iran-emrooz.net | Fri, 20.03.2026, 18:30

جوزی انسور / روزنامه تایمز بریتانیا / پنج‌شنبه ۱۹ مارس ۲۰۲۶

مونیکا ویت ۳۴ ساله و افسر پیشین ضدجاسوسی نیروی هوایی ایالات متحده بود، زمانی که سرانجام ویزای ایرانش صادر شد. او این لحظه را که ماه‌ها برایش انتظار کشیده بود، جشن گرفت.

او در ۲۸ اوت ۲۰۱۳ در پیامی به رابط خود در تهران، همراه با یک ایموجی لبخند، نوشت: «دارم خداحافظی می‌کنم و راه می‌افتم! دارم برمی‌گردم خانه.»

ویت توسط عواملی مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آموزش داده شد، جذب شد و در نهایت به یک جاسوس تبدیل گردید.

فرار و پیوستن ویت — به عنوان فردی که به هویت منابع دولت آمریکا در ایران دسترسی داشت و با روش‌های رهگیری ارتباطات خارجی آشنا بود — یکی از بزرگ‌ترین خیانت‌های اطلاعاتی در تاریخ معاصر آمریکا به شمار می‌رود. اکنون، بیش از یک دهه بعد، و در حالی که آمریکا و اسرائیل به ایران حمله می‌کنند، کارشناسان می‌گویند او می‌تواند به یک سلاح پنهان و مرگبار برای جمهوری اسلامی تبدیل شود.

ایران توانسته است مسیرهای نفتی در تنگه هرمز را مختل کند و حملات سایبری گسترده‌ای علیه شرکت‌های فناوری آمریکایی انجام دهد؛ امری که نشان می‌دهد این کشور نسبت به پیش‌بینی برخی مقام‌های دولت ترامپ، مقاوم‌تر و در پاسخ‌گویی بلندمدت توانمندتر است.

یکی از افرادی که در دوره نخست ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ خدمت کرده، به روزنامه تایمز گفته است که ویت اکنون «به احتمال بسیار زیاد در ذهن مأموران اف‌بی‌آی و سیا قرار دارد». برخی دیگر نیز گفته‌اند که درک عمیق او از عملیات‌های اطلاعاتی آمریکا ممکن است در هدایت — یا دست‌کم اطلاع‌رسانی — برخی جنبه‌های راهبرد نظامی ایران نقش داشته باشد.

داگلاس وایز، معاون پیشین سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا، در ارزیابی آن زمان گفته بود: «در مقیاسی از یک تا ده، من میزان توانایی او برای وارد کردن آسیب به ایالات متحده را هفت یا هشت می‌دانستم.»

روزنامه تایمز با حدود نیم‌دوجین از افرادی که یا ویت را می‌شناختند یا روی پرونده او کار کرده بودند، و همچنین با کارشناسان ایران، گفت‌وگو کرده تا دریابد که او تا چه اندازه برای حکومت ایران ارزشمند است؛ آن هم در شرایطی که این کشور وارد مرحله‌ای مرگبار از رویارویی با آمریکا شده است.

ویت — که گمان می‌رود زنده باشد، اکنون ۴۶ سال دارد و تحت حفاظت در ایران زندگی می‌کند — در سال ۱۹۷۹ در ال‌پاسو متولد شد؛ همان سالی که انقلاب اسلامی، محمدرضا شاه پهلوی را سرنگون کرد.

او در سال ۱۹۹۷، اندکی پس از ۱۸ سالگی، پس از مرگ مادرش و قطع رابطه با خانواده، به نیروی هوایی پیوست و بعدها به عنوان «تحلیل‌گر زبانی رمزنگاری» در یگانی از هواپیماهای شنود الکترونیک مستقر در نبراسکا خدمت کرد. او جوایز متعددی از جمله مدال هوایی را دریافت کرد که برای «اقدامات قهرمانانه فردی یا دستاوردهای شایسته» اعطا می‌شود.

