iran-emrooz.net | Mon, 23.03.2026, 15:00

دیک کانگ و سم مدنیک / خبرگزاری آسوشیتدپرس/ ۲۳ مارس ۲۰۲۶

نقش نفوذ اسرائیل به دوربین‌های شهری ایران در عملیات ترور رهبر این کشور، نشان می‌دهد که چگونه سامانه‌های نظارتی به‌طور فزاینده‌ای در زمان جنگ به اهدافی برای دشمنان تبدیل می‌شوند.

در سراسر جهان، صدها میلیون دوربین بالای مغازه‌ها، در خانه‌ها و در گوشه‌وکنار خیابان‌ها نصب شده‌اند؛ بسیاری از آن‌ها به اینترنت متصل‌اند و از امنیت کافی برخوردار نیستند. پیشرفت‌های اخیر در حوزه هوش مصنوعی به ارتش‌ها و نهادهای اطلاعاتی این امکان را داده است که حجم عظیمی از تصاویر نظارتی را بررسی کرده و اهداف موردنظر را شناسایی کنند.

در ۲۸ فوریه، اسرائیل به‌طور ملموسی نشان داد که چنین سامانه‌هایی تا چه حد می‌توانند هک شده و علیه صاحبانشان به کار گرفته شوند؛ زمانی که با استفاده از دوربین‌های خیابانی خود تهران، محل حضور آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی را ردیابی کرد — آن هم با وجود هشدارهای مکرر درباره نفوذ به سامانه‌های نظارتی ایران. این اطلاعات بر اساس مصاحبه‌ها، بررسی داده‌های افشاشده، بیانیه‌های عمومی و گزارش‌های خبری توسط آسوشیتدپرس به‌دست آمده است.

استفاده از دوربین‌های نظارتی هک‌شده، در کنار دیگر منابع اطلاعاتی، در عملیات ترور خامنه‌ای، از سوی یک مقام اطلاعاتی آگاه از این عملیات و فرد دیگری که در جریان جزئیات آن قرار گرفته بود، به آسوشیتدپرس شرح داده شده است. هیچ‌یک مجاز به گفت‌وگو با رسانه‌ها نبودند و هر دو به شرط ناشناس ماندن اطلاعات را ارائه کردند.

ایران در واکنش به موج‌های اعتراضی، به‌ویژه در ژانویه گذشته که تظاهرات گسترده سراسری با سرکوبی خونین و کشته شدن هزاران نفر پایان یافت، ده‌ها هزار دوربین در پایتخت خود نصب کرده است.

نفوذ به دوربین‌های تهران موضوعی پنهان نبود: این دوربین‌ها از سال ۲۰۲۱ بارها هک شده‌اند و سال گذشته نیز یک سیاستمدار ارشد ایرانی به‌طور علنی هشدار داد که این سامانه‌ها توسط اسرائیل نفوذپذیر شده و تهدیدی برای امنیت ملی به‌شمار می‌روند.

کانر هیلی، مدیر تحقیقات نشریه تخصصی نظارت «IPVM»، گفت ترور خامنه‌ای یک چالش امنیتی جدی برای دولت‌هایی را نشان می‌دهد که در پی سرکوب نارضایتی‌ها هستند.

او گفت: «طنز ماجرا اینجاست که زیرساختی که دولت‌های اقتدارگرا برای غیرقابل‌چالش کردن حکومت خود می‌سازند، ممکن است همان چیزی باشد که رهبرانشان را برای کسانی که قصد کشتنشان را دارند، بیش از همه قابل‌مشاهده می‌کند. آیا می‌دانید چه کسی در حال تماشا است؟»

نشانه‌های هشدار

سال‌هاست که کارشناسان امنیت سایبری هشدار می‌دهند دوربین‌ها می‌توانند در جنگ هک شوند.

در سال ۲۰۱۹، پل ماراپِزه، مهندس امنیت، کشف کرد که می‌تواند به‌راحتی از دفتر کار خانگی خود در کالیفرنیا میلیون‌ها دوربین را هک کند.

با وجود هشدارهای مکرر او، تعداد دوربین‌های بدون حفاظت همچنان رو به افزایش است. او به آسوشیتدپرس گفت اسکن دوربین‌های بدون امنیت در سال جاری نزدیک به سه میلیون مورد را در تقریباً تمام کشورهای جهان نشان داده است — از جمله نزدیک به ۲ هزار دوربین تنها در ایران.

