آمریکا مخفیانه نفت از خلیج فارس خارج می‌کند!

فراس دلاتی، جاناتان سال، دمیتری ژدانیکوف و ادوارد کرون
خبرگزاری رویترز / ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶

اختصاصی رویترز:
آمریکا با تاکتیک قاچاق ایران، نفت را مخفیانه از خلیج فارس خارج می‌کند
 
ارتش ایالات متحده ده‌ها عملیات محرمانه انتقال نفت کشتی‌به‌کشتی را برای تداوم جریان صادرات انرژی خلیج فارس هدایت کرده است. در این عملیات، از پهپادهای هوایی و دریایی و همچنین هلیکوپتر برای هدایت کاروان‌ها به سمت نفتکش‌های در انتظار استفاده می‌شود.

این عملیات در حاشیه تنگه هرمز، از شیوه‌ای ترانزیتی بهره می‌برد که ایران مدت‌هاست برای دور زدن تحریم‌ها از آن استفاده می‌کند. به گفته ۱۱ منبع مطلع از این عملیات، دو نقطه مشخص برای انجام این انتقال‌ها شناسایی شده است: یکی در سواحل فجیره در امارات متحده عربی و دیگری در بندر صحار عمان. این عملیات از اوایل ماه مه آغاز شده و بر اساس داده‌های کشتیرانی و تصاویر ماهواره‌ای که رویترز بررسی کرده، دست‌کم ۹۲ کشتی در این انتقال‌ها مشارکت داشته‌اند.

بر اساس تصاویر ماهواره‌ای که رویترز بازبینی کرده، تنها در تاریخ ۱۱ ژوئن، ۱۷ جفت کشتی به‌طور همزمان در این دو نقطه در حال انجام انتقال نفت مشاهده شدند.

به گفته چهار منبع، از جمله یک مقام سابق آمریکایی که از این حمله اطلاع دارد، یک فروند هلیکوپتر آپاچی که در تاریخ ۹ ژوئن توسط ایران ساقط شد و به بمباران‌های تلافی‌جویانه آمریکا منجر گردید، در این مأموریت مشارکت داشته است. رویترز با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، شش جفت نفتکش را شناسایی کرد که در روز سرنگونی آپاچی، در منطقه‌ای کوچک در نزدیکی بندر صحار در کنار هم تجمع کرده بودند.

رویترز نتوانست نقش دقیق آپاچی در این عملیات را تأیید کند. یک مقام دفاعی آمریکا در پاسخ به پرسش‌های رویترز گفت که هیچ‌یک از نیروهای فرماندهی مرکزی [سنتکام] در عملیات انتقال نفت کشتی‌به‌کشتی در آب‌های آزاد شرکت ندارند. مقامات آمریکایی اعلام کردند که هر دو خدمه توسط یک قایق بدون سرنشین نجات یافتند.

ابعاد این انتقال‌های کشتی‌به‌کشتی، نحوه عملکرد آن‌ها و نقش هلیکوپتر آپاچی در این عملیات پیش از این گزارش نشده بود. کاخ سفید سؤالات را به سنتکام ارجاع داد. دولت ایران به درخواست‌ها برای اظهارنظر درباره این عملیات انتقال پاسخ نداد.

این دو نقطه که انتقال‌ها در آن‌ها انجام می‌شود، در دریای عمان و نزدیک خروجی تنگه هرمز قرار دارند و در مجاورت مرزهایی هستند که توسط «مرجع تنگه خلیج فارس»، نهادی جدید که ایران برای مدیریت تنگه هرمز تأسیس کرده، ترسیم شده‌اند. کشتی‌هایی که از دستورات ایران تبعیت نکنند، در معرض خطر حمله پهپادی و موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار دارند.

