iran-emrooz.net | Sun, 10.05.2026, 14:30

یدالله کریمی‌پور

قطع دسترسی گسترده به اینترنت از مرز هفتاد روز گذشت؛ تصمیمی که فراتر از یک اقدام امنیتی موقت بوده و نشانگر تغییری بنیادین در پارادایم مدیریت فضای دیجیتال است. ما در دوران ظهور اینترنت تکه تکه شده یا “اسپلینترنت” زندگی می‌کنیم؛ الگویی که در آن مرزهای جغرافیایی به دنیای مجازی تحمیل می‌شوند. با چنین نگاه مستبدانه‌ای، اینترنت دیگر یک حق همگانی جهانپذیر نیست، بلکه یک دارایی ملی و ابزاری زیر کنترل حاکمیت محسوب می‌شود.

​در سطح کلان، جهان در حال تقسیم به قطب‌های دیجیتال است: اینترنت لیبرال تحت نفوذ غرب، مدل‌های کنترل شده چینی و روسی، و اینترنت‌های ملی منزوی. ایران با انتخاب مسیر سوم، عملا خود را از زنجیره نوآوری جهانی حذف کرده است.

اگرچه خسارات مادی روزانه این انسداد ده‌ها میلیون دلار برآورد می‌شود، ولی فاجعه اصلی در لایه‌های ژرفتر نهفته است:
از بین رفتن پیش‌بینی‌پذیری، مرگ اقتصاد دیجیتال را رقم می‌زند؛ چرا که هیچ سرمایه‌گذاری در بازاری که ارتباطش با جهان هر لحظه ممکن است قطع شود، ریسک نخواهد کرد. از سوی دیگر، مهاجرت شغلی “فریلنسرها” و متخصصانی که بدون خروج از مرز، پروژه‌های بین‌المللی خود را از دست داده‌اند، فقر ساختاری پایداری ایجاد می‌کند.

​پیامدهای این انسداد تنها اقتصادی نیست. محرومیت از منابع آموزشی جهانی، نسلی کم‌سواد از نظر دیجیتال در طبقات ضعیف جامعه می‌سازد و هم زمان، اجبار به استفاده از ابزارهای ناامن داخلی، امنیت حریم خصوصی شهروندان را با خطر جدی روبرو می‌کند. حتی برخی توجیه‌گران حکومتی، این محدودیت را راهکاری برای مدیریت ناترازی انرژی و کاهش مصرف برق در بحران‌های جاری می‌دانند.

​با این حال، تاریخ فن‌آوری نشان داده که دیوارهای استبداد دیجیتالی همیشه لرزان هستند. ظهور منظومه‌های ماهواره‌ای و اتصال مستقیم گوشی‌ها به فضا، ژئوپلیتیک قدرت را تغییر داده است. اکنون حاکمیت‌ها نه با کابل‌های زمینی، بلکه با امواجی سرکار دارند که از صدها کیلومتر بالاتر، از ۵۰۰ کیلومتری همچون‌ شهاب ثاقب بر سر فرعون‌ها فرود می‌آیند. فناوری‌های غیرمتمرکز و “شبکه‌های مش” که نیاز به زیرساخت مرکزی را حذف می‌کنند، فیلترینگ سنتی را بی‌اثر خواهند کرد.

اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت با پدیده اشرافیت دیجیتال و بازار سیاه پهنای باند روبرو شویم، ولی در نهایت، سیالیت دانش و ابزارهای نوین، نیاز به آنتن‌های دولتی را کمرنگ کرده و انحصار بر حقیقت را در هم خواهد شکست.

کوتاه آن که توسعه اینترنتی شتری است که به در همه کشورها می‌خوابد؛ فراگیر شدنش، دیر یا زود دارد، ولی سوخت و سوز نه.

با سپاس از ک. ک برای ویرایش و تکمیل یادداشت

#یدالله_کریمی_پور
@karimipour_k