ماراپزه گفت: «میلیون‌ها و میلیون‌ها از این دوربین‌ها در سراسر جهان وجود دارد.» او افزود بسیاری از آن‌ها به‌طرز باورنکردنی‌ای آسان هک می‌شوند: «این‌ها چیزهای ساده و ابتدایی هستند... مثل شکار ماهی در یک بشکه.»

شرکت‌ها دوربین‌هایی را تبلیغ کرده‌اند که به اینترنت متصل‌اند و از طریق تلفن همراه قابل دسترسی‌اند، اما تصاویر آن‌ها به‌راحتی می‌تواند توسط هکرها منحرف شود. بسیاری از این دوربین‌ها توسط کاربران کم‌تجربه و با حداقل تدابیر امنیتی نصب می‌شوند؛ کاربرانی که اغلب رمز عبور تعیین نمی‌کنند یا به‌روزرسانی‌های امنیتی را نصب نمی‌کنند. ایمن‌سازی دوربین‌ها نیازمند مراقبت دائمی است، اما برای هک کردن آن‌ها کافی است تنها یک نقطه ضعف شناسایی شود؛ مانند یک سیستم قدیمی یا رمز عبور ساده‌ای مثل «1234».

حتی سامانه‌های نظارتی دولتی که روی شبکه‌های جدا از اینترنت راه‌اندازی شده‌اند نیز آسیب‌پذیرند: تنها یک فرد نفوذی از داخل می‌تواند چنین سیستم‌هایی را به خطر بیندازد.

ماراپزه گفت: «انسان‌ها در واقع ضعیف‌ترین حلقه هستند. واقعاً کار زیادی نمی‌توان انجام داد.»

ایال هولاتا، مشاور پیشین امنیت ملی اسرائیل و پژوهشگر ارشد در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، گفت اسرائیل به‌طور مداوم هدف حملات سایبری از سوی ایران قرار دارد، اما تاکنون توانسته از خود دفاع کند.

او گفت: «در تمام جبهه‌های سایبری وضعیت هشدار بالا برقرار است.»

برای سال‌ها، استفاده از هک دوربین‌ها در جنگ بیشتر در حد فرضیه باقی مانده بود. اما در سال ۲۰۲۳، حماس پیش از حمله ۷ اکتبر، دوربین‌های نظارتی در جنوب اسرائیل را هک کرد و از این طریق توانست گشت‌های ارتش اسرائیل را زیر نظر بگیرد و به اجرای حمله کمک کند. در همان سال، یک مقام اوکراینی به خبرنگاران گفت که روسیه تلاش کرده بود دوربین‌های نزدیک به اهداف موشکی را تحت کنترل درآورد؛ روندی که در سال ۲۰۲۴ با هک دوربین‌ها در کی‌یف ادامه یافت و سال گذشته نیز با هک دوربین‌های گذرگاه‌های مرزی تکرار شد.

کارشناسان می‌گویند پیشرفت‌های هوش مصنوعی به ارتش‌ها کمک کرده است بر یک مانع کلیدی در تبدیل تصاویر هک‌شده به ابزار جنگی غلبه کنند: بررسی حجم عظیم ویدئوها برای شناسایی افراد، خودروها و سایر اهداف. کاری که پیش‌تر هفته‌ها یا ماه‌ها زمان می‌برد و نیازمند تیم‌های تحلیل‌گر بود، اکنون می‌تواند در زمان واقعی انجام شود. با یک جست‌وجوی ساده مبتنی بر کلیدواژه، هوش مصنوعی می‌تواند تصاویر را بررسی کرده و تقریباً بلافاصله نتیجه ارائه دهد.

بروس اشنایر، رمزنگار و کارشناس امنیت، می‌گوید: «در گذشته می‌توانستید دوربین‌ها را هک کنید، اما انسان‌ها باید کار اصلیِ پیدا کردن فرد را انجام می‌دادند. با سیستم‌های هوش مصنوعی... می‌توان بخش بسیار بیشتری از این کار را به‌صورت خودکار انجام داد.»

