iran-emrooz.net | Tue, 02.06.2026, 12:43

بنوا فوکون، سامر سعید، الکساندر وارد
وال‌استریت ژورنال / ۲ ژوئن ۲۰۲۶

در آغاز جنگ آمریکا و ایران، مقام‌های عمان با شتاب تلاش کردند یک کانال ارتباطی محرمانه با تهران برقرار کنند؛ اقدامی که به گفته مقام‌های عرب، به کشورهای حاشیه خلیج فارس کمک کرد مسیرهای پروازی خود را دوباره بازگشایی کنند؛ موفقیتی دیپلماتیک که به لطف بی‌طرفی قاطع مسقط در این درگیری امکان‌پذیر شد.

اما سه ماه بعد، همین موضع بی‌طرفانه در حال تبدیل شدن به یک دردسر است. واشنگتن به‌طور فزاینده‌ای رویکرد عمان در قبال تهران را خصمانه نسبت به آمریکا تلقی می‌کند و به گفته مقام‌های آمریکایی و عرب، از عمان خواسته است که جانب یکی از طرف‌ها را بگیرد و روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع کند.

به گفته یکی دیگر از مقام‌های آمریکایی، دولت ترامپ در روزهای اخیر عمان را به اعمال تحریم و حتی بمباران تهدید کرده است؛ اقدامی که پس از آن صورت گرفت که یک ارزیابی اطلاعاتی جدید به این نتیجه رسید که مسقط در حال برنامه‌ریزی برای همراهی با ایران در دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری در تنگه راهبردی هرمز است. عمان بارها این ادعا را رد کرده و تأکید کرده است که چنین برنامه‌ای ندارد.

وزارت اطلاع‌رسانی عمان از اظهار نظر درباره فشار آمریکا برای قطع ارتباط با ایران خودداری کرد. عبدالله الحراسی، وزیر اطلاع‌رسانی عمان، گفت: «عمان آماده است با ایالات متحده و همه شرکای مسئول همکاری کند تا ثبات را تقویت، از ایجاد اختلال جلوگیری و از منافع راهبردی مشترک ما محافظت کند.»

در طول جنگ، این سلطنت‌نشین تلاش کرده است میان آمریکا، متحد دیرینه خود، و ایران، همسایه قدرتمندش در آن سوی تنگه هرمز، تعادل برقرار کند؛ راهبردی که به گفته دو مقام عرب، با هدف افزایش احتمال دستیابی به صلحی پایدار دنبال شده است.

اما عمان به‌تدریج جایگاه خود را به‌عنوان کشوری عربی که هر دو طرف احساس می‌کنند می‌توانند با آن همکاری کنند، از دست می‌دهد. اگر مسقط جانب آمریکا را بگیرد، با خطر حملاتی مشابه آنچه ایران در جریان جنگ علیه همسایگان عرب خلیج فارس انجام داد، روبه‌رو خواهد شد.

صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده بریتانیایی چتم هاوس، گفت رویکرد عمان در قبال تهران تاکنون «زمینه را برای انتقادها و توجه ناخواسته به کشوری فراهم کرده است که سال‌ها به سیاست خارجی بی‌طرفانه خود افتخار می‌کرده است.»

او افزود، تهدیدهای دولت ترامپ «برداشت‌هایی را که در برخی محافل آمریکایی وجود دارد و عمان را همدل با ایران می‌دانند، برجسته کرده است.»

عمان که در دورهای پیشین مذاکرات هسته‌ای میان واشنگتن و تهران نقش میانجی را ایفا کرده بود، پس از حملات به تردد دریایی در تنگه هرمز و نیز حملات موشکی و پهپادی در سراسر منطقه، ایران را به‌طور مستقیم محکوم نکرد. فردی آگاه از موضوع گفت که این رویکرد با سنت دیپلماتیک عمان سازگار است.

زمانی که جنگ آغاز شد، بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، در گفت‌وگو با رسانه‌های این کشور اظهار داشت که این درگیری منطقه را تضعیف می‌کند و پیشنهاد کرد کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در روابط امنیتی خود با آمریکا تجدیدنظر کنند.

از سوی دیگر، ایران در طول جنگ نسبت به دیگر همسایگان خود، توان آتش بسیار کمتری را متوجه عمان کرد.