خود بندر فجیره نیز در طول مدتی که این عملیات به رهبری آمریکا در جریان بوده، بارها هدف آتش ایران قرار گرفته است. به گفته گروه مدیریت ریسک دریایی بریتانیایی «ونگارد»، آخر هفته گذشته یک «پرتابه ناشناس» به یک نفتکش در سواحل عمان اصابت کرد. ونگارد در بیانیه‌ای اعلام کرد که خدمه در سلامت هستند و این برخورد باعث نشت بخشی از محموله شده، اما خسارت زیست‌محیطی در پی نداشته است. این گروه مشخص نکرد که آیا نفتکش مذکور در یک انتقال کشتی‌به‌کشتی مشارکت داشته است یا خیر.

ایران در پاسخ به جنگ آمریکا و اسرائیل، عملاً تنگه هرمز را که به‌طور معمول حدود یک‌پنجم مصرف جهانی نفت از آن عبور می‌کند، مسدود کرد. این اقدام بزرگ‌ترین اختلال در عرضه انرژی جهان در تاریخ را رقم زد و به تورم در سراسر جهان دامن زده است.

به نظر می‌رسد این انتقال‌های کشتی‌به‌کشتی، هرچند پرخطر و ناکارآمد، بخشی از تلاش‌های دولت ترامپ برای کمک به بازگرداندن جریان عادی نفت از خلیج فارس باشد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت که بر اساس چارچوب توافق صلح با ایران که این هفته اعلام شد، تنگه هرمز روز جمعه بازگشایی خواهد شد، اما جزئیات همچنان مبهم است. رویترز نتوانست مشخص کند که آیا توافق اعلام‌شده بر انتقال‌های نفت تأثیری داشته است یا خیر.

تحقیق رویترز که در ۲۰ مه منتشر شد نشان داد که ایران سیستم خود را برای هدایت کشتی‌ها از سمت مقابل تنگه ایجاد کرده که شامل ایست‌های بازرسی جزیره‌ای، توافق‌های دیپلماتیک و گاهی دریافت هزینه است.

حرکت‌های پلکانی و نقاط مسیر

به گفته هشت منبع، از جمله یک پیمانکار امنیتی خصوصی که در این انتقال‌ها مشارکت داشته، عملیات انتقال آمریکا به‌طور کامل توسط ارتش ایالات متحده کنترل می‌شود.

طبق گفته یکی از منابع و همچنین تصاویر ماهواره‌ای، نفتکش‌ها باید پیش از رسیدن به تنگه به نقطه ملاقات بروند، سپس حرکت خود را به‌گونه‌ای تنظیم کنند که حدود ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ متر از یکدیگر فاصله داشته باشند. به گفته چهار منبع، فرستنده‌های آن‌ها خاموش و چراغ‌هایشان کم‌نور است.

مجموعه‌ای از «نقاط مسیر» به ارتش آمریکا امکان می‌دهد پیشرفت نفتکش‌های تعیین‌شده را رصد کند، اما به گفته یکی از منابع، آمریکایی‌ها «بدیهی است که تمام مدت شما را زیر نظر دارند».

وقتی این نفتکش‌ها از تنگه عبور می‌کنند، درست در آن‌سوی منطقه‌ای که ایران آن را تحت کنترل خود اعلام کرده، در کنار کشتی‌های گیرنده که نفتکش‌های بسیار بزرگ یا VLCC هستند پهلو می‌گیرند تا انتقال نفت آغاز شود. این انتقال‌ها بین ۲۴ تا ۴۰ ساعت طول می‌کشد. سپس نفتکش‌های خالی از طریق تنگه به عقب بازمی‌گردند و نفتکش‌های VLCC تازه بارگیری‌شده به مسیر خود ادامه می‌دهند.

آنچه این عملیات کشتی‌به‌کشتی را ممکن می‌کند این است که تعداد اندکی از شرکت‌های کشتیرانی حاضرند با وجود محاصره ایران، کشتی‌های خود را از تنگه عبور دهند تا نفت را به نفتکش‌های در انتظار برسانند.

