iran-emrooz.net | Wed, 22.04.2026, 21:39

اریکا سالومون و رجا عبدالرحیم / نیویورک تایمز / ۲۲ آوریل ۲۰۲۶

توانایی آمریکا برای کنترل جریان دلار به اقتصاد مبتنی بر پول نقد عراق، مدت‌هاست که به‌عنوان «گزینه هسته‌ای» واشنگتن برای تحمیل خواسته‌هایش بر بغداد توصیف می‌شود. اکنون، در سایه جنگ آمریکا با ایران، دولت ترامپ دقیقاً همین کار را انجام می‌دهد.

به گفته دو مقام ارشد عراقی، ایالات متحده ارسال هوایی دلار به عراق را متوقف کرده و پولی را که عراق از فروش نفت خود به دست آورده، بلوکه کرده است.

این اقدام بخشی از کارزار فشار شدید دولت آمریکا برای وادار کردن دولت بغداد به فاصله‌گرفتن از ایران است. دو مقام عراقی اوایل این هفته گفتند واشنگتن همچنین همکاری و تأمین مالی سرویس‌های امنیتی عراق را به حالت تعلیق درآورده است.

وزارت امور خارجه آمریکا پرسش‌ها درباره محموله‌های دلار را به وزارت خزانه‌داری ارجاع داد که از اظهارنظر خودداری کرد.

اقدامات آمریکا می‌تواند اقتصاد از پیش متزلزل عراق را که به پول نقد متکی است، به‌طور بالقوه فلج کند. با انتشار خبر توقف محموله‌ها، تقاضا برای دلار افزایش یافت و اضطراب را دامن زد.

عراق مدت‌هاست روابط نزدیکی هم با ایران و هم با ایالات متحده دارد و اغلب خود را میان این دو رقیب گرفتار می‌بیند. این کشمکش اکنون کشور را به بحران کشانده است.

رمزی مردینی، بنیان‌گذار «ژئوپُل لبز»، شرکت مشاوره ریسک ژئوپلیتیک مستقر در خاورمیانه، گفت اقدامات آمریکا این پیام را می‌فرستد که واشنگتن با عراق بیشتر مانند یک دشمن رفتار می‌کند تا یک متحد.

او این اقدام را «تسلیحاتی‌سازی» ارز خواند و گفت: «متوقف‌کردن انتقال دلار به‌مثابه گزینه هسته‌ای است. عراق دشمن آمریکا نیست و با این حال به‌گونه‌ای تهدید می‌شود که سیگنال بسیار بدی به دیگر شرکای تولیدکننده نفت در منطقه می‌فرستد.»

واشنگتن به‌ویژه از سلسله حملات اخیر شبه‌نظامیان عراقی مرتبط با ایران به منافع آمریکا در عراق خشمگین است؛ حملاتی که در تلافی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که در اواخر فوریه آغاز شد، صورت گرفت. این شبه‌نظامیان همچنین به متحدان نزدیک آمریکا یعنی نیروهای منطقه نیمه‌خودمختار کردستان عراق و حتی گاهی خود ارتش عراق حمله کرده‌اند.

شبه‌نظامیان مرتبط با ایران مسئولیت چندین حمله به منافع آمریکا در عراق را از زمان آغاز جنگ در ایران بر عهده گرفته‌اند، از جمله سفارت آمریکا در بغداد. این حملات پس از آن صورت گرفت که یک حمله هوایی به مقر یکی از این شبه‌نظامیان اصابت کرد و سه نفر را کشت؛ حمله‌ای که شبه‌نظامیان آن را به آمریکا و اسرائیل نسبت دادند.

واشنگتن علاوه بر مهار شبه‌نظامیان، آشکارا گفته است که می‌خواهد بر روند قریب‌الوقوع تشکیل دولت جدید در عراق تأثیر بگذارد.

در ماه ژانویه، پرزیدنت ترامپ تهدید کرد در صورت بازگشت نوری کمال المالکی، سیاستمدار برجسته شیعه، به مقام نخست‌وزیری، حمایت آمریکا از عراق را قطع خواهد کرد. آقای مالکی نخستین بار در سال ۲۰۰۶ و در آن زمان با حمایت آمریکا به نخست‌وزیری انتخاب شد. اما این رابطه طی دو دوره چهارساله نخست‌وزیری او تیره شد، زیرا او به‌طور فزاینده‌ای همسو با ایران دیده می‌شد.

آقای مالکی در آن زمان در پستی در شبکه‌های اجتماعی گفت عراقی‌ها «این مداخله آشکار آمریکایی را قاطعانه رد می‌کنند.»

از زمان آغاز جنگ با ایران، اثر اقتصادی محاصره‌های موازی ایران و آمریکا بر تنگه هرمز، یک مسیر کشتیرانی حیاتی برای صادرات نفت خام عراق، افت شدید صادرات نفتی این کشور را به دنبال داشته است؛ صادراتی که برای پرداخت حقوق کارمندان دولت که معیشت دست‌کم یک‌سوم جمعیت عراق به آن وابسته است، حیاتی است.

