iran-emrooz.net | Sun, 12.04.2026, 12:41

ژئوپلیتیک به مثابه نقشه راهی است که باید تصمیم‌گیرندگان را در توفان تحولات جهانی به ساحل منافع ملی برساند، ولی میان دانش نظری و مهارت عملی در میدان مذاکره تفاوت بسیار است. دکتر قالیباف به عنوان استاد تمام این رشته، اگرچه بر شطرنج جغرافیا و سیاست اشراف دارد، ولی حقا و حقا در گفتگو با ونس نشان داد که پیش‌بینی بحران‌ها به تنهایی برای عبور از بن‌بست‌های دیپلماتیک کافی نیست.

ناکامی در این گفتگو ثابت کرد که صرف شناخت استراتژی‌های امنیتی و اقتصادی، بدون داشتن انعطاف و ابزار مناسب مذاکره، نمی‌تواند مانع از پیشروی حریف در عرصه رسانه‌ای و سیاسی شود.

در واقع، ناتوانی در به سرانجام رساندن این مذاکره حساس ریشه در جابجایی نقش‌هایی دارد که در آن تخصص علمی جایگزین تجربه کهنه کاری در معامله گری شده است. با این پیش فرض، می‌توان دلایل شکست این ماموریت را در هفت بند زیر بازخوانی کرد که از مبود اختیار تام تا ضعف در روایت‌گری تفاوت دارند:

​۱- نخست آن که قالیباف ژئوپلیتیک‌دان و رئیس پارلمان هست ولی وثوق‌الدوله نبود. قالیباف کهنه‌سرباز ایران است ولی حق آن بود که جایش را به ظریف کهنه‌سرباز مذاکره‌گر می‌داد.

​۲- مذاکره‌ای در این مقیاس که به سرنوشت تمدنی و ملتی بزرگ گره خورده است، جای بده بستان است. نمی‌شود بدون دادن امتیاز تنگه‌ای و هسته‌ای، انتظار لغو تحریم و امنیت و صلح را داشت؛ دست قالیباف در این زمینه خالی بود وگرنه می‌دانم‌ که با جسارت و گستاخی پیش می‌آمد و قضیه را به پایان می‌رساند. هم دلواپس دلواپسان بود، و هم اراده و گوشش نگران تهران.

​۳- قالیباف نیم‌گروهان با خود برده بود کسانی که حتی از پروتکل‌های تشریفاتی غافل بودند. این گروهان پس از دستیابی به توافق اولیه می‌توانست اعزام شود.

​۴- جناب ایشان حتی از فرصت ممتاز تریبون جهانی پس از پایان بیست و یک ساعت مذاکره استفاده نکرد آن هم با حضور ده‌ها خبرنگار و تقریبا همه رسانه‌های تاثیرگذار. ولی ونس با در اختیار گرفتن تریبون افسار اعلام نتیجه و علل ناکامی را در دست گرفت.

​۵- تضاد میان کلاه نظامی و عبای دیپلماتیک: قالیباف هرچند یک آکادمیسین ژئوپلیتیک است اما در ناخودآگاه طرف مقابل همچنان به عنوان یک ژنرال شناخته می‌شود. در مذاکرات تمدنی زبان تهدید ضمنی که ویژگی نظامیان است گاهی مانع از انعطاف کلامی می‌شود. ونس به عنوان نماینده یک تفکر معامله‌گر در پی نتیجه‌ای ملموس بود در حالی که قالیباف احتمالا در پی اثبات حقانیت راهبردی بود و این دو ریل هرگز به هم نمی‌رسند.

​۶- نبودن اراده سیاسی متمرکز در چمدان فرستاده: یک مذاکره کننده زمانی پیروز می‌شود که طرف مقابل حس کند او اختیار تام برای امضا دارد. وقتی ونس متوجه شد که فرستاده باید برای هر واژه از اتاق فرمان اجازه بگیرد وزن سیاسی او در میز مذاکره سقوط کرد. ژئوپلیتیک‌دان بدون اختیار سیاسی تنها یک نقشه خوان است نه راهبر.

​۷- در علم سیاست زمان عنصری حیاتی است. قالیباف در حالی وارد مذاکره شد که فشار جنگ و تحریم موضع او را از مذاکره برای پیشرفت به مذاکره برای بقا تغییر داده بود. وقتی در موضع ضعف زمانی قرار داری ژئوپلیتیک به جای اینکه ابزار قدرت باشد تبدیل به آینه‌ای می‌شود که تنها عمق محاصره را به تو نشان می‌دهد.

​چکیده
شکست در گفتگو با ونس شکست علم ژئوپلیتیک نبود بلکه شکست کاربرد ابزار اشتباه برای وظیفه‌ای درست بود. ژئوپلیتیک به ما می‌گوید کجا ایستاده‌ایم، ولی دیپلماسی یاد می‌دهد چگونه از اینجا حرکت کنیم. قالیباف ثابت کرد که می‌توان یک استراتژیست خوب بود،‌ ولی معامله‌گری ناموفق.

مذاکره با سیاستمداران عمل‌گرای جدید، نیازمند جسارت در اتخاذ تصمیمات سخت و مهارت در زبان بازی بین‌المللی است. حضور آن سیاه لشگر نشان داد که تیم اعزامی بیش از آن که به فکر نتیجه در اتاق مذاکره باشد به فکر ویترین برای داخل کشور بود.

تاریخ نشان داده است که با نقشه ژئوپلیتیک می‌توان در جنگ پیروز شد، ولی برای پایان دادن به جنگ باید بلد بود که چگونه پشت تریبون جهانی روایت را از چنگ رقیب ربود؛ کاری که ونس انجام داد و قالیباف با سکوت از کنار آن گذشت.

@karimipour_k