ایران به ۶ میلیارد دلار از دارایی خود دسترسی می‌یابد

اندرو انگلند / فایننشال تایمز / ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶

دولت دونالد ترامپ به ایران اجازه خواهد داد تا در چارچوب یک توافق موقت میان تهران و واشینگتن، به ۶ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی خود که در قطر نگهداری می‌شود دسترسی پیدا کند و از آن برای خرید کالاهای بشردوستانه و غیرتحریمی از ایالات متحده استفاده کند.

این اقدام بخشی از مشوق‌های مالی چندمیلیارد دلاری است که دولت آمریکا برای اطمینان از پایبندی جمهوری اسلامی به یادداشت تفاهم امضاشده با واشینگتن در روز چهارشنبه و نیز ادامه مذاکرات هسته‌ای ارائه می‌کند.

بر اساس این توافق، آزادسازی این منابع به‌صورت مرحله‌ای و از آغاز دوره آتش‌بس تمدیدشده ۶۰ روزه انجام خواهد شد و به بازگشایی تنگه هرمز و پیشرفت مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی بستگی دارد.

یک دیپلمات مطلع از جزئیات توافق گفت که این منابع صرفاً برای خرید کالاهای آمریکایی مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

کاخ سفید در پاسخ به درخواست برای اظهار نظر درباره جزئیات گزارش فایننشال تایمز، واکنشی نشان نداد، اما یک مقام آمریکایی اعلام کرد واشینگتن در جریان مذاکرات نهایی، در صورت نشان دادن «رفتار مناسب» از سوی ایران — از جمله تحویل اورانیوم غنی‌شده — بخشی از دارایی‌های مسدودشده را آزاد خواهد کرد.

دولت ترامپ همچنین برای مدت ۶۰ روز به ایران معافیت خواهد داد تا صادرات نفت خود را از سر بگیرد. این دولت روز پنج‌شنبه اعلام کرد که محاصره دریایی بنادر ایران را نیز لغو کرده است.

برآورد می‌شود ده‌ها میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران به دلیل تحریم‌های آمریکا در بانک‌های مرکزی کشورهای مختلف از جمله هند، عراق، چین و ژاپن مسدود شده باشد.

رسانه‌های وابسته به دولت ایران گزارش داده‌اند که تهران انتظار دارد طی دوره موقت ۶۰ روزه، ۱۲ میلیارد دلار از این منابع آزاد شود.

این ۶ میلیارد دلار پیش‌تر در کره جنوبی نگهداری می‌شد، اما پس از توافق تبادل زندانیان میان دولت بایدن و تهران در سپتامبر ۲۰۲۳، به حسابی در دوحه منتقل شد.

در آن زمان، این توافق به‌عنوان اقدامی برای اعتمادسازی تلقی می‌شد که ایالات متحده امیدوار بود به محدود شدن برنامه غنی‌سازی هسته‌ای ایران منجر شود. این توافق پس از شکست مذاکرات هسته‌ای میان دولت بایدن و ایران در سال پیش از آن حاصل شد.

با این حال، امیدها برای پیشرفت گسترده‌تر پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل و آغاز موجی از درگیری‌های منطقه‌ای که به تشدید تنش میان ایران و غرب انجامید، از بین رفت. در نتیجه، تهران نتوانست به این منابع دسترسی پیدا کند.

این دیپلمات گفت: «ترامپ یک توافق بدِ بایدن را گرفت، فروش را به کالاهای بشردوستانه و غیرتحریمی محدود کرد و اطمینان حاصل کرد که این منابع صرف خرید کالاهای آمریکایی می‌شود؛ به این ترتیب، وضعیتی برد-برد ایجاد شده است.»

وی افزود: «ایرانی‌ها کالاهای بشردوستانه برای مردم خود دریافت می‌کنند و پول ایران برای حمایت از کشاورزان آمریکایی به کار گرفته می‌شود.»

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه در دفاع از این توافق موقت به خبرنگاران گفت که دولت او دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد کرده و تحریم‌ها را «به‌محض آنکه رفتارشان مناسب باشد» لغو خواهد کرد.

او گفت: «ما پول آن‌ها را گرفته‌ایم، این پول خودشان است. اگر آن را بازنگردانیم، دیگر هیچ‌کس در دلار سرمایه‌گذاری نخواهد کرد.»

بر اساس این توافق، ایالات متحده متعهد شده است «در چارچوب جدول زمانی مورد توافق و به‌عنوان بخشی از توافق نهایی»، همه انواع تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی، از جمله قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل، را لغو کند.

ایران و آمریکا همچنین متعهد شده‌اند «در خصوص سرنوشت» ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران «بر اساس سازوکاری که به‌طور مشترک توافق خواهد شد» تصمیم‌گیری کنند. طبق این توافق، حداقل اقدام این است که تهران ذخایر خود را «در محل» و تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی رقیق‌سازی کند.

ایران بیش از ۹ هزار کیلوگرم از این مواد در اختیار دارد، از جمله ۴۴۰ کیلوگرم در سطوحی نزدیک به درجه تسلیحاتی که ترامپ پیش‌تر خواستار تحویل آن به آمریکا شده بود.

این توافق با انتقاد برخی جمهوری‌خواهان و منتقدان ترامپ در آمریکا روبه‌رو شده است که معتقدند این توافق امتیازات زیادی به تهران می‌دهد، در حالی که رئیس‌جمهور آمریکا در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر در تلاش است قیمت نفت را کاهش دهد.

بستن تنگه هرمز از سوی ایران — مسیر عبور حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان — به بروز شدیدترین بحران انرژی جهانی در چند دهه اخیر منجر شده است.