iran-emrooz.net | Tue, 12.05.2026, 20:52

تیمور اظهری و پریسا حافظی / خبرگزاری رویترز / ۱۲ مه ۲۰۲۶

گزارش اختصاصی رویترز

دو مقام غربی آگاه از موضوع و دو مقام ایرانی اعلام کردند که عربستان سعودی در واکنش به حملاتی که در جریان جنگ خاورمیانه علیه این پادشاهی انجام شده بود، مجموعه‌ای از حملات اعلام‌نشده را علیه ایران انجام داده است.

این حملات سعودی که پیش‌تر گزارش نشده بودند، نخستین مورد شناخته‌شده‌ای را رقم می‌زنند که در آن پادشاهی عربستان به‌طور مستقیم اقدام نظامی در خاک ایران انجام داده است؛ اقدامی که نشان می‌دهد ریاض در دفاع از خود در برابر اصلی‌ترین رقیب منطقه‌ای‌اش بسیار جسورتر شده است.

دو مقام غربی گفتند این حملات که توسط نیروی هوایی عربستان انجام شد، در اواخر ماه مارس صورت گرفته است. یکی از آنها تنها گفت که این حملات «اقداماتی تلافی‌جویانه در پاسخ به حملاتی بود که عربستان هدف آن قرار گرفته بود.»

رویترز نتوانست اهداف مشخص این حملات را به‌طور مستقل تأیید کند.

در پاسخ به درخواست برای اظهار نظر، یک مقام ارشد وزارت خارجه عربستان به‌طور مستقیم به این پرسش که آیا چنین حملاتی انجام شده یا نه، پاسخ نداد.

وزارت خارجه ایران نیز به درخواست برای اظهار نظر پاسخی نداد.

عربستان سعودی که روابط نظامی عمیقی با ایالات متحده دارد، به‌طور سنتی برای حفاظت خود به ارتش آمریکا متکی بوده است، اما جنگ ۱۰ هفته‌ای اخیر این پادشاهی را در برابر حملاتی آسیب‌پذیر کرده که از سپر نظامی آمریکا عبور کرده‌اند.

کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس مقابله‌به‌مثل را آغاز کردند

حملات عربستان نشان‌دهنده گسترش دامنه درگیری است — و اینکه جنگی که با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد، چگونه خاورمیانه گسترده‌تر را به شیوه‌هایی که علناً اعلام نشده، درگیر کرده است.

از زمان حملات آمریکا و اسرائیل، ایران هر شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس را با موشک و پهپاد هدف قرار داده و نه‌تنها پایگاه‌های نظامی آمریکا، بلکه مراکز غیرنظامی، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های نفتی را نیز مورد حمله قرار داده است. همچنین تنگه هرمز را بست؛ اقدامی که تجارت جهانی را مختل کرد.

روزنامه وال‌استریت ژورنال نیز روز دوشنبه گزارش داد که امارات متحده عربی حملات نظامی علیه ایران انجام داده است. اقدامات عربستان و امارات در کنار هم، تصویری از جنگی را آشکار می‌کنند که ابعاد واقعی آن تا حد زیادی پنهان مانده بود؛ جنگی که در آن، پادشاهی‌های خلیج فارس که از حملات ایران آسیب دیده بودند، مقابله‌به‌مثل را آغاز کردند.

اما رویکرد آنها یکسان نبوده است. امارات موضعی تهاجمی‌تر اتخاذ کرده و تلاش کرده هزینه‌ای بر ایران تحمیل کند و تنها به‌ندرت وارد دیپلماسی علنی با تهران شده است.

در مقابل، عربستان سعودی کوشیده از تشدید درگیری جلوگیری کند و تماس‌های منظم خود با ایران را حفظ کرده است؛ از جمله از طریق سفیر تهران در ریاض. او نیز به درخواست رویترز برای اظهار نظر پاسخ نداد.

مقام ارشد وزارت خارجه عربستان مستقیماً به این پرسش که آیا توافقی برای کاهش تنش با ایران حاصل شده یا نه پاسخ نداد، اما گفت: «ما بار دیگر بر موضع ثابت عربستان سعودی در حمایت از کاهش تنش، خویشتنداری و کاستن از تنش‌ها در راستای ثبات، امنیت و رفاه منطقه و مردم آن تأکید می‌کنیم.»

حملات و سپس کاهش تنش

مقام‌های ایرانی و غربی گفتند عربستان سعودی ایران را از این حملات مطلع کرده بود و پس از آن، تماس‌های فشرده دیپلماتیک و تهدیدهای ریاض برای اقدام تلافی‌جویانه بیشتر آغاز شد؛ روندی که در نهایت به تفاهمی میان دو کشور برای کاهش تنش انجامید.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در «گروه بین‌المللی بحران»، گفت حملات تلافی‌جویانه عربستان علیه ایران که با تفاهم برای کاهش تنش همراه شد، «نشان‌دهنده درک عمل‌گرایانه هر دو طرف است که تشدید کنترل‌نشده درگیری، هزینه‌هایی غیرقابل‌قبول در پی دارد.»