وی برای یادگیری زبان فارسی به مؤسسه زبان‌های دفاعی در کالیفرنیا اعزام شد و سپس در سال ۲۰۰۲ به عربستان سعودی منتقل گردید. در سال ۲۰۰۵ نیز به مدت نزدیک به شش ماه در عراق، در جریان آنچه «جنگ علیه تروریسم» خوانده می‌شد، خدمت کرد. او در همین دوره به اسلام علاقه‌مند شد و به مطالعه قرآن پرداخت.

ویت سال‌هاست که در فهرست افراد تحت تعقیب اف‌بی‌آی قرار دارد

او در سال ۲۰۰۸ از نیروی هوایی خارج شد، مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه مریلند دریافت کرد و برای چندین پیمانکار حوزه امنیت ملی کار کرد. در سال ۲۰۱۱ در برنامه مطالعات خاورمیانه در دانشگاه جورج واشنگتن ثبت‌نام کرد؛ دانشگاهی که میان دیپلمات‌های آینده و پژوهشگران محبوب است. همکلاسی‌هایش می‌گویند او در آن زمان خشمگین و سرخورده به نظر می‌رسید.

کوری الیس، که پیش از ورود به دانشگاه جورج واشنگتن مدتی در بیروت تحصیل کرده بود، به یاد می‌آورد که ویت می‌گفت به دلیل چیزهایی که در دوران مأموریتش دیده، دچار بی‌خوابی شده است.

الیس این هفته به تایمز گفت: «او درباره جنایت‌های جنگی که شاهدش بوده صحبت می‌کرد. به چیزی درباره پهپادها و تصاویر ضبط‌شده از آن‌ها در زمانی که در نیروی هوایی بود اشاره کرد. این موضوع تقریباً همزمان با حمله پهپادی به انور العولقی بود.»

العولقی، روحانی القاعده متولد نیومکزیکو، نخستین شهروند آمریکایی بود که هدف حمله پهپادی دولت آمریکا قرار گرفت و در یمن ترور شد. کشته شدن او به ابزاری قدرتمند برای افراطی‌سازی تبدیل شد و الهام‌بخش حملاتی توسط پیروانش در غرب گردید.

الیس گفت: «او آن زمان هنوز به عنوان پیمانکار کار می‌کرد، بنابراین خیلی محتاط صحبت می‌کرد، اما این موضوع را کاملاً به خاطر دارم، چون متهم کردن آمریکا به جنایت جنگی — آن هم بر اساس مشاهدات شخصی — چیزی نیست که آدم سرسری در گفت‌وگو مطرح کند.»

او ویت را — که دانشجویی بالغ و «دست‌کم یک دهه بزرگ‌تر» از دیگران بود — فردی «تا حدی منزوی» توصیف کرد و افزود: «او بعد از کلاس با کسی معاشرت نمی‌کرد، مثلاً به بار یا مهمانی نمی‌رفت. خیلی آدم مهربانی بود، اما در عین حال به شکل عجیبی متفاوت بود و در بحث‌ها، تبلیغات دولتی ایران را تکرار می‌کرد.»

در سال ۲۰۱۲، از او برای شرکت در «کنفرانس بین‌المللی هالیوودیسم» در تهران دعوت شد. این کنفرانس که توسط سازمان «افق نو» برگزار می‌شد، به بررسی این موضوع می‌پرداخت که چگونه صنعت سینمای آمریکا فرهنگ ایرانی را تحریف کرده است. دولت آمریکا بعدها این نهاد مستقر در تهران را — که خود را «مؤسسه‌ای بین‌المللی از متفکران و هنرمندان مستقل» معرفی می‌کند — به دلیل ارتباط با نیروی قدس سپاه پاسداران تحریم کرد.

مرضیه هاشمی، روزنامه‌نگار متولد لوئیزیانا، به عنوان دستیار ویت فعالیت می‌کرد

در جریان حضورش در ایران، ویت با نمایندگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دیدار کرد و درباره تمایل خود برای پناهنده شدن گفت‌وگو نمود. او همچنین ارتباط پیام‌رسانی خود را با رابطی به نام مرزیه هاشمی آغاز کرد؛ خبرنگاری متولد لوئیزیانا که به ایران مهاجرت کرده بود و از سوی دولت آمریکا به‌عنوان جذب‌کننده یا «شناسایی‌کننده هدف» برای این گروه شبه‌نظامی شناخته می‌شد.

