توافق آمریکا و ایران باید حقوق بشر را در مرکز قرار دهد

عفو بین‌الملل / ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶

بیانیه اگنس کالامار، دبیرکل عفو بین‌الملل

در واکنش به امضای یادداشت تفاهم میان ایالات متحده و ایران برای پایان دادن به جنگی چندماهه که به کشورهای همسایه نیز سرایت کرد، بیش از ۶ هزار نفر را در سراسر خاورمیانه به کام مرگ کشاند و اقتصاد جهانی را متزلزل ساخت، اگنس کالامار، دبیرکل عفو بین‌الملل، گفت:

«مقام‌های آمریکایی و ایرانی توافقی را برای پایان دادن به جنگی امضا کرده‌اند که با حملات غیرقانونی آمریکا و اسرائیل، در نقض منشور سازمان ملل متحد، آغاز شد و در ادامه نیز به اقدامات غیرقانونی از سوی مقام‌های ایرانی انجامید؛ اقداماتی که ماه‌ها رنج و مصیبت ویرانگر برای غیرنظامیان و نقض حقوق بشردوستانه بین‌المللی، از جمله ارتکاب جنایات جنگی، را در پی داشت.

این خبر روزنه‌ای از آسودگی هرچند شکننده را برای میلیون‌ها نفر در سراسر منطقه به همراه خواهد آورد؛ مردمی که طی چهار ماه گذشته در وضعیتی بلاتکلیف زندگی کرده‌اند. اما برای تضمین پایان پایدار و ماندگار خصومت‌ها، هر توافقی که امضا می‌شود باید فراتر از حفاظت از منافع راهبردی و نظامی آمریکا و ایران برود و محور آن حفاظت از حقوق بشر، پاسخگویی، عدالت و جبران خسارت ــ از جمله تضمین عدم تکرار ــ برای قربانیان جنایات مشمول حقوق بین‌الملل باشد. توافقی چارچوبی که صرفاً به‌طور موقت جنگ را متوقف کند اما حقوق بشر را نادیده بگیرد، این خطر را دارد که به سپری برای تداوم بی‌پایان مصونیت از مجازات، اشغالگری و سرکوب تبدیل شود.

اگرچه متن توافق تصریح می‌کند که آمریکا، ایران و متحدانشان ــ از جمله در لبنان ــ عملیات نظامی را متوقف خواهند کرد و مدعی تضمین تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان است، مقام‌های اسرائیلی همچنان آشکارا از خروج نیروهای خود از جنوب لبنان خودداری می‌کنند؛ جایی که حملات ادامه دارد و خطر آسیب بیشتر به غیرنظامیان را افزایش می‌دهد. بسیار حیاتی است که غیرنظامیان لبنان ــ که تاکنون نیز رنج عظیمی را متحمل شده‌اند ــ در معرض خطر تشدید دوباره حملات اسرائیل قرار نگیرند و به‌طور دائمی از خانه‌های خود آواره نشوند.

جامعه بین‌المللی باید اکنون اقدام کند و خواستار خروج فوری اسرائیل از خاک لبنان شود، بازگشت امن و آزادانه آوارگان را تضمین کند و عدالت و جبران خسارت برای قربانیان نقض حقوق بین‌الملل در لبنان از سال ۲۰۲۳ تاکنون را مطالبه نماید. دولت‌ها همچنین باید خواستار پایان دادن اسرائیل به نسل‌کشی در غزه و خروج آن از تمامی سرزمین‌های اشغالی فلسطین شوند.

برای غیرنظامیان ایران، صرف پایان بمباران‌ها تضمین‌کننده امنیت مردمی نخواهد بود که تحت کارزار تشدیدشده سرکوب از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی قرار گرفته‌اند. این اقدامات شامل بازداشت‌های گسترده و خودسرانه، ناپدیدسازی قهری، شکنجه و سایر بدرفتاری‌ها، تسریع در برگزاری محاکمه‌های به‌شدت ناعادلانه و اعدام‌های با انگیزه سیاسی بوده است؛ به‌گونه‌ای که از زمان آغاز جنگ تاکنون دست‌کم ۴۴ نفر اعدام و بیش از ۶ هزار نفر به‌طور خودسرانه بازداشت شده‌اند. معترضان، مخالفان و دیگر افرادی که خواهان تغییرات بنیادین سیاسی هستند، همچنان در معرض خطر جدی ارتکاب جنایات بیشتر از سوی مقام‌های ایرانی قرار دارند.

ضروری است که توافق آمریکا و ایران با یک رویکرد دیپلماتیک دوگانه و مردم‌محور همراه شود؛ رویکردی که شامل گام‌های عملی برای جلوگیری از ارتکاب جنایات فجیع توسط مقام‌های ایرانی ــ از جمله جلوگیری از کشتارهای بیشتر معترضان ــ و حمایت از مطالبات جامعه مدنی برای تغییرات بنیادین در حوزه حقوق بشر، از جمله اصلاح قانون اساسی، باشد.

مسیر دستیابی به آینده‌ای بهتر برای مردم منطقه باید غیرنظامیان و کرامت انسانی را در اولویت قرار دهد و راه‌حل‌های بلندمدتی برای حفاظت از حقوق بشر، پایان دادن به مصونیت از مجازات و رسیدگی به ریشه‌های اصلی بحران‌ها ارائه کند.»

عفو بین‌الملل خواستار آن است که تمامی موارد نقض حقوق بشردوستانه بین‌المللی، از جمله جنایات جنگی احتمالی، به‌طور مستقل مورد تحقیق و بررسی قرار گیرد؛ عاملان این نقض‌ها پاسخگو شوند؛ و قربانیان در سراسر منطقه از عدالت و جبران خسارت برخوردار شوند.