iran-emrooz.net | Wed, 25.03.2026, 15:13

نجمه بزرگمهر، حمزه جیلانی، اندرو انگلند و جان پل راتبون / فاینانشال تایمز / ۲۵ مارس ۲۰۲۶

فرماندهان ارشد نظامی ایران با لحنی تمسخرآمیز ادعاهای دونالد ترامپ مبنی بر آمادگی جمهوری اسلامی برای دستیابی به توافق را رد کردند؛ ادعاهایی که پس از ارائه یک طرح ۱۵ بندی از سوی واشینگتن به تهران برای پایان دادن به جنگ مطرح شده بود.

قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، فرماندهی نظامی ایران، روز چهارشنبه در یک پیام ویدئویی اعلام کرد: «حرف اول و آخر ما همیشه این بوده، هست و خواهد بود: کسی مثل ما هرگز با کسی مثل شما به توافق نمی‌رسد — نه اکنون، نه هیچ‌وقت.»

در این پیام همچنین آمده است: «شکست خود را توافق ننامید. دوران وعده‌های شما به سر آمده است.»

این بیانیه بازتاب‌دهنده تردید عمیق در ایران نسبت به جدی بودن رئیس‌جمهور آمریکا برای دستیابی به توافق است؛ در کنار این باور در میان حاکمیت که با وجود ویرانی ناشی از هزاران حمله آمریکا و اسرائیل، همچنان دست بالا را دارد.

خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران، نیز به نقل از یک مقام ناشناس گزارش داد که «ایران آتش‌بس را نمی‌پذیرد» و پیش از تصمیم‌گیری درباره پاسخ به پیشنهاد «مطرح‌شده از سوی میانجی‌ها به درخواست آمریکا»، در پی تحقق «اهداف راهبردی» خود خواهد بود.

ترامپ در طول این هفته بارها از احتمال دستیابی به توافق با ایران سخن گفته است؛ آن هم پس از عقب‌نشینی از تهدید خود مبنی بر بمباران نیروگاه‌های ایران در صورت عدم تضمین جریان آزاد کشتیرانی در تنگه راهبردی هرمز.

اظهارات او — از جمله ادعای انجام گفت‌وگو با مقام‌های ایرانی — موجب کاهش قیمت نفت و گاز و همچنین رشد بازارهای سهام شده است.

پاکستان، مصر و ترکیه پیام‌هایی میان واشینگتن و تهران رد و بدل کرده‌اند. به گفته منابع آگاه، اسلام‌آباد حتی پیشنهاد داده بود از همین هفته میزبان مذاکرات میان طرف‌های درگیر باشد.

یک مقام ارشد در حوزه خلیج فارس درباره تلاش‌های دولت ترامپ گفت: «فکر می‌کنم این تلاشی بسیار ابتدایی برای سنجش اوضاع است.»

طرح ۱۵ بندی ترامپ درباره آتش‌بس

ایالات متحده طرح ۱۵ بندی خود را از طریق میانجی‌های پاکستانی به ایران منتقل کرده است. این طرح موضوعاتی چون برنامه هسته‌ای ایران، حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی، زرادخانه موشک‌های بالستیک و شرایط بازگشایی تنگه هرمز — که معمولاً یک‌پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند — را در بر می‌گیرد.

دو دیپلمات مطلع این طرح را «حداکثری» توصیف کرده‌اند. دیپلماتی دیگر گفت این طرح در حوزه هسته‌ای «سخت‌گیرانه» است، اما در سایر موارد «انعطاف‌پذیرتر».

به گفته این دیپلمات، هم آمریکا و هم ایران به دنبال راه خروجی از بحران هستند، اما چالش اصلی دستیابی به توافقی است که هر دو طرف بتوانند بر سر آن به اجماع برسند.

واکنش نظامی‌ها نشان‌دهنده بی‌اعتمادی عمیق میان آمریکا و ایران است؛ بی‌اعتمادی‌ای که برای پیشرفت دیپلماتیک در مسیر پایان دادن به جنگی که نزدیک به چهار هفته از آن می‌گذرد، باید بر آن غلبه شود.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اصلی‌ترین رابط تهران با کشورهای منطقه برای میانجی‌گری بوده است، اما مقام‌های ایرانی و منطقه‌ای تأکید دارند که هیچ مذاکره رسمی انجام نشده است.

به گفته آنان، هرگونه گفت‌وگو یا توافق باید به تأیید مجتبی خامنه‌ای و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برسد؛ و افزودند که آمریکا اکنون با نظامی تندروتر از پیش از جنگ روبه‌روست.

رژیم ایران به طور کامل نظامی شده

دیپلمات‌ها و تحلیلگران می‌گویند پس از ترور علی خامنه‌ای، رهبر پیشین، و دیگر مقام‌های ارشد — از جمله علی لاریجانی که گرچه محافظه‌کار بود اما عملگرا تلقی می‌شد — نظام سیاسی ایران نظامی‌تر شده و سپاه نقش پررنگ‌تری یافته است.

در همین هفته، محمدباقر ذوالقدر، از فرماندهان پیشین سپاه، جایگزین لاریجانی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی شد و به عالی‌ترین مقام امنیتی نظام تبدیل شد.

علی واعظ، از اندیشکده گروه بحران، گفت این انتصاب «تثبیت نظامی‌سازی کامل رژیم ایران» را نشان می‌دهد.