معمای دیکتاتور

دوربین‌های نظارتی ایران طی چند سال گذشته بارها هک شده‌اند.

در سال ۲۰۲۱، یک گروه مخالف ایرانی در خارج از کشور تصاویری از سوء‌رفتارها در زندان بدنام اوین تهران منتشر کرد. در سال ۲۰۲۲، گروه دیگری مدعی شد که بیش از ۵ هزار دوربین در سطح تهران را هک کرده و گیگابایت‌ها داده نظارتی و اطلاعات داخلی را در یک کانال تلگرام منتشر کرده است.

سپس، در جریان جنگ ۱۲روزه تابستان گذشته، اسرائیل از دوربین‌های تهران برای ردیابی و بمباران محل برگزاری جلسه شورای عالی امنیت ملی ایران استفاده کرد که به گفته قانون‌گذاران ایرانی و یک مستند اسرائیلی، منجر به زخمی شدن مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، شد.

محمود نبویان، نایب‌رئیس کمیته امنیت ملی مجلس ایران، در ماه سپتامبر به رسانه‌های داخلی گفت: «تمام دوربین‌های چهارراه‌های ما در دست اسرائیل است. هرچه روی اینترنت باشد در اختیار آن‌هاست... اگر حرکت کنیم، متوجه می‌شوند.»

این آسیب‌پذیری‌ها همزمان با افزایش استفاده ایران از دوربین‌های نظارتی پس از موجی از اعتراضات در کشور رخ داده است. برای نمونه، از دوربین‌های مترو برای شناسایی زنانی که حجاب اجباری (روسری) را رعایت نمی‌کنند استفاده می‌شود و از فناوری تشخیص چهره برای شناسایی متخلفان بهره می‌گیرند.

اما به گفته مایکل کَستر، پژوهشگری که فروش فناوری‌های نظارتی چین به ایران را بررسی کرده، داده‌هایی که برای تحکیم کنترل جمع‌آوری می‌شوند، خود به هدفی مناسب برای هکرها تبدیل می‌شوند.

او گفت: «طرف‌های مخرب می‌توانند آسان‌تر به این داده‌ها دسترسی پیدا کنند.»

ایران که سال‌ها تحت تحریم‌های غرب قرار داشته، به‌طور خاص در تأمین سخت‌افزار و نرم‌افزار به‌روز با مشکل مواجه است و اغلب به تجهیزات ساخت چین یا سامانه‌های قدیمی‌تر متکی است. استفاده از نسخه‌های غیرقانونی ویندوز و دیگر نرم‌افزارها نیز رایج است؛ مسأله‌ای که هدف‌گیری این کشور را برای هکرهای بالقوه آسان‌تر می‌کند.

پیش‌تر روزنامه فایننشال تایمز نیز درباره استفاده از دوربین‌ها در ترور خامنه‌ای گزارش داده بود.

فردی که در جریان این عملیات قرار گرفته و با آسوشیتدپرس گفت‌وگو کرده، اظهار داشت که طی سال‌ها تقریباً تمام دوربین‌های ترافیکی تهران هک شده و اطلاعات آن‌ها به سرورهایی در اسرائیل منتقل شده است. به گفته این فرد و منبع دیگری، حداقل یکی از این دوربین‌ها زاویه‌ای داشته که به اسرائیل امکان می‌داده رفت‌وآمد روزانه افراد — از جمله محل پارک خودروهایشان در نزدیکی مجموعه رهبری — را ردیابی کند.

به گفته همین منبع، الگوریتم‌ها اطلاعاتی مانند نشانی افراد، مسیرهای رفت‌وآمد به محل کار و حتی افراد مسئول حفاظت از آن‌ها را فراهم می‌کردند. او افزود این حمله ماه‌ها در حال برنامه‌ریزی بوده، اما زمانی که مشخص شد خامنه‌ای و مقام‌های ارشدش آن صبح در مجموعه رهبری حضور خواهند داشت، اجرای عملیات تسریع شده است.

دفتر نخست‌وزیر اسرائیل به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخی نداده است.

سرهنگ آمیت آسا، مقام پیشین در سرویس امنیت داخلی اسرائیل (شین‌بت)، گفت چنین عملیات‌هایی بر پایه منابع متعدد اطلاعاتی انجام می‌شوند؛ از جمله مأموران نفوذی و شنود مکالمات.

