رویترز: توافق شامل صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری است

اندرو میلز، مها الدهان و پریسا حافظی
خبرگزاری  رویترز / ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶

یک منبع آگاه که مستقیماً در جریان جزئیات توافق قرار دارد، به رویترز گفت که در چارچوب توافق ایران و آمریکا، صندوقی خصوصی به ارزش ۳۰۰ میلیارد دلار برای جذب سرمایه‌گذاری در ایران پیش‌بینی شده و بیش از نیمی از این مبلغ نیز از پیش تعهد شده است.

به گفته این منبع، هدف از ایجاد این صندوق آن است که برای هر دو طرف انگیزه‌ای اقتصادی جهت دستیابی به توافق نهایی و پایان دادن به جنگ فراهم شود. این منبع به دلیل آنکه این طرح هنوز به‌طور رسمی اعلام نشده و واشنگتن و تهران خود را برای امضای توافق در روز جمعه آماده می‌کنند، نخواست نامش فاش شود.

اصل وجود این صندوق پیش‌تر گزارش شده بود، اما رویترز برای نخستین بار فاش می‌کند که بیش از نیمی از منابع مالی آن از پیش تعهد شده و همچنین تمامی سرمایه آن از بخش خصوصی تأمین خواهد شد.

مقام‌های آمریکایی و ایرانی روز یکشنبه اعلام کردند که بر سر چارچوبی برای پایان دادن به جنگ میان دو کشور به توافق رسیده‌اند؛ جنگی که از ۲۸ فوریه و در پی حملات نیروهای آمریکایی و اسرائیلی به ایران آغاز شد. این چارچوب همچنین توقف محاصره ایران از سوی آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز ــ یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان ــ را در بر می‌گیرد.

این منبع گفت صندوق جدید یک ابزار سرمایه‌گذاری خصوصی است و نه برنامه‌ای برای بازسازی یا پرداخت غرامت؛ همچنین هیچ‌گونه منابع دولتی یا کمک بلاعوض در آن وجود نخواهد داشت. وی افزود شرکت‌هایی مستقر در آمریکا، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، آسیا، آمریکای جنوبی و آفریقا برای تأمین مالی این صندوق اعلام آمادگی کرده‌اند.

به گفته این منبع، سرمایه‌گذاری‌های تعهدشده حوزه‌هایی چون انرژی، لجستیک، تولید صنعتی و حمل‌ونقل را در بر می‌گیرد.

یک منبع ارشد ایرانی نیز به رویترز گفت که تهران در ابتدا خواهان دریافت ۴۰۰ میلیارد دلار غرامت خسارات جنگی از آمریکا شده بود، اما واشنگتن با این درخواست موافقت نکرد.

پس از آن، ایده ایجاد این صندوق که قرار است «صندوق بازسازی و توسعه» نامیده شود، مطرح شد.

این منبع ایرانی گفت سازوکار پیشنهادی به‌گونه‌ای طراحی شده که کشورهای منطقه بتوانند به شیوه‌های مختلف در آن مشارکت کنند؛ از جمله تضمین وام‌ها، ایجاد خطوط اعتباری یا تأمین مستقیم مالی برای بازسازی مراکزی که در جنگ آسیب دیده‌اند. این مراکز شامل مجموعه فولاد مبارکه، پالایشگاه‌ها، فرودگاه‌ها و به‌طور کلی زیرساخت‌هایی می‌شود که در جریان درگیری‌ها خسارت دیده‌اند.

ایران که یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای خاورمیانه به شمار می‌رود، طی چهار دهه گذشته تقریباً هیچ سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی قابل توجهی جذب نکرده است؛ موضوعی که عمدتاً به دلیل محروم شدن این کشور از بازارهای جهانی سرمایه در نتیجه موج‌های متوالی تحریم‌های آمریکا و جامعه بین‌المللی بوده است.

ایران همچنین دومین ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان و چهارمین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان را در اختیار دارد.

این کشور علاوه بر آن، دارای جمعیتی جوان و تحصیل‌کرده با بیش از ۹۲ میلیون نفر، پایه صنعتی متنوع و ظرفیت‌های گسترده استفاده‌نشده در بخش‌هایی از جمله پتروشیمی، معدن، گردشگری و کشاورزی است.

منبع آگاه به توافق تأکید کرد که صندوق سرمایه‌گذاری یادشده کاملاً جدا از مسیر موازی مذاکرات درباره رفع تحریم‌های آمریکا و آزادسازی دارایی‌های حاکمیتی مسدودشده ایران در خارج از کشور است. به گفته او، این دو سازوکار مالی اهداف، زمان‌بندی و کارکردهای متفاوتی دارند.

این صندوق تا زمانی که توافق نهایی و رضایت‌بخشی حاصل نشود، ایجاد نخواهد شد و فعالیت خود را آغاز نخواهد کرد. تفاهم‌نامه‌ای که قرار است امضا شود، برای سامان‌دهی روند مذاکرات طی ۶۰ روز آینده طراحی شده است.

این منبع گفت: «صندوق تنها زمانی ایجاد خواهد شد که توافق نهایی به امضا برسد. در طول این ۶۰ روز، مدیران صندوق با طرف‌های ایرانی و سرمایه‌گذاران همکاری خواهند کرد تا پروژه‌ها را طراحی و دامنه آنها را مشخص کنند.»

وزارت امور خارجه ایران و همچنین وزارت امور خارجه پاکستان ــ که در میانجی‌گری برای توافق مربوط به این صندوق سرمایه‌گذاری نقش داشته است ــ بلافاصله به درخواست‌های رویترز برای اظهار نظر پاسخ ندادند.

سخنگوی کاخ سفید در پاسخ به پرسش رویترز به مصاحبه روز دوشنبه جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، با شبکه سی‌بی‌اس نیوز اشاره کرد. ونس در این گفت‌وگو گفته بود که در صورت پایبندی ایران به توافق با واشنگتن ــ از جمله برچیدن برنامه هسته‌ای، حذف ذخایر مواد غنی‌شده و پذیرش نظام سختگیرانه بازرسی و اجرای تعهدات ــ تهران می‌تواند به صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری مورد حمایت کشورهای خلیج فارس دسترسی پیدا کند.

این منبع از ارائه جزئیات درباره نحوه اداره صندوق یا نهاد مسئول مدیریت آن خودداری کرد و گفت بسیاری از جزئیات کلیدی هنوز باید نهایی شوند.

وی نام شرکت‌هایی از کره جنوبی، ژاپن، سنگاپور، مالزی و ایالات متحده را در میان مجموعه‌هایی که تعهدات مالی ارائه کرده‌اند، مطرح کرد، اما از ارائه فهرست کامل خودداری نمود.

تفاهم‌نامه ۶۰ روزه صرفاً یک چارچوب اولیه است و نه یک توافق نهایی. انتظار می‌رود مذاکره‌کنندگان ایرانی و آمریکایی در این دوره بر چندین مسیر مذاکراتی به‌طور همزمان کار کنند که موضوعاتی همچون پرونده هسته‌ای، تحریم‌ها و مسائل امنیتی منطقه‌ای را در بر می‌گیرد.