یکی از میراث‌های نظام مالی ساختاربندی‌شده توسط آمریکا از زمان اشغال عراق این است که بخش عمده درآمدهای نفتی کشور، که منبع اصلی درآمد دولت و پایه اقتصاد آن است، اغلب نه به حساب‌هایی در عراق، بلکه به حساب‌هایی نزد بانک فدرال رزرو نیویورک واریز می‌شود.

بانک مرکزی عراق هر روز از حساب خود نزد فدرال رزرو، انتقال‌های الکترونیکی به دلار را از طرف کسب‌وکارها و افراد عراقی برای پرداخت هزینه واردات به عراق تسهیل می‌کند. عراق همچنین به هواپیماهایی متکی است که هر چند هفته یک‌بار پالت‌های دلار آمریکا را به داخل کشور منتقل می‌کنند.

به گفته یک مقام ارشد کرد عراقی که در جریان موضوع قرار دارد، محموله‌های هوایی از ماه فوریه متوقف شده است؛ ابتدا به این دلیل که جنگ در ایران همسایه، عراق را وادار کرد حریم هوایی خود را ببندد. او برای صحبت درباره مسائل حساس به شرط ناشناس‌ماندن سخن گفت.

سپس، در یک ضربه مضاعف، به گفته دو مقام عراقی، ایالات متحده تقریباً همزمان با حمله پهپادی ۸ آوریل در نزدیکی دیپلمات‌های آمریکایی در فرودگاه بغداد، تصمیم به تعلیق محموله‌های دلار گرفت. وقتی آتش‌بس در این ماه اجازه بازگشایی حریم هوایی عراق را داد، محموله‌ها از سر گرفته نشد.

وزارت امور خارجه آمریکا درباره حمله ۸ آوریل گفت که یک گروه شبه‌نظامی از چندین پهپاد در این حمله استفاده کرده است. مقامات امنیتی عراق گفتند یکی از پهپادها در فاصله ۵۰ متری جایی اصابت کرد که دیپلمات‌های آمریکایی در حال اسکورت یک خبرنگار آمریکایی تازه آزادشده بودند؛ خبرنگاری که توسط یک شبه‌نظامی عراقی مرتبط با ایران به گروگان گرفته شده بود و قرار بود با بالگرد از کشور خارج شود.

روز بعد، کریستوفر لاندو، معاون وزیر امور خارجه آمریکا، نزار الخیرالله، سفیر عراق در واشنگتن، را به وزارت امور خارجه احضار کرد.

این مقام کرد عراقی گفت هدف آمریکا از تعلیق محموله‌های دلار، جلوگیری از قاچاق دلار توسط شبه‌نظامیان همسو با ایران و همچنین فشار بر عراق برای کنترل سخت‌تر شبه‌نظامیان مرتبط با ایران بوده است.

او گفت از «مرگ با هزار زخم» برای اقتصاد عراق می‌ترسد؛ اقتصادی که نه‌تنها به دلار آمریکا، بلکه به واردات و نفت هم وابسته است، که همه آن‌ها اکنون به‌شدت تحت تأثیر ترکیب فشار آمریکا و جنگ منطقه‌ای قرار گرفته‌اند.

به گفته مقامات عراقی، در حال حاضر به نظر می‌رسد تعلیق تنها شامل محموله‌های هوایی دلار به عراق می‌شود. سایر انتقال‌ها، مانند بانکداری الکترونیک، ادامه دارد اما ایالات متحده در صورت تمایل می‌تواند با جلوگیری از انتقال‌های بانکی، با محدود کردن بیشتر دسترسی عراق به دلار، تنش را تشدید کند.

یک مقام دوم عراقی، مظهر محمد صالح، مشاور اقتصادی محمد شیاع السودانی، نخست‌وزیر، اثر احتمالی اقدام آمریکا را کم‌اهمیت جلوه داد. او به نیویورک تایمز گفت این توقف تنها بر ۵ درصد از تقاضای دلار در عراق تأثیر می‌گذارد که عمدتاً مربوط به تأمین نیاز نقدی عراقی‌های مسافر به خارج است.

او گفت ۹۵ درصد دیگر تقاضای دلار همچنان «به‌طور عادی از طریق کانال‌های بانکی رسمی و بدون هیچ اختلال قابل‌توجهی مدیریت می‌شود.»

با این حال، تحلیلگران عراق گفتند این یک نقطه تلخ در روابط آمریکا و عراق است.

احمد طباقچلی، پژوهشگر ارشد در شورای آتلانتیک، که یک سازمان پژوهشی امور بین‌الملل است، گفت این اقدام اثر حداقلی بر اقتصاد کشور خواهد داشت، به‌ویژه از آنجا که تراکنش‌های داخلی باید به دینار عراق انجام شود و عراقی‌ها به‌طور فزاینده‌ای از کارت‌های اعتباری و نقدی استفاده می‌کنند.

اما اهمیت گسترده‌تر آن در پیامی است که می‌فرستد.

او گفت: «قطعاً یک تحول منفی است. آیا این شلیک آغازین است؟ شاید موارد بیشتری در راه باشد. من منفی‌بودن این ژست را دست‌کم نمی‌گیرم.»