با این حال، او تأکید کرد که دوربین‌ها نقشی کلیدی دارند، زیرا به افسران اطلاعاتی امکان شناسایی افراد را می‌دهند و در تصمیم‌گیری برای انجام حمله، تأیید حیاتی فراهم می‌کنند.

او گفت: «وقتی چهره یک فرد را روی صفحه در مرکز فرماندهی می‌بینید، این به شما کمک می‌کند تصمیم بگیرید که — به‌اصطلاح — انگشتتان را روی دکمه زرد بگذارید.»

دوربین‌های بیشتر، پوشش گسترده‌تر

گروه اطلاعات تهدیدات سایبری «چک‌پوینت ریسرچ» اعلام کرده که حملات هکری ایران به دوربین‌ها از زمان آغاز جنگ افزایش یافته و اوج فعالیت‌ها در اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس مانند بحرین و امارات متحده عربی مشاهده شده است.

به گفته گیل مسینگ، رئیس کارکنان این گروه، چنین نفوذهایی می‌تواند به ایران کمک کند اهداف را زیر نظر بگیرد و خسارات ناشی از حملات موشکی را ارزیابی کند.

او گفت: «هرچه افراد بیشتری دوربین نصب کنند... سطح بیشتری توسط این دوربین‌ها پوشش داده می‌شود. استفاده از آن‌ها برای داشتن چشمانی بیشتر در نقاط مختلف بسیار آسان است.»

تحلیلگران برآورد می‌کنند که بیش از یک میلیارد دوربین امنیتی در سراسر جهان نصب شده است — سه برابر تعداد آن‌ها در یک دهه پیش — و هر سال صدها میلیون دوربین دیگر نیز به این رقم افزوده می‌شود.

مهند سلوم، استادیار مطالعات امنیتی در مؤسسه مطالعات تحصیلات تکمیلی دوحه، گفت کشورهای ثروتمند حوزه خلیج فارس مانند قطر از مدت‌ها پیش می‌دانستند که تأسیسات نفتی‌شان می‌تواند در جنگ هدف قرار گیرد و به همین دلیل سامانه‌های خود را به‌خوبی ایمن کرده‌اند. اما تنها اخیراً مقام‌های منطقه دریافته‌اند که دوربین‌های شهری نیز می‌توانند به ابزار جنگی تبدیل شوند.

او گفت: «فکر نمی‌کنم کسی پیش‌بینی می‌کرد که این دوربین‌های ترافیکی به ابزار هدف‌گیری تبدیل شوند... اکنون در همه‌جا نگرانی وجود دارد. چگونه ممکن است کل رهبری ایران در همان روز اول از میان برداشته شود؟... این موضوعی است که درباره آن صحبت می‌شود.»

در سراسر منطقه، دولت‌ها در وضعیت آماده‌باش بالا قرار دارند.

پادشاهی‌های حوزه خلیج فارس از ساکنان خواسته‌اند از فیلم‌برداری یا پخش زنده حملات ایران خودداری کنند؛ به‌طوری‌که امارات متحده عربی ده‌ها نفر را به دلیل انتشار ویدئوهای مربوط به درگیری در فضای آنلاین بازداشت کرده است. به گفته سلوم، این محدودیت‌ها علاوه بر حفاظت از وجهه کشورها، ناشی از نگرانی درباره سوءاستفاده احتمالی ارتش ایران از چنین تصاویر نیز هست.

اوایل این ماه، اداره ملی سایبری اسرائیل اعلام کرد که به صدها مالک دوربین که هدف ایران قرار گرفته بودند هشدار داده و از عموم مردم خواسته است برای مقابله با حملات، رمزهای عبور خود را تغییر داده و نرم‌افزارها را به‌روزرسانی کنند.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در «گروه بین‌المللی بحران»، گفت اگرچه هک در خاورمیانه مدت‌هاست یک نگرانی بوده، اما افزایش استفاده از آن از زمان آغاز جنگ «زنگ بیدارباش» محسوب می‌شود.

با این حال، او تأکید کرد که برای برطرف کردن این آسیب‌پذیری‌ها تنها کار محدودی می‌توان انجام داد.

او گفت: «این مثل بازی ضربه به موش کور است.»