اما این عملیات پرخطر است. «شما هرگز نمی‌دانید ایران چه زمانی تصمیم می‌گیرد از پهپاد یا حتی قایق‌های توپدار استفاده کند تا مانع عبور همان کشتی‌ها از تنگه شود»، این را نوام ریدان، پژوهشگر ارشد «مؤسسه واشنگتن» که در حوزه ریسک‌های دریایی تخصص دارد و یافته‌های رویترز را بررسی کرده، می‌گوید.

شیوه کشتی‌به‌کشتی سال‌هاست توسط ایران برای دور زدن تحریم‌ها به کار می‌رود، زیرا مبدأ نفت را پنهان می‌کند. ایرانی‌ها معمولاً یک جفت کشتی را در هر نوبت به کار می‌گیرند، هم برای جلوگیری از شناسایی و هم به این دلیل که صادرات آن‌ها پیش از جنگ نسبتاً محدود بود. عملیات به رهبری آمریکا که شامل انتقال‌های گسترده است، به تولیدکنندگان خلیج فارس حفاظت بهتری در برابر حملات تلافی‌جویانه ایران می‌دهد تا بتوانند نفت خام، میعانات گازی و فرآورده‌های نفتی را به خریداران بین‌المللی منتقل کنند.

رویترز بیش از ۱۲ تصویر ماهواره‌ای مربوط به بازه ۲ مه تا ۱۱ ژوئن را بررسی کرده که انتقال‌های کشتی‌به‌کشتی با مشارکت ناوگان‌های نفتکش دولتی کشورهای خلیج فارس و کشتی‌های بین‌المللی دریافت‌کننده نفت را نشان می‌دهد. داده‌های کشتیرانی LSEG و کپلر که رویترز بازبینی کرده، ملاقات‌های مکرر بین نفتکش‌های فعال در این منطقه را در همین بازه زمانی نشان می‌دهد.

بر اساس این تصاویر، رویترز محاسبه کرده که از اوایل ماه مه تاکنون دست‌کم ۹۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی ممکن است از طریق این شبکه فراساحلی جابه‌جا شده باشد. این حجم‌ها که بر اساس ظرفیت حمل نفتکش‌ها برآورد شده‌اند، در مقایسه با میانگین پیش از جنگ که حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز از تنگه عبور می‌کرد، همچنان اندک است.

مایکل فرومن، رئیس «شورای روابط خارجی»، روز جمعه در یادداشتی نوشت: «در حالی که قواعد قدیمی تضعیف می‌شوند، طعنه‌آمیز است که آمریکا اکنون از همان شیوه‌نامه چین، روسیه، کره شمالی و حتی ایران استفاده می‌کند؛ کشورهایی که به‌اصطلاح «ناوگان‌های تاریک» آن‌ها دقیقاً همین تکنیک‌ها را برای دور زدن تحریم‌های آمریکا و سازمان ملل ابداع کردند». او به عبور کشتی‌ها از تنگه بدون فرستنده اشاره داشت؛ موضوعی که ترامپ در اظهارات ۱۰ ژوئن خود پس از سرنگونی هلیکوپتر آپاچی به آن اشاره کرد.

شش منبع با اطلاع مستقیم از این عملیات گفتند که آمریکا از طریق ترکیبی از نظارت هوایی، بررسی انطباق و پایش از کشتی‌های مشارکت‌کننده حمایت کرده است، نه از طریق اسکورت دریایی. رویترز هیچ نشانه‌ای نیافت که نشان دهد پرسنل نظامی آمریکا مستقیماً در خودِ عملیات انتقال مشارکت داشته‌اند.

عبور از تنگه

بر اساس بررسی سوابق کشتیرانی، سمت دریافت‌کننده این عملیات در اختیار اپراتورهای بین‌المللی نفتکش است. یکی از آن‌ها، شرکت «دایناکام تنکرز منیجمنت» مستقر در یونان، به تلاش‌های خود برای یافتن راه‌های خلاقانه جهت عبور نفت از تنگه از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه اشاره کرده است.

