iran-emrooz.net | Mon, 06.04.2026, 18:24

اریکا سالومون و سانام محوزی / نیویورک تایمز / ۶ آوریل ۲۰۲۶

ایرانیان از طیف‌های مختلف سیاسی روز دوشنبه خشم خود را نسبت به حملات شبانه‌ای که دانشگاه صنعتی شریف در تهران، یکی از معتبرترین نهادهای علمی کشور، را هدف قرار داد، ابراز کردند. این رویداد تازه‌ترین مورد از سلسله حملاتی است که مؤسسات آموزش عالی ایران را در ماه‌های اخیر درهم کوبیده است.

دانشگاه صنعتی شریف که در سال ۱۹۶۶ تأسیس شد، مقصد اصلی دانشجویان علوم و مهندسی در ایران است و از آن به‌عنوان معادل مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) یاد می‌شود. از میان فارغ‌التحصیلان برجسته آن می‌توان به مریم میرزاخانی، نخستین زنی که موفق به دریافت مدال فیلدز، معتبرترین جایزه ریاضیات جهان شد، اشاره کرد.

بر اساس حقوق بین‌الملل، حملات عمدی علیه نهادهای آموزشی می‌تواند مصداق جنایت جنگی باشد. رسانه‌های دولتی گزارش داده‌اند که مرکز فناوری اطلاعات دانشگاه و مسجد آن هدف قرار گرفته‌اند.

محمدرضا عارف، معاون اول پیشین رئیس‌جمهور ایران، در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «دانش ایران در بتن و سیمان ریشه ندارد که با بمب نابود شود. دانش در وجود ما ریشه دارد و این دژ مستحکم فرو نخواهد ریخت.» 

دانشگاه صنعتی شریف پیش‌تر از سوی ایالات متحده، اتحادیه اروپا و بریتانیا به اتهام همکاری با نهادهای مرتبط با فعالیت‌های نظامی و هسته‌ای ایران تحت تحریم قرار گرفته بود.

شماری از فارغ‌التحصیلان این دانشگاه که در خارج از کشور زندگی می‌کنند نیز این حمله را محکوم کردند.

عیسی بریا، دانش‌آموخته سابق دانشگاه شریف که در ایالات متحده اقامت دارد، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «این حمله را می‌توان مانند هدف قرار دادن M.I.T توسط یک قدرت خارجی دانست.»

او همچنین عکسی گروهی از خود و هم‌کلاسی‌هایش در روز فارغ‌التحصیلی با لباس‌های آبی فارغ‌التحصیلی منتشر کرد و در کنار آن ویدیویی گذاشت که به گفته‌ی او ویرانه‌های تخریب‌شده‌ی همان محوطه دانشگاه را نشان می‌داد.

او نوشت: «محیط‌های دانشگاهی مقدس هستند؛ نباید پایشان به درگیری کشیده شود.» 

نه ایالات متحده و نه اسرائیل مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته‌اند. اسرائیل پیش‌تر تنها در یک مورد حمله به دانشگاهی را تأیید کرده و مدعی شده بود ساختمان‌هایی را هدف قرار داده که محل تحقیقات مرتبط با موشک و تسلیحات شیمیایی بوده‌اند.

مقام‌های اسرائیلی بارها استدلال کرده‌اند که سایت‌های غیرنظامی هدف حمله آنها، از جمله مراکز دارویی یا پتروشیمی، «دوگانه‌کاربرد» هستند؛ یعنی علاوه بر استفاده‌های غیرنظامی، از سوی نیروهای امنیتی برای کسب سود اقتصادی یا توسعه موادی با کاربرد نظامی نیز بهره‌برداری می‌شوند.

برخی گروه‌های دانشجویی فعال در اعتراضات ضد‌حکومتی اخیر در ایران نیز گفته‌اند که برخی دانشگاه‌ها دارای مراکز تحقیقاتی با کاربری دوگانه بوده‌اند. نشریه دانشجویی دانشگاه صنعتی امیرکبیر روز دوشنبه گزارش داد که بخش‌هایی از محوطه دانشگاه شریف که هدف حمله قرار گرفت، محل تحقیقات پهپادی بوده است.

کارشناسان می‌گویند طبق قوانین بین‌الملل، حمله به سایت‌های دوگانه‌کاربرد در صورتی ممنوع است که «انتظار می‌رود» آسیب آن به مردم یا اموال غیرنظامی از دستاوردهای نظامی پیش‌بینی‌شده بیشتر باشد. همچنین نیروهای نظامی در صورت انجام چنین حمله‌ای موظف‌اند تا حد ممکن از آسیب و خسارت به غیرنظامیان جلوگیری کنند.

بسیاری از دانشگاه‌هایی که هدف حمله قرار گرفته‌اند، پیش‌تر محل اعتراضات گسترده دانشجویان علیه حاکمیت روحانیت در ایران بوده‌اند. در ماه فوریه، دانشجویان معترض در دانشگاه شریف یک عروسک موش را به دار آویختند که تمثیلی تمسخرآمیز از رهبر سابق ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای، بود. چند روز بعد، خامنه‌ای در جریان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران کشته شد.

با این حال، منتقدان حکومت ایران نیز حمله به دانشگاه را به‌شدت محکوم کردند.

سیامک آرام، فعال مخالف حکومت و دانشیار علوم رایانه در دانشگاه هریسبورگ ایالت پنسیلوانیا، در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «فارغ از میزان خسارت، این حملات به رژیم مجال تبلیغات می‌دهد و خطر شکاف‌های عمیق در میان مخالفان را به‌دنبال دارد.» 

امیر رشیدی، کارشناس امنیت سایبری در سازمان حقوق دیجیتال «میان» که بر ایران متمرکز است، گفت دانشگاه شریف به احتمال زیاد نقش دوگانه‌ای ایفا می‌کرد؛ زیرا یکی از نخستین نهادهای ایرانی بود که به اینترنت متصل شد.

او اما افزود که در نظام اقتدارگرای ایران، بسیاری از نهادها ناگزیر به انجام چنین نقش‌هایی هستند.

رشیدی گفت: «در کشوری مانند ایران، همه چیز دوگانه‌کاربرد است. همیشه دلیلی برای توجیه وجود دارد. آنچه من می‌فهمم این است که کشورم در حال نابودی است. جمهوری اسلامی همچنان به اعدام‌ها ادامه می‌دهد و هم‌وطنانم را می‌کشد، و بمب‌هایی که فرو می‌افتند نیز همان مردم را از بین می‌برند.»