iran-emrooz.net | Mon, 27.04.2026, 15:56

حمزه جیلانی و اندرو اینگلند / فایننشال تایمز / ۲۷ آوریل ۲۰۲۶

در حالی که پاکستانِ دچار بحران نقدینگی، تلاش می‌کرد برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران میانجی‌گری کند، امارات متحده عربی درخواست شوکه‌کننده‌ای از متحد دیرینه‌اش مطرح کرد: ۳.۵ میلیارد دلار را فوراً بازپرداخت کنید.

درخواست این ماه ابوظبی، یک‌پنجم ذخایر بانک مرکزی پاکستان را در معرض تخلیه قرار داد و برنامه نجات ۷ میلیارد دلاری صندوق بین‌المللی پول را که در سال ۲۰۲۴ توافق شده بود، به خطر انداخت. عربستان سعودی که سال گذشته پیمان دفاعی متقابل با اسلام‌آباد امضا کرده بود، به کمک شتافت. ریاض ۳ میلیارد دلار به پاکستان وام داد تا ذخایر بانک مرکزی خود را تقویت کند و یک وام ۵ میلیارد دلاری موجود را برای بیش از یک سال تمدید کرد.

به گفته تحلیلگران، تصمیم ابوظبی بازتابی از افزایش نارضایتی آن از اسلام‌آباد است؛ بخشی به دلیل نزدیکی بیشتر پاکستان به ریاض و بخشی نیز به‌خاطر واکنش پاکستان به حملات ایران به کشورهای خلیج فارس پس از آغاز جنگ توسط آمریکا و اسرائیل است که امارات آن ضعیف می‌داند.

نیل کویلیام، پژوهشگر ارشد در چتم‌هاوس، می‌گوید نقش پاکستان به‌عنوان میانجی در جنگ آمریکا علیه ایران نیز این کشور حاشیه خلیج فارس را آزرده‌خاطر کرده، چون ابوظبی «در حال حاضر همه‌چیز را سیاه و سفید می‌بیند».

او افزود: «از نگاه امارات در این موضوع بی‌طرفی وجود ندارد، حد وسطی هم نیست و اگر میانجی‌گری می‌کنی، یعنی در وسط قرار داری.»

در پس این ماجرا، تنش‌های پنهانی میان عربستان سعودی ـــ که سپتامبر گذشته پیمان دفاعی با اسلام‌آباد امضا کرد ـــ و امارات نیز نهفته است. شکاف و اختلاف میان دو قدرت خلیج فارس بر سر جنگ داخلی یمن، جایی که از جناح‌های رقیب حمایت می‌کنند، در ماه‌های دسامبر و ژانویه علنی شد.

جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به‌طور موقت روی این شکاف‌ها سرپوش گذاشت، چرا که جمهوری اسلامی در پاسخ، به هر دو کشور حاشیه خلیج فارس حمله کرد. اما تحلیلگران می‌گویند تنش‌های عربستان و امارات همچنان ادامه دارد و ریاض بیش از همسایه خلیجی‌اش، با پاکستان، ترکیه و مصر همسو شده است.

کویلیام گفت: «این شکاف هنوز وجود دارد و پاکستان یکی از عرصه‌هایی است که می‌تواند در آن بروز کند، و امارات به هر حال سرمایه‌گذاری بسیار بیشتری روی هند کرده است. آن‌ها [امارات] این اتحاد رو به رشد میان سعودی‌ها و پاکستانی‌ها را می‌بینند و از نظر ابوظبی این موضوع تضاد منافع به شمار می‌رود.»

سه مشاور پاکستانی گفتند امارات به اسلام‌آباد سیگنال داده که می‌خواهد موضع سخت‌تری علیه ایران اتخاذ کند. وزارت خارجه امارات به درخواست برای اظهارنظر پاسخی نداد.

عبدالخالق عبدالله، استاد دانشگاه و تحلیلگر اماراتی، گفت: «در ابوظبی سرخوردگی وجود دارد. آن‌ها [اسلام‌آباد] سعی کردند خود را به‌عنوان میانجی جا بزنند که این خوشایند نبود.»

او افزود: «اما ناراحت بودن یک چیز است و تجدیدنظر در روابط پس از پایان همه این ماجراها چیز دیگری است.»

وزارت خارجه پاکستان تصمیم بازگرداندن پول به امارات را صرفاً یک «تراکنش مالی معمول» توصیف کرده و هرگونه ارتباط آن با جنگ در خلیج فارس یا وجود «شکاف» میان اسلام‌آباد و ابوظبی را رد کرده است.

با این حال، به گفته این سه مشاور، در محافل خصوصی، مقام‌های پاکستانی از این اقدام ابراز نارضایتی کرده‌اند، هرچند از کاهش وابستگی به ابوظبی — که روابط نزدیک‌تری با رقیب اصلی پاکستان یعنی هند برقرار کرده — تا حدی احساس آسودگی دارند. یکی از مشاوران گفت: «سعودی‌ها درخواست ما را پذیرفتند، کاری که معمولاً انجام می‌دهند. با توجه به شکاف آن‌ها با امارات، این موضوع قابل پیش‌بینی بود.»