جورج پروکوپیو، بنیان‌گذار دایناکام، در کنفرانس کشتیرانی «کپیتال لینک» در تاریخ ۱ ژوئن در آتن گفت: «آزادی ناوبری ضروری است و هیچ‌کس نمی‌تواند عوارض یا بار دیگری تحمیل کند. ما اینجا هستیم تا خدمت کنیم و یونان از دوران باستان سنت شکستن محاصره‌ها را دارد. نمی‌خواهم وارد جزئیات بیشتری شوم، اما فکر می‌کنم همین اشاره‌ها برای درک منظورم کافی باشد».

دایناکام بلافاصله به درخواست برای اظهارنظر درباره عملیات آمریکا پاسخ نداد.

با این حال، یک منبع دریایی دیگر گفت که این سیستم جدید ریسک‌های خاص خود را بر صنعت آن‌ها تحمیل می‌کند.

این منبع امنیتی دریایی گفت: «کمبود داده‌های قابل‌اعتماد وجود دارد». فرستنده‌هایی که برای اعلام موقعیت کشتی‌ها استفاده می‌شوند خاموش هستند «و شرکت‌ها از طریق مراکز گزارش‌دهی معمول گزارش نمی‌دهند». به گفته چندین مقام صنعت کشتیرانی، این موضوع خطر برخورد بین کشتی‌ها را به همراه دارد؛ کشتی‌هایی که شبانه با چراغ‌های خاموش و با سرعتی حرکت می‌کنند که مانور دادن آسان را ممکن نمی‌سازد.

چهار منبع مطلع از این ترتیبات گفتند که اپراتورهایی که خواهان دسترسی به این سیستم هستند، باید پیش از تخصیص بازه‌های زمانی عبور، یک فرآیند بررسی انطباق را طی کنند. این فرآیند شامل ارائه اطلاعات به دفتر «همکاری و راهنمایی دریایی» نیروی دریایی آمریکا در بحرین است.

دو سند اولیه انطباق که رویترز آن‌ها را بررسی کرده، از اپراتورها می‌خواستند سوابق کامل ردیابی مکانی، افشای کامل مالکیت ذی‌نفع، اسناد محموله و آمادگی برای اجازه آزمایش محموله را ارائه دهند.

در صورت تأیید، به کشتی‌های مشارکت‌کننده بازه‌های زمانی عبور تخصیص داده می‌شود و آن‌ها در طول سفر با دفتر نظامی آمریکا در بحرین در تماس می‌مانند.

بر اساس سوابق کشتیرانی که رویترز بررسی کرده، صادرات امارات سهم قابل‌توجهی از عملیات انتقال آمریکا را تشکیل می‌دهد. شش منبع گفتند که شرکت ملی نفت دولتی امارات، ادنوک، از فعال‌ترین مشارکت‌کنندگان در انتقال‌های به رهبری آمریکا بوده است.

«شرکت نفتکش کویت» نیز در این انتقال‌ها فعال بوده است. بر اساس داده‌های TankerTrackers.com، در تاریخ ۶ ژوئن، یکی از شلوغ‌ترین روزها برای انتقال‌ها، حدود ۲.۳ میلیون بشکه نفت خام از یکی از کشتی‌های این شرکت در سواحل صحار تخلیه شد. کشتی دریافت‌کننده، «سی روبی»، پنج روز بعد در سواحل جنوب غربی هند مشاهده شد و به سمت چین در حرکت بود، جایی که انتظار می‌رفت محموله تخلیه شود.

دولت امارات، ادنوک و شرکت نفتکش کویت به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.

ریدان گفت: «من راه‌حل دائمی در همه این‌ها نمی‌بینم. این یک راه‌حل موقت در شرایطی استثنایی است».