام کردند بار دیگر به توافق آتش‌بس پایبند شده‌اند؛ توافقی که تلاش مشابه پیشین برای آن روز جمعه ظرف چند ساعت فروپاشیده بود.

هیئت ایرانی در پیست اسکی بورگن‌اشتوک در سوئیس

نمایی از محل مذاکرات