او افزود چنین روندی نشان می‌دهد که «نه اعتماد، بلکه منافع مشترک در محدود کردن دامنه تقابل، پیش از آنکه به جنگی منطقه‌ای و گسترده‌تر تبدیل شود» در میان بوده است.

این کاهش تنش غیررسمی در هفته پیش از آن اجرایی شد که واشنگتن و تهران در ۷ آوریل بر سر آتش‌بس در درگیری گسترده‌تر خود توافق کردند. کاخ سفید به درخواست رویترز برای اظهار نظر پاسخ نداد.

یکی از مقام‌های ایرانی نیز تأیید کرد که تهران و ریاض بر سر کاهش تنش به توافق رسیده‌اند و گفت هدف از این اقدام «توقف خصومت‌ها، حفاظت از منافع متقابل و جلوگیری از تشدید تنش‌ها» بوده است.

ایران و عربستان سعودی — دو قدرت اصلی شیعه و سنی در خاورمیانه — سال‌ها در تقابل با یکدیگر قرار داشتند و از گروه‌های رقیب در درگیری‌های منطقه حمایت می‌کردند.

آشتی با میانجی‌گری چین در سال ۲۰۲۳ باعث ازسرگیری روابط دو کشور شد؛ از جمله آتش‌بسی میان حوثی‌های مورد حمایت ایران در یمن و عربستان سعودی که تاکنون پابرجا مانده است.

در حالی که دریای سرخ همچنان برای کشتیرانی باز مانده، عربستان سعودی برخلاف بیشتر کشورهای حاشیه خلیج فارس توانسته صادرات نفت خود را در طول جنگ ادامه دهد و از این رو نسبتاً از تبعات درگیری مصون مانده است.

شاهزاده سعودی: پادشاهی از «کوره نابودی» دوری کرد

شاهزاده ترکی الفیصل، رئیس پیشین سازمان اطلاعات عربستان، در یادداشتی که آخر هفته در روزنامه سعودی «عرب نیوز» منتشر شد، منطق ریاض را این‌گونه توضیح داد: «وقتی ایران و دیگران تلاش کردند پادشاهی را به کوره نابودی بکشانند، رهبری ما ترجیح داد دردهایی را که از سوی یک همسایه ایجاد شده تحمل کند تا از جان و دارایی شهروندانش محافظت کند.»

حملات عربستان پس از هفته‌ها تنش فزاینده انجام شد.

شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان، در یک کنفرانس خبری در ریاض در ۱۹ مارس گفت که پادشاهی «در صورت لزوم، حق انجام اقدامات نظامی را برای خود محفوظ می‌داند.»

سه روز بعد، عربستان وابسته نظامی ایران و چهار نفر از کارکنان سفارت این کشور را «عنصر نامطلوب» اعلام کرد.

ایران حملات مستقیم به عربستان را کاهش داد

منابع غربی گفتند تا پایان ماه مارس، تماس‌های دیپلماتیک و تهدید عربستان مبنی بر اتخاذ رویکردی تهاجمی‌تر مشابه امارات و انجام حملات تلافی‌جویانه بیشتر، به تفاهمی برای کاهش تنش انجامید.

بر اساس جمع‌بندی رویترز از بیانیه‌های وزارت دفاع عربستان، تعداد حملات پهپادی و موشکی علیه این کشور از بیش از ۱۰۵ حمله در هفته ۲۵ تا ۳۱ مارس، به اندکی بیش از ۲۵ حمله در فاصله اول تا ششم آوریل کاهش یافت.

منابع غربی ارزیابی کردند که پرتابه‌هایی که در روزهای منتهی به آتش‌بس گسترده‌تر به سمت عربستان شلیک شده بودند، از عراق منشأ گرفته بودند نه از خود ایران؛ موضوعی که نشان می‌دهد تهران حملات مستقیم را محدود کرده بود، هرچند گروه‌های متحدش همچنان فعال بودند.

عربستان سعودی در ۱۲ آوریل سفیر عراق را احضار کرد تا نسبت به حملات انجام‌شده از خاک عراق اعتراض کند.

تماس‌های عربستان و ایران حتی در زمانی که در آغاز آتش‌بس گسترده‌تر میان ایران و آمریکا تنش‌هایی بروز کرد، ادامه یافت؛ زمانی که وزارت دفاع عربستان اعلام کرد در روزهای ۷ و ۸ آوریل، ۳۱ پهپاد و ۱۶ موشک به سوی این پادشاهی شلیک شده است.

این افزایش حملات باعث شد ریاض حمله تلافی‌جویانه علیه ایران و عراق را بررسی کند؛ در همین حال پاکستان برای اطمینان‌بخشی به عربستان جنگنده‌هایی به منطقه اعزام کرد و همزمان با سرعت گرفتن تلاش‌های دیپلماتیک، خواستار خویشتنداری شد.