ویت در جریان این سفر — که در خانواده‌ای مسیحی متولد شده بود — در مصاحبه‌ای با تلویزیون دولتی ایران گفت که قرآن را خوانده تا «به من کمک کند بهتر با دشمن مقابله کنم»، اما سپس «متوجه شدم برخلاف آنچه ارتش آمریکا به ما گفته بود، اسلام دینی خشن و تهاجمی نیست.»

همکلاسی‌های او در دانشگاه جورج واشنگتن به یاد دارند که پس از بازگشت، با حجاب ظاهر شد و اعلام کرد که به اسلام گرویده است. در سال بعد، او ارتباط خود را با هاشمی حفظ کرد و ماه‌ها تلاش کرد از طریق سفارت ایران در دبی، ویزای گردشگری بگیرد.

او در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۳ در پیامی به هاشمی نوشت: «در تلاش هستم آموزشی را که (در ارتش) دیده‌ام، به‌جای شر، در راهی مفید به کار بگیرم.»

و افزود: «اگر هیچ‌کدام جواب ندهد، شاید علنی اقدام کنم و مثل اسنودن عمل کنم » — اشاره‌ای به ادوارد اسنودن، پیمانکار پیشین آژانس امنیت ملی که با افشای اسناد محرمانه، وجود برنامه‌های نظارت گسترده جهانی را آشکار کرد.

دو ماه بعد، ویت موفق به دریافت ویزا شد و با پروازی به دبی و سپس تهران سفر کرد.

این موضوع باعث آغاز یک تحقیقات فدرال درباره ویت شد که نام رمز «کلاغ سرگردان» (Errant Raven) به او داده شده بود. پس از جمع‌آوری شواهد کافی، دادستان‌ها در سال ۲۰۱۹ به‌صورت غیابی او را به توطئه برای انتقال اطلاعات دفاع ملی به یک دولت خارجی متهم کردند.

بر اساس کیفرخواست، مقام‌های دولت ایران برای «تسهیل فعالیت‌های او به نفع دولت ایران»، یک آپارتمان و تجهیزات رایانه‌ای در اختیارش قرار دادند. در این سند آمده است که ویت از زمان پیوستن به نیروی هوایی آمریکا در سال ۱۹۹۷ تا پایان همکاری‌اش به‌عنوان پیمانکار با جامعه اطلاعاتی ایالات متحده در حدود سال ۲۰۱۰، دارای مجوز دسترسی به اطلاعات فوق‌محرمانه بوده است. همچنین تأکید شده که اطلاعاتی که او در اختیار ایران قرار داده، بسیار حساس بوده و اسرار طبقه‌بندی‌شده دفاع ملی و اطلاعاتی آمریکا را در معرض خطر جدی قرار داده است.

در سال ۲۰۱۶، ایران به‌طور موقت ده ملوان نیروی دریایی آمریکا را بازداشت کرد. گفته می‌شود ویت در بازجویی از آن‌ها نقش داشته و به ایران کمک کرده تا «قطعات پازل را کنار هم بگذارد و چیزهایی را درک کند که به‌تنهایی احتمالاً قادر به درک آن نبود»، به گفته وایز در این هفته. او افزود: «او فوق‌العاده ارزشمند بوده است.»

اکنون، همزمان با حملات آمریکا به ایران، یک کارشناس دیگر گفته است که «او می‌تواند دسترسی جمهوری اسلامی به افرادی را که روی موضوعات حساس کار کرده‌اند فراهم کند». فیلیپ اسمیت، تحلیل‌گر عضو هیئت مشورتی مقابله با تروریسم در نشریه Homeland Security Today، نیز افزود که ویت زمانی «دسترسی مستقیمی به اطلاعات حساس — به‌ویژه اطلاعاتی که می‌توانست مأموران مورد استفاده آمریکا در عملیات علیه جمهوری اسلامی را به خطر بیندازد — داشت.»

