iran-emrooz.net | Thu, 04.06.2026, 10:00

مرجان ساتراپی، هنرمند، انیماتور و کارگردان ایرانی-فرانسوی که در سطح بین‌المللی بیش از همه با فیلم بلند انیمیشن زندگی‌نامه‌ای «پرسپولیس» (۲۰۰۷) و فیلم «رادیواکتیو» با بازی رزمند پایک شناخته می‌شد و نامزد جایزه اسکار نیز شده بود، درگذشت. او ۵۶ سال داشت.

در بیانیه‌ای که دوستان نزدیک و اعضای خانواده او برای خبرگزاری فرانسه (AFP) ارسال کردند، آمده است: «مرجان ساتراپی اندکی بیش از یک سال پس از درگذشت ماتیاس ریپا، همسرش و عشق زندگی‌اش، از اندوه جان سپرد.» ماتیاس ریپا، تهیه‌کننده، بازیگر و فیلم‌نامه‌نویس، در ۸ آوریل ۲۰۲۵ درگذشته بود.

ساتراپی، هنرمند و کارگردان متولد ایران، از اوایل دهه ۱۹۹۰ در فرانسه زندگی می‌کرد. والدینش در دوران نوجوانی او را برای تحصیل به اروپا فرستادند تا از محدودیت‌های زندگی تحت حکومت جمهوری اسلامی بگریزد و او را تشویق کردند که فرانسه را به عنوان محل اقامت دائمی خود انتخاب کند.

ساتراپی که هنگام به قدرت رسیدن آیت‌الله خمینی در سال ۱۹۷۹ تنها ۹ سال داشت، تجربه‌های خود از دوران رشد و زندگی زیر سایه حکومت سختگیرانه او را در رمان گرافیکی «پرسپولیس» روایت کرد.

او این اثر را در سال ۲۰۰۷ همراه با «ونسان پارونو» به یک فیلم بلند انیمیشن تبدیل کرد؛ فیلمی که موفق به دریافت جایزه هیئت داوران جشنواره کن شد و علاوه بر نامزدی در بخش بهترین فیلم بلند انیمیشن اسکار ۲۰۰۸، نامزد جوایز معتبر آنی (Annie Awards) نیز شد که از مهم‌ترین جوایز حوزه انیمیشن به شمار می‌روند.

صحنه‌ای از فیلم پرسپولیس

ساتراپی و پارونو سپس در دومین پروژه مشترک خود، فیلم انیمیشن «مرغ با آلو» (Chicken with Plums) را ساختند که در سال ۲۰۱۱ در بخش مسابقه جشنواره ونیز به نمایش درآمد. این اثر که اقتباسی از یکی دیگر از رمان‌های گرافیکی ساتراپی بود و از زندگی یکی از بستگان او در ایران الهام گرفته بود، داستان موسیقی‌دانی را روایت می‌کرد که پس از آن‌که همسرش ویولن محبوبش را نابود می‌کند، زندگی‌اش دچار فروپاشی می‌شود.

ساتراپی در سال ۲۰۱۲ با فیلم کمدی-جنایی «دار و دسته ژوتاها» (La Bande des Jotas) وارد عرصه فیلم‌سازی زنده (لایو اکشن) شد. این فیلم که حول یک اشتباه در جابه‌جایی چمدان‌های فرودگاهی شکل می‌گرفت، با بازی خود ساتراپی و ماتیاس ریپا همراه بود.

پس از آن، هالیوود به سراغ او آمد و ساتراپی در سال ۲۰۱۴ فیلم کمدی «صداها» (The Voices) را با بازی رایان رینولدز و جما آرترتون کارگردانی کرد. او سپس در سال ۲۰۱۹ فیلم زندگی‌نامه‌ای «رادیواکتیو» (Radioactive) را که توسط شرکت «Working Title» تولید شده بود، ساخت؛ فیلمی با بازی «رزمند پایک» در نقش ماری کوری.

آخرین فیلم او کمدی سیاه گروهی «پاریس عزیز» (Dear Paris) بود؛ اثری که در آن زندگی چندین ساکن قدیمی شهر پاریس از طریق مواجهه‌های گوناگون با مرگ به یکدیگر گره می‌خورد. مونیکا بلوچی، رشدی زم، الکس لوتس و آندره دوسولیه از جمله بازیگران این فیلم بودند.

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

ساتراپی در کنار فعالیت‌های هنری خود، در تمام طول زندگی از مخالفان حکومت جمهوری اسلامی ایران و محدودیت‌هایی بود که این نظام بر زندگی زنان و جامعه ایران تحمیل می‌کند.

او در گفت‌وگویی با نشریه «دیدلاین» (Deadline) در سال ۲۰۲۳ و در پی اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»، یادآوری کرد که والدینش در سال ۱۹۸۳ برای اعتراض به اجباری شدن حجاب زنان به خیابان‌ها آمدند.

او درباره پدرش گفت: «او یکی از معدود مردانی بود که در آن اعتراضات حضور داشت؛ آن زمان بسیاری هنوز درک نمی‌کردند که حقوق زنان، در واقع حقوق کل جامعه است.»

مرجان ساتراپی و همسرش ماتیاس ریپا

ساتراپی همچنین فاش کرد که به دلیل انتشار پرسپولیس و دیگر فعالیت‌هایش، از سوی حکومت ایران با تهدیدها و توهین‌های مختلف مواجه شده است.

او گفته بود: «مرا دروغگو و جاسوس خوانده‌اند. در طول زندگی یاد گرفته‌ام که نترسم. موضوع این نیست که ترس را احساس نمی‌کنی؛ ترس را احساس می‌کنی، اما بعد تصمیم می‌گیری که به آن اهمیت بدهی یا نه. این‌طور نیست که بی‌باک یا بی‌ملاحظه باشم، اما در کشور من نوجوانانی هستند که در ۱۷ سالگی هدف گلوله قرار می‌گیرند، در حالی که من بیش از نیم قرن زندگی کرده‌ام.»

پس از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی»، او در سال ۲۰۲۳ در مقابل سفارت ایران در پاریس تجمعی اعتراضی و نمادین سازمان‌دهی کرد تا از پنج نوجوان تهرانی که به دلیل انتشار ویدئویی از رقص خود در تیک‌تاک با آهنگ «Calm Down» از رِما و سلنا گومز بازداشت شده بودند، حمایت کند.

او در همان گفت‌وگو با «دیدلاین» گفته بود: «ما هنرمندان باید فروتن باشیم، اما هیچ کاری نکردن بدتر است؛ بی‌تفاوت بودن بدتر است. فکر نمی‌کنم کاری که انجام می‌دهم عظیم یا خارق‌العاده باشد، اما من صدا دارم، چهره شناخته‌شده‌ای هستم و در فرانسه مرا می‌شناسند. من فقط کاری را انجام می‌دهم که احساس می‌کنم وظیفه‌ام است.»

منبع:  Melanie Goodfellow/Deadline