iran-emrooz.net | Mon, 30.03.2026, 8:52

جیمی جان در لندن و آلیس هنکاک در بروکسل / فایننشال تایمز / ۳۰ مارس ۲۰۲۶

برای «آنوژ»، یک دریانورد هندی که روی یک کشتی پشتیبانی فراساحلی در بندری در خلیج فارس گرفتار شده است، نخستین روزهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران با حملات «بسیار ترسناک» ایران به کشتی‌های نزدیک همراه بود.

آنوژ که خواست نام مستعارش ذکر شود، گفت: «ما گیر افتاده بودیم و موشک‌ها بالای سرمان شلیک می‌شدند و همه‌جا انفجار بود.»

حتی پس از کاهش حملات هوایی در اطراف، رنج و دشواری‌های او ادامه یافت. او مانند بسیاری از حدود ۲۰ هزار دریانوردی که سازمان بین‌المللی دریانوردی برآورد می‌کند در خلیج فارس گرفتار شده‌اند، همچنان با ارتباطات محدود در کشتی خود محبوس مانده است. برخی از آن‌ها ممکن است ناچار به سهمیه‌بندی غذا و آب شوند.

بسیاری از دریانوردان ماه‌هاست که روی کشتی‌های خود هستند و می‌خواهند به خانه بازگردند، اما با کارفرمایانی مواجه‌اند که یا توان بازگرداندن آن‌ها را ندارند یا تمایلی به این کار نشان نمی‌دهند.

برخی دیگر نگرانند که تحت فشار قرار گیرند تا عبور پرخطری از تنگه هرمز را بپذیرند؛ مسیر راهبردی خروج از خلیج فارس که ایران پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ماه گذشته، آن را تقریباً به روی همه کشتی‌ها بسته است.

از آغاز جنگ، ایران دست‌کم به ۲۲ کشتی غیرنظامی در خلیج فارس حمله کرده است. این حملات به کشته شدن حداقل هشت دریانورد انجامیده و چند نفر دیگر نیز مفقود شده‌اند.

بن بیلی، مدیر برنامه در مؤسسه خیریه مسیحی «مأموریت برای دریانوردان» که در خلیج فارس فعالیت دارد، گفت: «دریانوردان عملاً اهدافی بی‌دفاع هستند. آن‌ها غیرنظامی‌اند و فقط برای انجام کارشان آنجا حضور دارند. جامعه بین‌المللی باید راهی برای خروج آن‌ها و بازگرداندنشان به امنیت خانواده‌ها و جوامع‌شان پیدا کند.»

استیون کاتن، دبیرکل فدراسیون بین‌المللی کارگران حمل‌ونقل، گفت خدمه کشتی‌ها اغلب سرگرمی چندانی ندارند و همین باعث می‌شود زمان زیادی را صرف نگرانی درباره سناریوهای فرضی کنند؛ در حالی که «موشک‌ها و پهپادهای نزدیک کشتی‌ها، احساس ترس شدید آن‌ها را تشدید می‌کند.»

او افزود: «سطح تنش به‌طور مداوم در حال افزایش است.»

بیشتر این دریانوردان از هند، فیلیپین، پاکستان، روسیه و اوکراین هستند. یک دریانورد اوکراینی که نخواست نامش فاش شود، گفت زمانی که کشتی‌اش هدف قرار گرفت، همکارانش از کشورهای دیگر نسبت به انفجارها «سردرگم‌تر» بودند.

اولگ گریگوریوک، رئیس اتحادیه کارگران حمل‌ونقل دریایی اوکراین، گفت: «برای ما این تا حدی داستانی تکراری است، چون اولین بار چهار سال پیش بود که کشتی‌های اوکراینی در بنادر این کشور گرفتار شدند.»

دریانوردان قرار است در مناطق جنگی از حمایت‌های ویژه‌ای برخوردار باشند، اما اجرای این حمایت‌ها دشوار است. اندکی پس از آغاز جنگ، فدراسیون بین‌المللی کارگران حمل‌ونقل و شرکت‌های کشتیرانی توافق کردند که دریانوردان فعال در خلیج فارس و اطراف تنگه هرمز، پاداشی معادل حقوق پایه خود دریافت کنند.

همچنین توافق شد که دریانوردان «حق امتناع از دریانوردی» داشته باشند و کارفرمایان موظف به تأمین هزینه بازگرداندن آن‌ها به کشورشان شوند.

با این حال، مانوج یاداو، دبیرکل اتحادیه دریانوردان هند که به آنوژ و همکارانش مشاوره می‌دهد، گفت: «بیش از ۳۰ تا ۴۰ درصد» کشتی‌هایی که ظاهراً مشمول این توافق هستند، در عمل به آن پایبند نیستند.

