iran-emrooz.net | Sun, 12.04.2026, 8:07

فرناز فصیحی / نیویورک‌تایمز / ۱۲ آوریل ۲۰۲۶

به گفته مقام‌های ایرانی، ایالات متحده خواستار آن بود که ایران فوراً تنگه هرمز را به روی تمام ترددهای دریایی بازگشایی کند، اما ایران اعلام کرده تنها پس از دستیابی به یک توافق نهایی صلح، چنین اقدامی را انجام خواهد داد.

زمانی که مذاکرات میان ایالات متحده و ایران بامداد یکشنبه، اندکی پیش از طلوع آفتاب، بدون دستیابی به آتش‌بسی دائمی پایان یافت، طرف آمریکایی اعلام کرد که «بهترین و نهایی‌ترین پیشنهاد» خود را ارائه کرده اما ایران آن را نپذیرفته است.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، پس از ۲۱ ساعت نشست با مقام‌های ارشد ایرانی در هتل سرنا در اسلام‌آباد گفت: «ما به‌روشنی مشخص کرده‌ایم خطوط قرمزمان چیست، در چه مواردی حاضر به انعطاف هستیم و در چه مواردی نیستیم.»

ونس توضیح نداد که این خطوط قرمز دقیقاً شامل چه مواردی می‌شود. در روزهای منتهی به مذاکرات، هر دو طرف با انتشار بیانیه‌های عمومی نشان داده بودند که در چند موضوع کلیدی همچنان فاصله زیادی با یکدیگر دارند. آن‌ها حتی درباره این موضوع که آیا آتش‌بس دو هفته‌ای مورد توافق در روز سه‌شنبه شامل درگیری‌ها در لبنان نیز می‌شود یا نه، به توافق نرسیده بودند — اختلافی که تا آستانه برهم خوردن نشست پیش رفت.

به گفته دو مقام ایرانی آگاه از روند مذاکرات، تا اوایل روز یکشنبه سه گره اصلی باقی مانده بود: بازگشایی تنگه هرمز؛ سرنوشت نزدیک به ۹۰۰ پوند اورانیوم با غنای بالا؛ و درخواست ایران برای آزادسازی حدود ۲۷ میلیارد دلار از درآمدهای بلوکه‌شده در خارج از کشور.

ایالات متحده خواهان آن بود که ایران فوراً تنگه را به روی همه ترددهای دریایی باز کند. اما ایران، به گفته این دو مقام که به شرط ناشناس ماندن درباره مذاکرات حساس دیپلماتیک سخن گفتند، حاضر نشد اهرم فشار خود بر این گلوگاه حیاتی برای نفتکش‌ها را از دست بدهد و اعلام کرد که این اقدام را تنها پس از توافق نهایی صلح انجام خواهد داد.

این مقام‌ها افزودند که ایران همچنین خواستار دریافت غرامت برای خسارات ناشی از شش هفته حملات هوایی شده و درخواست کرده درآمدهای نفتی بلوکه‌شده‌اش در عراق، لوکزامبورگ، بحرین، ژاپن، قطر، ترکیه و آلمان برای بازسازی آزاد شود؛ درخواست‌هایی که آمریکا با آن‌ها مخالفت کرد.

یکی دیگر از نقاط اختلاف، خواسته دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر تحویل یا فروش کامل ذخایر اورانیوم نزدیک به سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح هسته‌ای از سوی ایران بود. ایران در پاسخ پیشنهادی متقابل ارائه کرد، اما به گفته این مقام‌ها، دو طرف نتوانستند به مصالحه‌ای دست یابند.

مهدی رحمتی، تحلیلگر مستقر در تهران، در گفت‌وگویی تلفنی گفت: «وقتی دو تیم جدی با نیت رسیدن به توافق پای میز می‌آیند، نتیجه باید برای هر دو طرف برد-برد باشد. غیرواقع‌بینانه است که تصور کنیم می‌توان بدون دادن امتیازات جدی از این وضعیت خارج شد؛ این موضوع درباره آمریکایی‌ها هم صدق می‌کند.»

با وجود آنکه این نشست‌ها بدون توافق پایان یافت، نفس برگزاری آن‌ها خود نشانه‌ای از پیشرفت بود. تنها شش هفته پیش، ایالات متحده و اسرائیل در یک حمله هوایی، رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای را کشته بودند و مقام‌های ایرانی وعده انتقام داده بودند. در آن زمان، چشم‌انداز هرگونه دیدار در سطح بالا میان مقام‌های ایرانی و آمریکایی بسیار دور از ذهن به نظر می‌رسید.

با این حال، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و یکی از فرماندهان بانفوذ نظامی، ریاست هیئت ایرانی را بر عهده داشت و به‌طور مستقیم با ونس دیدار کرد. به گفته دو مقام ارشد ایرانی آگاه از مذاکرات، این دو نفر با یکدیگر دست دادند و فضای گفت‌وگوها «محترمانه و آرام» توصیف شده است. هرچند پیشرفتی دیپلماتیک حاصل نشد، اما یک تابوی دیرینه — شکل‌گرفته از دهه‌ها خصومت، ادبیات تند و شعارهای «مرگ بر آمریکا» در ایران — شکسته شد.

دیدار میان ونس و قالیباف، بالاترین سطح تماس رو در رو میان نمایندگان ایران و ایالات متحده از زمان قطع روابط دیپلماتیک در سال ۱۹۷۹ پس از انقلاب اسلامی به شمار می‌رود. اندکی پس از آن، حاکمان جدید ایران به سفارت آمریکا یورش بردند و دیپلمات‌های آمریکایی را به گروگان گرفتند.

ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز و کارشناس ایران، گفت: «این جدی‌ترین و مستمرترین گفت‌وگوی مستقیم میان آمریکا و ایران است و نشان‌دهنده تمایل هر دو طرف برای پایان دادن به این جنگ است. همچنین روشن است که روند مذاکرات به اندازه‌ای مثبت بوده که بتواند تا این حد ادامه یابد و فرو نپاشد.»