تحلیلگران ایرانی تأکید دارند که خامنه‌ای همچنان کنترل اوضاع را در دست دارد، هرچند زخمی است و از آغاز جنگ تاکنون در انظار عمومی ظاهر نشده است.

او سال‌ها پیش روابط نزدیکی با سپاه برقرار کرده و گفته می‌شود حلقه نزدیکانش شامل حسین طائب، رئیس پیشین اطلاعات سپاه، نیز می‌شود؛ موضوعی که واعظ و یک مقام اطلاعاتی خاورمیانه به آن اشاره کرده‌اند.

واعظ گفت: «در واقع این یک تیم رؤیایی از تندروهای افراطی است. این افراد اهل مصالحه نیستند و به نظر می‌رسد نظام نسبت به چند هفته پیش بسیار سرسخت‌تر شده است.»

سعید لیلاز، تحلیلگر ایرانی، نیز گفت تهران در حال حاضر «هیچ‌گونه گفت‌وگوی معناداری با آمریکا را در نظر ندارد.»

او افزود: «به همین دلیل ذوالقدر — که حلقه اتصال اصلی میان نهادهای نظامی و دیپلماتیک است — منصوب شد و توازن به نفع نظامی‌ها تغییر کرد. در دوران لاریجانی، این توازن بیشتر به سمت دیپلماسی متمایل بود.»

دیپلمات‌ها و تحلیلگران می‌گویند نظام ایران — که این جنگ را نبردی حیاتی برای بقای خود می‌داند — تنها در صورتی توافق را می‌پذیرد که به پایان جنگ منجر شود و تضمین دهد آمریکا و اسرائیل حملات را از سر نخواهند گرفت؛ نه صرفاً یک آتش‌بس.

واعظ گفت: «ایرانی‌ها بدون نوعی تضمین مبنی بر برآورده شدن برخی شروطشان از سوی آمریکا، در هیچ سطحی وارد مذاکره نمی‌شوند. آن‌ها کاملاً روشن کرده‌اند چه می‌خواهند؛ و در نهایت به این جمع‌بندی رسیده‌اند که جنگ داغ برایشان بهتر از صلح سرد است.»

او افزود: «تحت هیچ شرایطی حاضر نیستند به وضعیت پیشین بازگردند و منتظر دور بعدی درگیری‌ها بمانند.»

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، گفته است شروط تهران شامل دریافت غرامت برای خسارات ناشی از بمباران‌ها، به رسمیت شناخته شدن «حق» غنی‌سازی اورانیوم و ارائه تضمین‌های بین‌المللی برای جلوگیری از حملات مشابه در آینده است.

تردید در تهران درباره نیت ترامپ

ترامپ بارها تأکید کرده که اجازه نخواهد داد ایران هیچ‌گونه ظرفیت غنی‌سازی داشته باشد.

لیلاز گفت در تهران این تردید وجود دارد که ترامپ «یا به دنبال آتش‌بس است یا در حال اجرای یک فریب دیگر» — فریبی که حتی می‌تواند شامل تلاش برای بیرون کشیدن محمدباقر قالیباف، از رهبران ارشد دوران جنگ، برای ترور او باشد.

قالیباف نیز مانند دیگر رهبران ارشد، از روزهای نخست جنگ در انظار عمومی ظاهر نشده است.

پس از آنکه ترامپ ادعا کرد نمایندگانش با «یک مقام عالی‌رتبه» در ایران در تماس بوده‌اند، برخی گزارش‌های رسانه‌ای گمانه‌زنی کردند که منظور قالیباف است. این سیاستمدار ایرانی در پاسخ اعلام کرد هیچ مذاکره‌ای با آمریکا انجام نشده و این خبر «جعلی» و با هدف دستکاری بازارها منتشر شده است.

واعظ گفت قالیباف «ریسک افشای موقعیت خود را صرفاً برای گفت‌وگو با کسانی که در میانه مذاکرات دو بار ایران را بمباران کرده‌اند، نخواهد پذیرفت.»

دو دیپلمات مطلع از روند گفت‌وگوها گفتند نگرانی از ردیابی تماس‌ها توسط آمریکا یا اسرائیل برای شناسایی و هدف قرار دادن مقام‌های ارشد، ارتباطات در سطوح بالای حاکمیت را پیچیده کرده است.

لیلاز گفت: «بی‌تردید تماس‌هایی [از طریق میانجی‌ها] با حضور رئیس‌جمهور و وزیر خارجه ایران وجود دارد. اما ایران دیگر فریب این تصور را نمی‌خورد که مذاکرات جدی با آمریکا ممکن است.»

ترامپ در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران در ژوئن گذشته — که آمریکا نیز برای مدتی به آن پیوست — از اسرائیل حمایت کرد؛ آن هم در حالی که مذاکرات با تهران در جریان بود. او سپس در فوریه و در حالی که واشینگتن در حال گفت‌وگو با ایران بود، به اسرائیل در آغاز درگیری کنونی پیوست.

در حالی که رئیس‌جمهور آمریکا از چشم‌انداز توافق سخن می‌گوید، ایالات متحده در حال اعزام هزاران تفنگدار دریایی به خلیج فارس است و قرار است حدود ۳۰۰۰ نیروی چترباز نخبه نیز مستقر کند.