جزئیاتی درباره توافق احتمالی میان آمریکا و ایران

باراک راوید | آکسیوس

بر اساس گفته‌های یک دیپلمات از یکی از کشورهای میانجی و یک مقام آمریکایی، یادداشت تفاهم (MOU) میان آمریکا و ایران که دونالد ترامپ مدعی است به‌زودی امضا خواهد شد، خواستار بازگشایی فوری تنگه هرمز بدون دریافت عوارض عبور و همچنین اعطای معافیت‌های تحریمی به ایران بر مبنای میزان پایبندی این کشور به توافق است.

اهمیت موضوع
این یادداشت تفاهم آتش‌بس را به مدت ۶۰ روز تمدید می‌کند؛ آتش‌بسی که لبنان را نیز در بر می‌گیرد. در این بازه زمانی، مذاکرات هسته‌ای میان طرفین برگزار خواهد شد. متن توافق شامل چارچوبی برای رسیدگی به ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران است، هرچند هرگونه اقدام عملی درباره برنامه هسته‌ای ایران منوط به دستیابی به توافقی دوم و مفصل‌تر خواهد بود.

وضعیت کنونی
دیپلمات یکی از کشورهای میانجی که متن نهایی توافق را برای آکسیوس تشریح کرده است، گفت: «آمریکا و ایران بر سر متن توافق به تفاهم رسیده‌اند»، اما اذعان کرد که این توافق هنوز نیازمند تأیید نهایی است.

به گفته دو منبع آگاه، تا عصر پنج‌شنبه این توافق در سطوح عالی در ایران تأیید شده بود، اما به احتمال زیاد هنوز به تأیید نهایی رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنه‌ای، نرسیده بود.

ترامپ اعلام کرد که انتظار دارد مراسم امضای توافق در پایان هفته جاری برگزار شود. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز گفت که تهران «هنوز تصمیم نهایی خود را اتخاذ نکرده است.»

کاخ سفید طی دو ماه گذشته چندین بار تصور کرده بود که توافق در آستانه نهایی شدن قرار دارد، اما مذاکرات هر بار به شکست انجامید. با این حال، این دیپلمات ابراز خوش‌بینی کرد که این بار متن توافق پایدار خواهد ماند.

آخرین تحولات
چهار فروند هواپیمای ترابری C-17 نیروی هوایی آمریکا روز پنج‌شنبه راهی اروپا شدند تا تجهیزات لازم برای سفر احتمالی معاون رئیس‌جمهور، جی‌دی ونس، به مراسم امضای توافق در ژنو طی روزهای آینده را منتقل کنند.

پشت پرده مذاکرات
به گفته دو دیپلمات از دو کشور میانجی و دو مقام آمریکایی، توافق اولیه شامگاه چهارشنبه و پس از ساعت‌ها مذاکره میان علی الثوادی، میانجی قطری، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، حاصل شد.

دو منبع آگاه گفتند که الثوادی در جریان مذاکرات تهران چندین بار تلفنی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان ترامپ، گفت‌وگو کرده است.

اعلام ترامپ مبنی بر نهایی شدن توافق، برای نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، غافلگیرکننده بود.

به گفته یک منبع آمریکایی که مستقیماً در جریان موضوع قرار دارد، نتانیاهو در روزهای اخیر از جزئیات مذاکرات بی‌اطلاع مانده بود و برای کسب اطلاعات، با متحدان نزدیک به دولت ترامپ تماس می‌گرفت.

جزئیات توافق
بر اساس این یادداشت تفاهم، ایران تعهداتی را درباره برنامه هسته‌ای خود می‌پذیرد؛ مهم‌ترین آنها این است که هرگز به دنبال دستیابی به سلاح هسته‌ای نرود و بن‌بست موجود بر سر ذخایر اورانیوم غنی‌شده خود را حل‌وفصل کند.

یک مقام ارشد آمریکایی گفت ترامپ پذیرفته است که یکی از گزینه‌های حل این مسئله، رقیق‌سازی اورانیوم با غنای بالا در داخل ایران و تحت نظارت بازرسان سازمان ملل باشد.

هرگونه اقدام عملی در زمینه برنامه هسته‌ای ایران تنها در صورتی انجام خواهد شد که توافق دوم نیز حاصل شود؛ امری که با توجه به دشواری مذاکرات کمتر فنی درباره همین یادداشت تفاهم، همچنان نامطمئن به نظر می‌رسد.

این دیپلمات مدعی شد که یادداشت تفاهم «تمام مسائل هسته‌ای را با جزئیات پوشش می‌دهد» و «تمام خواسته‌های آمریکا را برآورده می‌کند.»

بازگشایی تنگه هرمز
بر اساس این یادداشت تفاهم، تنگه هرمز باید فوراً و بدون دریافت عوارض عبور بازگشایی شود و حجم حمل‌ونقل دریایی ظرف ۳۰ روز به سطح پیش از جنگ بازگردد. در مقابل، محاصره دریایی اعمال‌شده از سوی آمریکا نیز لغو خواهد شد.

مقام‌های آمریکایی پیش‌تر به آکسیوس گفته بودند که پس از بازگشایی تنگه، ایران برای مدت ۶۰ روز از معافیت‌های موقت تحریمی برخوردار خواهد شد تا بتواند نفت خود را به فروش برساند. این اقدام درآمد ارزشمندی برای تهران ایجاد خواهد کرد.

در صورتی که ایران به توافق اولیه پایبند بماند و در مذاکرات بعدی «حسن نیت» نشان دهد، میزان کاهش تحریم‌ها افزایش خواهد یافت.

این دیپلمات گفت: «هیچ تاریخ مشخصی برای لغو تحریم‌ها تعیین نشده و این موضوع به نحوه اجرای توافق وابسته خواهد بود.»

ابهام درباره دارایی‌های مسدودشده
هنوز مشخص نیست که آیا متن توافق شامل توضیحی دقیق درباره سرنوشت میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران در خارج از کشور هست یا خیر.

ایران تأکید کرده است که باید بلافاصله پس از امضای هر توافق اولیه، بخشی از این منابع مالی را دریافت کند؛ در حالی که آمریکا گفته است این دارایی‌ها به‌صورت مرحله‌ای و متناسب با میزان پایبندی ایران آزاد خواهند شد.

یک منبع آمریکایی خارج از دولت ابراز نگرانی کرده است که موضوع دارایی‌های مسدودشده ممکن است در قالب یک توافق جانبی محرمانه حل‌وفصل شود. با این حال، یک مقام آمریکایی اخیراً این احتمال را در گفت‌وگو با آکسیوس رد کرده است.

به گفته یک مقام آمریکایی و یک منبع از یکی از کشورهای میانجی، آمریکا، ایران و قطر طی روزهای اخیر درباره سازوکاری گفت‌وگو کرده‌اند که بر اساس آن ایران بتواند برای خرید کالاهای بشردوستانه به بخشی از منابع مالی مسدودشده خود در قطر دسترسی پیدا کند.

گام بعدی
در صورتی که دو طرف در نهایت با امضای توافق موافقت کنند، توافقی که با میانجی‌گری مشترک قطر و پاکستان شکل گرفته است، «توافق اسلام‌آباد» نام خواهد گرفت.

دیپلمات یکی از کشورهای میانجی گفت: «ما در حال همکاری با طرفین هستیم تا آخرین جزئیات توافق نهایی شود و تاریخی برای مراسم امضا تعیین گردد.»