وعده ترامپ: صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران

اندرو انگلند و ابیگیل هاوسلوهنر / فایننشال تایمز

دولت دونالد ترامپ آماده است در صورتی که تهران با یک توافق نهایی برای پایان دادن به جنگ، شامل یک توافق هسته‌ای، موافقت کند، اجازه ایجاد یک صندوق سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران را بدهد.

یک مقام ارشد آمریکایی گفت واشینگتن درباره امکان کاهش تحریم‌ها و «یک صندوق بزرگ ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی کشورشان» گفت‌وگو کرده است. این مشوق‌ها به «عملکرد» ایران در پایبندی به یادداشت تفاهمی که قرار است روز جمعه در سوئیس به‌طور رسمی امضا شود، وابسته خواهد بود.

یک فرد مطلع از مذاکرات گفت ایجاد این صندوق منوط به دستیابی به یک توافق نهایی در چارچوب یادداشت تفاهم است و پس از تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس، بازگشایی تنگه هرمز و ادامه مذاکرات درباره توافق هسته‌ای صورت خواهد گرفت.

او افزود منابع این صندوق از دولت‌ها تأمین نخواهد شد، بلکه برای شرکت‌هایی ایجاد می‌شود که مایل به سرمایه‌گذاری در این کشور ۹۰ میلیونی با منابع غنی انرژی هستند. ساختار و نحوه مدیریت این صندوق در حال حاضر مشخص نیست.

این فرد گفت: «شرکت‌های زیادی در اروپا، شمار زیادی در آسیا، از جمله کره جنوبی و ژاپن، و همچنین شرکت‌ها و کسب‌وکارهای آمریکایی علاقه‌مند هستند. اگر تحریم‌ها برداشته شود، این صندوق رقم قابل‌توجهی خواهد داشت و بسیار بزرگ خواهد بود.»

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به شبکه CBS گفت صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری «از جمله مواردی است که [ایران] می‌تواند به آن دسترسی داشته باشد... مشروط بر اینکه به تعهدات خود پایبند بماند.»

مقیاس مشوق‌های مالی که آمریکا برای ایران مطرح کرده، یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در مذاکرات بوده است. این موضوع همچنین از نظر سیاسی برای دونالد ترامپ بسیار حساس است، زیرا او تمایلی ندارد چنین برداشت شود که به حکومت اسلامی پاداش داده است.

رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌تر به‌شدت از تصمیم دولت باراک اوباما برای پیوستن به سایر قدرت‌های جهانی در امضای توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ با ایران، که شامل کاهش گسترده تحریم‌ها بود، انتقاد کرده و آن را متهم کرده بود که «پالت‌های پول نقد» به تهران ارسال کرده است.

منتقدان یادداشت تفاهم گفته‌اند مشوق‌های مالی مورد بحث بسیار فراتر از موارد توافق‌شده در دوره اوباما خواهد بود.

یکی از مقامات ارشد روز دوشنبه به خبرنگاران گفت از زمان امضای از راه دور این سند توسط ترامپ، ونس و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، «صفر» دلار به ایران منتقل شده است.

به گفته فرد مطلع از مذاکرات، بر اساس مفاد یادداشت تفاهم، هرگونه کاهش تحریم‌ها، از جمله آزادسازی دارایی‌های ایران در خارج از کشور، به‌صورت مرحله‌ای انجام خواهد شد و به پیشرفت مذاکرات هسته‌ای و دستیابی به توافق نهایی وابسته خواهد بود.

با این حال، مقامات ارشد دولت ترامپ گفته‌اند آمریکا در ابتدای مسیر، به‌عنوان اقدامی برای اعتمادسازی، «گام‌های کوچک» در زمینه کاهش فشار مالی ارائه خواهد کرد.

مقامات آمریکایی همچنین اشاره کرده‌اند تصمیم‌گیری درباره دسترسی ایران به منابع مالی بزرگ‌تر، بیشتر جنبه ذهنی خواهد داشت تا مبتنی بر شاخص‌های دقیق و عینی.

یکی از مقامات ارشد روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «کاهش تحریم‌ها به‌طور مشخص به هیچ اقدام خاصی گره نخورده است. بلکه به‌طور کلی به رفتار مناسب آن‌ها مرتبط است. و بدیهی است مهم‌ترین موضوع برای ما برنامه هسته‌ای است.»

در چارچوب یادداشت تفاهم، تهران و واشینگتن توافق کرده‌اند نحوه دفع ذخایر اورانیوم غنی‌شده را طبق سازوکاری مورد توافق حل‌وفصل کنند. به گفته فرد مطلع از مذاکرات، حداقل تعهد این است که تمامی اورانیوم در محل رقیق‌سازی شود، آن هم تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی.

این مقام با اشاره به بمباران سه سایت اصلی هسته‌ای ایران توسط آمریکا در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ماه ژوئن گذشته، گفت این برنامه «از پیش به‌طور سیستماتیک نابود شده است».

اما دولت آمریکا خواهان اقداماتی برای اطمینان از «عدم بازسازی آن» خواهد بود.

ایران بیش از ۹ هزار کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده در اختیار دارد. بخش عمده آن در سطوح پایین غنی‌سازی شده، اما ۴۴۰ کیلوگرم آن تا سطحی نزدیک به درجه تسلیحاتی غنی‌سازی شده است؛ موضوعی که ترامپ از آن با عنوان «غبار هسته‌ای» یاد می‌کند.