| صفحه نخست | خبر و گزارش | سياست | انديشه | فرهنگ و ادبيات | زندگی | محیط زیست | RSS |
ناکامی مذاکرات بر اثر اختلافات در رهبری ایران
امروز کسی وجود ندارد که جام زهر را بنوشد
بنوا فوکون، لارنس نورمن و سامر سعید
والاستریت ژورنال / ۲۴ آوریل ۲۰۲۶
تنشها میان رهبران ایران بر سر مذاکرات با ایالات متحده این هفته بهطور علنی بروز کرد؛ موضوعی که نشان میدهد دستیابی رئیسجمهور ترامپ به پیروزی دیپلماتیکی که برای پایان دادن به جنگ بهدنبال آن است، تا چه اندازه دشوار خواهد بود.
به گفته افراد آگاه، این اختلافات از همان دور نخست مذاکرات در اوایل آوریل نیز آشکار بود. میانجیها گفتهاند که ایران هنگامی که از سوی آمریکا برای ارائه جزئیات درباره موضوعاتی که پیشتر اعلام کرده بود آماده گفتوگو درباره آنهاست تحت فشار قرار گرفت، مواضعی مبهم اتخاذ کرد.
اکنون روشنتر شده است که در درون ساختار رهبری کشور شکافهای عمیقی بر سر میزان پیشروی برای دستیابی به توافق با آمریکا وجود دارد؛ مسئلهای نگرانکننده در شرایطی که میانجیها در تلاش برای ترتیب دادن دور دوم مذاکرات هستند، آن هم پس از آنکه آمریکا و ایران بهدنبال افزایش تنشها در تنگه هرمز، نشست برنامهریزیشده در میانه هفته را لغو کردند.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز جمعه در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز اعلام کرد که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا، برای گفتوگو با مقامهای ایرانی به اسلامآباد خواهند رفت. به گفته او، معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، نیز در صورت پیشرفت مذاکرات آماده سفر خواهد بود. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز جمعه وارد اسلامآباد شد، اما رسانههای دولتی ایران اعلام کردند که هیچ دیداری برنامهریزی نشده است.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، آمریکا را به «داستانسرایی» متهم کرد.
تسنیم اعلام کرد: «در حال حاضر اساساً هیچ مذاکرهای با آمریکاییها وجود ندارد و سفر آقای عراقچی به اسلامآباد برای مذاکره با آمریکا نیست.»
در جریان درگیریها، رهبری ایران در پیامهای سیاسی خود وحدت نشان داد و کنترل و فرماندهی محکمی بر نیروهای مسلح حفظ کرد. اما اکنون به نظر میرسد این انسجام در حال فرسایش است، زیرا کشور بهدنبال دستیابی به رفع تحریمها از طریق توافق با آمریکا است؛ توافقی که احتمالاً مستلزم ارائه امتیازات دشوار خواهد بود.
نوعی کشمکش در جریان است که تندروهای تازهقدرتگرفته در سپاه پاسداران — نیروی شبهنظامی مسئول دفاع از نظام و اداره جنگ — و دیگر بخشهای ساختار سیاسی را در برابر مقامهای ارشدی قرار داده که تمرکز بیشتری بر ترمیم اقتصاد آسیبدیده ایران دارند.
رهبران تندرو در ایران بهطور فزایندهای بر نمایندگان کشور فشار میآورند تا از مصالحه خودداری کنند. آنها در رسانههای داخلی و شبکههای اجتماعی به انتقاد شدید از مذاکرهکنندگان ارشد ایران — محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و عباس عراقچی — پرداختهاند؛ بهویژه بهدلیل ورود به گفتوگو درباره برنامه هستهای ایران در دور نخست مذاکرات.
محمود نبویان، نماینده فوقمحافظهکار مجلس که عضو هیئت ایرانی در پاکستان بود، بهصراحت از نحوه مدیریت مذاکرات توسط قالیباف انتقاد کرد.
او به خبرگزاری دانشجو، رسانهای رسمی همسو با جریان تندرو، گفت: «در مذاکرات پاکستان یک اشتباه راهبردی مرتکب شدیم. نباید موضوع هستهای را وارد مذاکره میکردیم. با این کار، دشمن جسورتر شد.»
به گفته افراد آگاه، احمد وحیدی، که رهبری سپاه پاسداران را بر عهده دارد، نیز با امتیازدهی بیش از حد مخالف بوده است.
تحلیلگران میگویند اختلافات در درون دولت ایران بر سر میزان امتیازدهی، روند مذاکره را برای این کشور دشوار کرده است.