به گفته مقام‌های عرب و آمریکایی، در آغاز جنگ از خاک عمان برای انتقال بخشی از تدارکات لجستیکی به نیروهای نظامی آمریکا استفاده شد. با این حال، یک مقام آمریکایی گفت میزان این کمک‌های نظامی محدود بوده است.

کاخ سفید در پاسخ به پرسشی درباره موضع خود در قبال عمان، به اظهارات دونالد ترامپ در نشست کابینه هفته گذشته ارجاع داد. ترامپ چهارشنبه گذشته در اظهارنظری که ظاهراً بدون مقدمه مطرح شد، گفت اگر عمان با طرح ایران برای دریافت عوارض از کشتی‌ها همراهی کند، ممکن است دستور حملات هوایی علیه این کشور را صادر کند؛ این در حالی است که مسقط همواره داشتن چنین قصدی را رد کرده است.

عمان در برابر خصومت ناگهانی آمریکا

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، نیز در شبکه‌های اجتماعی عمان را تهدید کرد که در صورت دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری در تنگه هرمز، با تحریم مواجه خواهد شد. او روز بعد به خبرنگاران گفت که طلال الرحبی، سفیر عمان در واشنگتن، به وی اطمینان داده است که این کشور خلیج فارس «هیچ برنامه‌ای برای دریافت عوارض از کشتی‌ها ندارد.»

به گفته مقام‌های عرب، مقام‌های عمانی از این خصومت ناگهانی آمریکا شوکه شده‌اند و در حال بررسی نحوه واکنش به آن هستند.

به گفته این منابع، یکی از گزینه‌های مورد بررسی، آغاز یک کارزار روابط عمومی است تا نشان دهد عمان به‌طور فعال در جهت افزایش تردد دریایی از تنگه هرمز تلاش می‌کند. از جمله این اقدامات، همکاری با سازمان ملل متحد برای متقاعد کردن ایران به فراهم کردن عبور امن کشتی‌های حامل مواد اولیه تولید کود شیمیایی است؛ اقدامی که می‌تواند به‌عنوان حسن نیتی در قبال کشورهای آفریقایی گرفتار بحران غذایی تلقی شود.

از زمان آغاز جنگ، عمان با ارائه راهنمایی‌های ناوبری، خدمات جست‌وجو و نجات و همچنین کمک‌های پزشکی به خدمه کشتی‌ها، از جمله کشتی‌های آمریکایی، به آنها یاری رسانده است؛ موضوعی که یک فرد آگاه از ماجرا آن را تأیید کرد.

الحراسی گفت کشورش همچنان به حفظ جریان آزاد تجارت و انتقال انرژی از طریق تنگه هرمز متعهد است. او افزود: «هرگونه تهدید علیه آزادی کشتیرانی در این آبراه‌ها به منافع کل جامعه بین‌المللی، از جمله ایالات متحده، آسیب خواهد رساند.»

در ماه مه، عمان تنها کشور حوزه خلیج فارس بود که از امضای بیانیه‌ای در سازمان ملل به رهبری امارات متحده عربی که اقدام ایران برای دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری در تنگه هرمز را محکوم می‌کرد، خودداری کرد.

عمان نزدیک به ۲۰۰ سال است که با ایالات متحده روابط دیپلماتیک دارد؛ یکی از قدیمی‌ترین روابطی که واشنگتن با یک کشور عربی برقرار کرده است. این سلطنت‌نشین همچنین پیوندهایی چندصدساله با ایرانیان دارد که اکثریت آنان شیعه هستند. برخلاف همسایگان عرب سنی‌مذهب خود، عمانی‌ها پیرو مذهب اباضی هستند؛ شاخه‌ای که در سده‌های نخستین اسلام از جریان اصلی جدا شد و به گرایش‌های میانه‌رو و برابری‌طلبانه شهرت دارد.

عمان مدت‌ها به‌عنوان کشوری شناخته می‌شد که واشنگتن می‌تواند از طریق آن با طرف‌های دشوار گفت‌وگو کند. این کشور در دهه ۱۹۸۰ میزبان مذاکراتی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق بود و سپس ارتباطات محرمانه میان تهران و دولت باراک اوباما را تسهیل کرد؛ ارتباطاتی که سرانجام به توافق سال ۲۰۱۵ برای محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران انجامید.

ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود از آن توافق خارج شد.