او همچنین افزود که ساختار پرداخت حقوق بسیاری از دریانوردان به‌گونه‌ای است که حقوق پایه تنها «بخش کوچکی» از دریافتی کل آن‌ها را تشکیل می‌دهد.

یک ناخدای کشتی که خدمه‌اش در خلیج فارس گرفتار شده‌اند، گفت حقوق پایه برخی دریانوردان ممکن است تا روزانه ۱۰ دلار پایین باشد و افزود: «این یک ترفند بسیار زیرکانه است که برخی شرکت‌ها به کار می‌برند.»

مالکان کشتی برای بازگرداندن خدمه باید ابتدا جایگزینی برای آن‌ها پیدا کنند تا قوانین مربوط به حداقل تعداد خدمه در کشتی نقض نشود.

آنوژ گفت برای پیاده شدن در عراق نیاز به نامه تأیید از مالک کشتی داشت، اما مالک حتی پیش از آغاز جنگ، ماه‌ها حقوق خدمه را پرداخت نکرده و به پیام‌ها نیز پاسخ نمی‌دهد.

برخی شرکت‌ها برای بازنگرداندن فوری دریانوردان، به بسته شدن مکرر حریم هوایی بین‌المللی، دشواری در تهیه مدارک سفر و چالش‌های انتقال خدمه به ساحل اشاره می‌کنند.

اس‌وی آنچان، مدیرعامل شرکت آمریکایی «سیف‌سی گروپ»، گفت انتقال خدمه کشتی «سیف‌سی ویشنو» که در ۱۱ مارس بر اثر حمله ایران به‌طور کامل از کار افتاد و یک خدمه آن کشته شد، «کار بسیار دشواری بود» و شامل انتقال زمینی به کویت و عربستان سعودی و سپس پرواز به مقاصد مختلف در هند می‌شد.

افزایش شدید نرخ حمل‌ونقل نفت خام باعث شده برخی مالکان کشتی «فشار قابل توجهی» بر خدمه وارد کنند تا از تنگه عبور کنند.

ایران در روزهای اخیر اعلام کرده است که به کشتی‌های «غیرمتخاصم» اجازه عبور از تنگه را می‌دهد، اما کشتی‌های آمریکایی، اسرائیلی یا هر «مشارکت‌کننده در تجاوز» علیه خود را مستثنا کرده است. برخی کشتی‌ها نیز تلاش کرده‌اند بی‌سر و صدا و بدون دریافت مجوز رسمی عبور کنند، اما در مجموع، تردد در این آبراه به‌شدت کاهش یافته است.

بن بیلی از مؤسسه «مأموریت برای دریانوردان» گفت دست‌کم در دو مورد، خدمه کشتی‌ها با این نهاد تماس گرفته و خواسته‌اند مالکان را برای خودداری از عبور دادن آن‌ها از تنگه تحت فشار قرار دهد، اما ظرف یک روز اعلام کرده‌اند که در حال عبور هستند.

در ایمیلی به یک گروه امدادی دیگر که فایننشال تایمز مشاهده کرده، یک دریانورد نوشته است مالک کشتی آن‌ها «ما را مجبور می‌کند عملیات بارگیری را در خلیج فارس ادامه دهیم» و با وجود نگرانی‌های ایمنی، حق بازگشت به کشور را از آن‌ها سلب کرده است.

کوبا شیمانسکی، دبیرکل انجمن بین‌المللی مدیران کشتی، گفت بیشتر کشتی‌ها در منطقه ذخایر کافی غذا و آب دارند، اما نگرانی درباره تأمین این اقلام به‌تدریج در حال افزایش است.

او افزود: «اگر جنگ ادامه پیدا کند، این موضوع می‌تواند به یک مشکل جدی تبدیل شود.»

سازمان بین‌المللی دریانوردی، که استانداردهای جهانی فعالیت‌های دریایی را تعیین می‌کند، در حال مذاکره برای ایجاد یک گذرگاه بشردوستانه است تا کشتی‌هایی که با کمبود منابع حیاتی مواجه‌اند، بتوانند به‌طور ایمن از منطقه خارج شوند.

فیلیپ بلچر، مدیر دریایی در نهاد صنعتی اینترتانکو، گفت حتی در صورت ایجاد چنین گذرگاهی، «نگرانی‌های واقعی درباره ایمنی ناوبری» وجود دارد و افزود: «نمی‌توان همزمان ۳۰۰ کشتی را وارد و خارج کرد.»