دور نخست مذاکرات در پاکستان تا ساعات پایانی شب ادامه یافت. به گفته برخی افراد، در مقطعی جرد کوشنر جلسه را ترک کرد تا با دونالد ترامپ و وزیر امور خارجه مارکو روبیو — که در آستانه تماشای یک مسابقه هنرهای رزمی ترکیبی در میامی بودند — تماس بگیرد. پس از بازگشت او، آمریکا اصرار کرد که ایران با توقف ۲۰ ساله غنیسازی اورانیوم موافقت کند. مذاکرات در ادامه پایان یافت.
محمد امرسی، کارشناس خاورمیانه در شورای مشورتی جهانی مرکز ویلسون در واشنگتن، گفت: «ماشین تصمیمگیری در سطوح عالی دچار توقف و تردید است. بحثهای داخلی درباره آنچه به نفع ایران است، زمان رسیدن به اجماع را طولانی میکند.»
رهبران سیاسی ایران روز جمعه با اتخاذ موضعی واحد، بهسرعت هرگونه اختلاف را رد کردند. قالیباف گفت: «در ایران نه تندرو وجود دارد و نه میانهرو. همه ما ‘ایرانی’ و ‘انقلابی’ هستیم.» عراقچی و رئیسجمهور مسعود پزشکیان نیز بیانیههایی تقریباً مشابه صادر کردند.
با این حال، بهدلیل ماهیت غیرشفاف سازوکارهای درونی رهبری ایران، نتیجهگیری قطعی دشوار است. برخی تحلیلگران معتقدند لحن تند جریانهای سختگیر ممکن است با هدف وادار کردن آمریکا به عقبنشینی از محاصره بنادر ایران یا ارائه امتیازات بیشتر در میز مذاکره باشد.
سعید گلکار، کارشناس نیروهای امنیتی ایران و استادیار دانشگاه تنسی در چاتانوگا، گفت: «مراکز مختلف قدرت تلاش میکنند پیش از هر دیدار رسمی، امتیازات بهتری بگیرند. این نوعی نمایش بیمیلی برای افزایش اهرم فشار است.»
بحثهای علنی اخیر دستکم سومین مورد از تقابل میان این دو جناح بوده است؛ از جمله تلاشهای اولیه تندروها برای ناکام گذاشتن اقدامات مقامهای عملگرا در جهت کاهش تنش با همسایگان عرب خلیج فارس و در تنگه هرمز. ترامپ نیز این اختلافات را مانعی برای ادامه مذاکرات دانسته است.
راز زیمت، مدیر برنامه مطالعات ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، هشدار داد که این نظام که از محبوبیت پایینی برخوردار است، در صورت تداوم تصور وجود اختلافات، ممکن است در داخل کشور آسیبپذیر بهنظر برسد.
او افزود این شکافها بهدلیل نبود یک رهبر عالی قدرتمند و حاضر که بتواند مسئولیت تصمیمهای دشوار را بپذیرد و جناحها را همسو کند، تشدید شده است.
مجتبی خامنهای از زمان بهدست گرفتن رهبری پس از کشته شدن پدرش در آغاز جنگ، دیده یا شنیده نشده است. به گفته مقامهای آمریکایی و اسرائیلی و میانجیهای مذاکرات، اجماع گستردهای وجود دارد که او در انزوا بهسر میبرد، احتمالاً مجروح است و قادر به ارتباط آزادانه نیست.
غیبت خامنهای در بحبوحه این مناقشات نشان میدهد که ایران در حال حاضر فاقد شخصیتی است که بتواند همچون گذشته نقش داور نهایی در تصمیمهای مهم امنیت ملی را ایفا کند.
در پایان جنگ ایران و عراق، آیتالله روحالله خمینی، رهبر وقت جمهوری اسلامی، در اوج اختلافنظرها تصمیم دشوار پایان دادن به جنگ را اتخاذ کرد — تصمیمی که آن را به نوشیدن «جام زهر» تشبیه کرد.
زیمت گفت: «برخلاف سال ۱۹۸۸، امروز کسی وجود ندارد که جام زهر را بنوشد.»
| |||||||||||||
|
ايران امروز
(نشريه خبری سياسی الکترونیک)
«ايران امروز» از انتشار مقالاتی كه به ديگر سايتها و نشريات نيز ارسال میشوند معذور است. استفاده از مطالب «ايران امروز» تنها با ذكر منبع و نام نويسنده يا مترجم مجاز است.
Iran Emrooz©1998-2026 | editor@iran-emrooz.net
|