در دوره‌ای نزدیک‌تر، عمان میانجی دو دور مذاکرات هسته‌ای میان تهران و واشنگتن بود؛ مذاکراتی که هر دو بار به‌دلیل حملات اسرائیل و آمریکا به جمهوری اسلامی، نخست در ژوئن سال گذشته و سپس در آغاز درگیری کنونی در ۲۸ فوریه، متوقف شد.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند ریشه بی‌اعتمادی دولت ترامپ به مسقط به یک روز پیش از نخستین حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل بازمی‌گردد؛ زمانی که وزیر امور خارجه عمان در یک برنامه تلویزیونی آمریکایی ظاهر شد و گفت دستیابی به توافقی درباره مسائل هسته‌ای برای جلوگیری از جنگ «در دسترس ما قرار دارد، اگر فقط به دیپلماسی فرصت لازم داده شود.»

به گفته این مقام‌ها، هیچ توافقی تا این اندازه نزدیک نبود و ایران نیز پیشنهاد جدی‌ای برای محدود کردن فعالیت‌های هسته‌ای خود ارائه نکرده بود.

از آن زمان، دولت ترامپ تلاش کرده است عمان را از هر روند دیپلماتیک کنار بگذارد؛ هرچند مقام‌های آمریکایی تأکید می‌کنند که برخلاف اظهارات ترامپ در نشست کابینه هفته گذشته، هیچ برنامه واقعی برای حمله به این کشور به دلیل حمایت از ایران وجود ندارد.

انتقادهای آمریکا همچنین فقدان نفوذ عمان در محافل قدرت واشنگتن را آشکار کرده است. مسقط در مقایسه با بیشتر همتایان خود در خلیج فارس، تولیدکننده نفت کوچک‌تر و کشوری کم‌ثروت‌تر است و از اهرم نفوذی که از طریق قراردادهای بزرگ تجاری و نظامی در پایتخت آمریکا ایجاد می‌شود، برخوردار نیست. عمان اگرچه بنادرش به‌عنوان مرکز پشتیبانی لجستیکی نظامی برای پنتاگون مورد استفاده قرار گرفته‌اند، اما برخلاف امارات متحده عربی، قطر، بحرین، عربستان سعودی و کویت میزبان هیچ پایگاه نظامی آمریکا نیست.

تعامل عمان با ایران نه‌تنها آمریکا، بلکه متحدان واشنگتن در منطقه، به‌ویژه امارات متحده عربی و عربستان سعودی را نیز ناخشنود کرده است؛ کشورهایی که آنها نیز همسایه خود را بیش از حد نزدیک به ایران می‌دانند.

به گفته مقام‌های عرب، مسقط با خودداری مستمر از امضای بیانیه‌های مشترک آمریکا و کشورهای منطقه در محکومیت حملات ایران، خشم امارات و عربستان را برانگیخته است. حتی زمانی که پهپادهای ایرانی به بنادر خود عمان اصابت کردند، دولت عمان وقوع حادثه را تأیید کرد اما تهران را مسئول آن ندانست.

سلطان هیثم بن طارق آل سعید، پادشاه عمان، تنها رهبر حوزه خلیج فارس بود که انتصاب مجتبی خامنه‌ای به مقام رهبر جدید ایران پس از درگذشت پدرش، علی خامنه‌ای، در روزهای آغازین جنگ را تبریک گفت.

به گفته مقام‌های عرب، عمانی‌ها استدلال می‌کنند که خودداری آنها از محکوم کردن مستقیم ایران ــ از جمله در موضوع محاصره تنگه هرمز ــ با هدف کمک به پایان دائمی جنگ صورت می‌گیرد.

عبدالله الحراسی، وزیر اطلاع‌رسانی عمان، گفت: «در منطقه‌ای بی‌ثبات، رهبری مسئولانه به معنای باز نگه داشتن کانال‌های ارتباطی و جلوگیری از تبدیل شدن تنش‌ها به درگیری است.»

یکی از مقام‌ها گفت عمان امروز نیز به‌طور مستقیم خواسته ایران برای دریافت عوارض از کشتی‌ها را مورد انتقاد قرار نمی‌دهد، زیرا مسقط این موضوع را صرفاً یکی دیگر از ابزارهای چانه‌زنی تهران می‌داند؛ به‌ویژه برای دستیابی به آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌هایی که در نتیجه تحریم‌های آمریکا و جامعه بین‌المللی مسدود شده‌اند.