روابط امارات با اسلام‌آباد به زمان استقلال ابوظبی از بریتانیا در سال ۱۹۷۱ بازمی‌گردد. پنج فرمانده نخست نیروی هوایی امارات شهروند پاکستان بودند و شرکت هواپیمایی دولتی پاکستان (PIA) هواپیما و آموزش در اختیار امارات ایرلاینز قرار داد. در مقابل، امارات میلیاردها دلار حمایت مالی به پاکستان ارائه کرده و میزبان حدود ۱.۵ میلیون نیروی کار پاکستانی است.

روابط دو کشور در سال ۲۰۱۵ تیره شد، زمانی که اسلام‌آباد تحت فشار افکار عمومی از پیوستن به ائتلاف تحت رهبری عربستان علیه شورشیان حوثی مورد حمایت ایران در یمن خودداری کرد. امارات شریک اصلی عربستان در آن درگیری بود. در آن زمان، یک دیپلمات ارشد اماراتی به‌طور علنی شکایت کرد که با وجود حمایت‌های اقتصادی و مالی «اجتناب‌ناپذیر» امارات، «به نظر می‌رسد تهران برای اسلام‌آباد مهم‌تر از کشورهای خلیج فارس است.»

از اواخر سال گذشته، پاکستان به دنبال توافقی برای تمدید حداقل ۲ میلیارد دلار از وام‌های امارات برای دو سال بود، اما به گفته دو منبع آگاه، ابوظبی با تغییر این روند به تمدیدهای ماهانه در ژانویه، اسلام‌آباد را نگران کرد.

تصمیم امارات برای درخواست بازپرداخت فوری در ماه جاری، به گفته منابع آگاه، وزارت دارایی پاکستان و همچنین صندوق بین‌المللی پول را غافلگیر کرد. ابوظبی پیش‌تر به صندوق وعده داده بود که تا پایان برنامه پاکستان در سال ۲۰۲۷ درخواست بازپرداخت نخواهد کرد؛ شرطی که برای تصویب بسته نجات ضروری بود.

ماهیر بینجی، نماینده صندوق بین‌المللی پول در اسلام‌آباد، در بیانیه‌ای گفت پاکستان تلاش کرده است تا کسری منابع مالی خود را «با همکاری شرکای دوجانبه خود و از طریق دسترسی به بازار» جبران کند تا به «تعهدات سطح ذخایر خود تحت این برنامه» عمل نماید. وزارت دارایی پاکستان به درخواست برای اظهارنظر پاسخی نداد.

این اقدام همچنین به معنای پایان یک پیشنهاد بلندپروازانه پاکستان بود که به گفته وزیر خارجه اسلام‌آباد، در ماه دسامبر با ابوظبی بر سر آن توافق شده بود. طبق این توافق قرار بود یک میلیارد دلار از بدهی پاکستان به امارات به سرمایه‌گذاری در یک مجموعه وابسته به ارتش، «بنیاد فوجی»، تبدیل شود. دو منبع آگاه می‌گویند این طرح اکنون لغو شده و پول اختصاص‌یافته برای آن به امارات بازپرداخت شده است.

با این حال، برخی ناظران نسبت به خطر اتکای بیش از حد به تأمین مالی عربستان هشدار می‌دهند؛ رقمی که اکنون تقریباً معادل نیمی از ذخایر ۱۶ میلیارد دلاری بانک مرکزی پاکستان است.

پیمان دفاعی متقابل امیدهایی را برای افزایش سرمایه‌گذاری و حمایت مالی عربستان در ازای توان نظامی پاکستان ایجاد کرده بود.

اما دو تن از مشاوران پاکستانی گفتند ریاض که با محدودیت نقدینگی و افزایش کسری بودجه در کنار تعهدات مالی گسترده داخلی مواجه است، تاکنون تمایل محدودی برای تبدیل این توافق به سرمایه‌گذاری نشان داده است.

پس از توافق آتش‌بس میان آمریکا و ایران، پاکستان در این ماه در چارچوب توافق دوجانبه، جنگنده‌ها و هواپیماهای پشتیبانی در عربستان مستقر کرد. با این حال، وجود این پیمان نتوانست حملات موشکی و پهپادی ایران علیه این پادشاهی را بازدارَد.

برنارد هایکل، استاد مطالعات خاور نزدیک در دانشگاه پرینستون، که در حال نگارش کتابی درباره محمد بن سلمان ولیعهد عربستان است، گفت: «سعودی‌ها هرگز درباره کمک پاکستان توهمی نداشتند و صرفاً امیدوار بودند ایران پیش از حمله دوباره فکر کند. این تصور نادرست از آب درآمد.» او افزود: «عربستان توان نجات مالی پاکستان را ندارد.»