او گفت: «ما هنوز دقیقاً نمی‌دانیم جاسوسی او تا چه حد به ایالات متحده آسیب زده است.»

ویت با حجاب از تهران به واشنگتن بازگشت و به اسلام گروید

ویت یک فراری محسوب می‌شود که همچنان در فهرست افراد تحت تعقیب اف‌بی‌آی به اتهام جاسوسی قرار دارد. روزنامه تایمز نتوانست فردی را پیدا کند که پس از سال ۲۰۱۹ خبری از او داشته باشد.

ایران طی سال‌های گذشته تلاش‌های قابل‌توجهی برای جذب شهروندان آمریکایی و دیگر اتباع خارجی به‌منظور جاسوسی انجام داده است. نیروی قدس سپاه پاسداران به‌ویژه از کنفرانس‌های بین‌المللی به‌عنوان بستری برای جمع‌آوری اطلاعات و جذب نیرو استفاده کرده است.

جیسون برادسکی، مدیر سیاست‌گذاری سازمان «اتحاد علیه ایران هسته‌ای» (UANI)، گفت: «سازمان افق نو یکی از همین نهادهایی بود که به‌عنوان مخزن جذب نیرو برای سپاه عمل می‌کرد.»

فعالیت‌های این سازمان به بریتانیا نیز گسترش یافته است. حامد قشقوی، دبیر «افق نو»، در سال ۲۰۱۹ با دنیل خلیفه — سرباز جوان سابق بریتانیایی با تبار ایرانی و لبنانی — در ارتباط بوده و او را به تبدیل شدن به یک مأمور دوجانبه تشویق کرده است. خلیفه که در یگان‌های ویژه هوایی و دریایی بریتانیا خدمت کرده بود، در سال ۲۰۲۴ به‌دلیل جمع‌آوری اطلاعات نظامی و طبقه‌بندی‌شده برای تهران محکوم شد.

برادسکی افزود: «نسخه‌های جدیدی از چنین ابتکارهایی از آن زمان پدید آمده‌اند. یکی از مواردی که من را نگران کرده... گروه‌هایی هستند که اینفلوئنسرهای آمریکایی و اروپایی را به تهران دعوت می‌کنند، جایی که آن‌ها محتوای تبلیغاتی تولید می‌کنند که به رژیم ایران کمک می‌کند. همچنین روش‌های ظریف‌تری هم وجود دارد که حکومت ایران از طریق آن‌ها تلاش می‌کند غربی‌ها را جذب کند — برخی آگاهانه و برخی ناآگاهانه.»

برخی از کارشناسانی که با تایمز گفت‌وگو کرده‌اند، متقاعد نشده‌اند که ویت در جریان عملیات «خشم حماسی» (Operation Epic Fury) نقش مؤثری داشته باشد. برادسکی معتقد است دولت آمریکا «احتمالاً مدت‌ها پیش خسارات ناشی از دانش ضدجاسوسی او را مهار کرده است.»

آنچه قطعی است این است که پیشینه ویت — به‌عنوان یک کهنه‌سرباز نظامی که از آمریکا دلسرد شده و سپس به مطالعه خاورمیانه روی آورده — او را به هدفی ایده‌آل تبدیل کرده بود.

الیس، همکلاسی سابق او در دانشگاه جورج واشنگتن، گفت: «جالب است، وقتی درباره قاتلان زنجیره‌ای یا افراد بدنام از دیگران سؤال می‌کنند، همیشه می‌گویند: “اصلاً فکرش را هم نمی‌کردم چنین کاری بکند”. اما درباره مونیکا، من می‌گویم: “کاملاً مشخص بود، همه نشانه‌ها وجود داشت.” او دقیقاً با الگو و مشخصات کسی که چنین کاری می‌کند، مطابقت داشت — کاملاً.»