iran-emrooz.net | Sun, 01.02.2026, 22:03

نعمت ميرزازاده (م. آزرم) شاعر نامدار ایرانی در سن ۸۷ سالگی در پاریس درگذشت. دختر او «مونا میرزازاده»، این خبر را شامگاه یکشنبه اول فوریه ۲۰۲۶ در حساب کاربری نعمت آزرم در شبکه فیسبوک منتشر کرد. نعمت آزرم فعالیت‌های فرهنگی خود را از ۱۳۴۰ با سردبیری خراسان ادبی و سپس ماهنامهٔ هیرمند در مشهد آغاز کرد.

حاصل این فعالیت‌ها تا کنون افزون بر نوشتارهای پژوهشی در گسترهٔ فرهنگ و ادب فارسی ۲۲ مجموعه شعر و ۸ دفتر پژوهش است.

متن یادداشت مونا میرزازاده در فیسبوک:

«با اندوهی عمیق، درگذشت پدرم نعمت آزرم (ميرزازاده) را که اخیراً در پاریس چشم از جهان فروبست، به اطلاع می‌رسانم.

او نویسنده، شاعر، متفکر مستقل و انسانی روشن‌ضمیر بود؛ مردی که زندگی را با وقار، پایبندی به اصول خود و استقلال اندیشه زیست.

نام ادبی او، همانند تاریخ تولدش، حامل معنایی آگاهانه و ریشه‌دار بود.

او از آن انسان‌هایی بود که برای باورهایش بهای سنگینی پرداخت: جایگاه اجتماعی، زندگی خانوادگی و حتی فرزندش — که در جوانی از دست داد — همگی در مسیر وفاداری‌اش به حقیقت و عشق عمیقش به ایران معنا یافتند.

با این حال، هرگز به تلخی یا کینه آلوده نشد و تا پایان عمر، شأن  و کرامت فکری خود را حفظ کرد.

او با افراد و جریان‌هایی از طیف‌های گوناگون فکری در ارتباط بود، اما همواره از برچسب‌زنی، قالب‌سازی‌های ساده‌انگارانه و وابستگی‌های نمایشی پرهیز می‌کرد.
اندیشه‌اش آزاد بود و آثارش بازتاب همین آزادی و صداقت فکری‌اند.

در سال‌های اخیر، من به‌عنوان دخترش و تنها عضو خانواده‌ی حاضر در فرانسه، مسئولیت کامل مراقبت از او را به‌تنهایی بر عهده داشتم — در همه‌ی ابعاد: پزشکی، اداری، لجستیکی و عاطفی.

او توانست تا واپسین روزهای زندگی، در خانه، با آرامش  زندگی کند و حتی تا یک هفته پیش از درگذشتش به فعالیت بدنی ادامه می‌داد؛ امری نادر برای مردی در نودسالگی.

این امر تنها با اراده من و پدر ، بی‌وقفه و بدون هیچ پشتوانه‌ای ممکن شد.

در حافظه‌ی من، هم وفاداری‌ها و همراهی‌های راستین باقی مانده‌اند و هم سکوت‌ها، غیبت‌ها و داوری‌هایی که از دور و بدون درک معنای واقعی مراقبت شبانه‌روزی از انسانی سالخورده، آن هم بدون هیچ تکیه‌گاهی، بیان شدند.

امروز اما، آگاهانه سکوت، وقار و احترام را برمی‌گزینم.

مراسم یادبودی خصوصی و محدود در روز دوشنبه ۹ فوریه، ساعت ۱۹:۳۰ برگزار خواهد شد؛ به ابتکار خانواده و با همکاری دوستان نزدیک که در واپسین مراحل زندگی، همراه پدر بودند.»

***

درباره زندگی و فعالیت‌های فرهنگی-ادبی نعمت آزرم
(ویکی‌پدیا)

نعمت میرزازاده در اول اسفند ۱۳۱۷ خورشیدی، در مشهد و در خانواده‌ای فرهنگی و از تبار مجاهدین انقلاب مشروطیت ایران (پدربزرگ مادری‌اش: آقا شیخ حسین تهرانی کوشندهٔ جنبش مشروطیت و نمایندهٔ دورهٔ اول مجلس شورای ملی ایران از تهران و پدر بزرگ پدری: میرزا حسن سرابی دبیر کمیتهٔ ایالتی حزب دموکرات خراسان) چشم به جهان گشوده و - در راستای گذرانی آرمانی و توفانی _ تحصیل و تحقیق و تدریس کرده و دانش آموختهٔ دورهٔ دکترای مردم‌شناسی و جامعه‌شناسی سیاسی از دانشگاه پاریس است.

فعالیت‌های فرهنگی نعمت آزرم از ۱۳۴۰ خورشیدی با سردبیری خراسان ادبی (تا ۱۳۴۵)و ماهنامهٔ هیرمند(۱۳۴۹–۱۳۴۶) در مشهد آغاز شده و برآیند آن تا کنون افزون بر نوشتارهای پژوهشی در گسترهٔ فرهنگ و ادب فارسی ۲۲ مجموعه شعر و ۸ دفتر پژوهش است.

نخستین مجموعه شعر نعمت آزرم: سحوری (پاییز ۱۳۴۹، تهران انتشارات رز) به فاصله یک هفته به چاپ دوم رسید و توقیف شد، اما چاپ‌های زیر زمینی بی‌شمار این کتاب از سوی ناشران گمنام تا بهار ۱۳۵۷ ادامه داشت. هنگامی که در بهار ۱۳۵۷ سانسور دولتی رسماً لغو شد مجموعهٔ شعر سحوری از سوی انتشارات (رواق به مدیریت شمس آل احمد- اسلام کاظمیه تهران) در تیراژ پنجاه هزار شماره باز چاپ رسمی شد. نعمت آزرم تا انقلاب بهمن ۱۳۵۷ سه نوبت در پیوند با کنش‌های فرهنگی‌اش زندان‌های سیاسی مشهد و تهران را به مدت‌های بلند و کوتاه تجربه کرد. واپسین بار در حکومت نظامی دولت ازهاری زندانی شد و برابر اسنادی که اندکی پس از انقلاب در کیهان و اطلاعات منتشر شد در شمار ۴۰ نفر شخصیت فرهنگی و سیاسی بود که می‌باید در کودتای نافرجام روزهای ۲۱ و ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به ابتکار مشترک ساواک و لشکر گارد کشته می‌شدند.

نعمت آزرم پس از انقلاب با انتشار دو مجموعه شعر گلخون: تهران اسفند ۱۳۵۸ انتشارات تیرنگ و گلخشم تابستان ۱۳۵۸ انتشارات توس در ستایش آزادی و نکوهش ارتجاع مورد تعقیب قرار گرفت و خانه و کتابخانه بزرگ و یادداشت‌های پژوهشی اش مصادره شدند.(امیرآباد شمالی (کارگر) کوچهٔ سوم، شمارهٔ ۱۰) با این همه در برابر از دست دادن همسر نویسنده‌اش رؤیا کهربایی و چندی بعد نوجوانش (نیما) اینها کمترین صدمه‌ای بود که به او رسید.

نعمت آزرم، تاریخ فرهنگ و هنر و زبان و ادبیات فارسی را (تا تعطیلی دانشگاه‌ها در سال ۱۳۶۰) در دانشگاه هنر و دانشگاه ملی ایران تدریس کرده‌است. او همچنین به عنوان عضو هیئت علمی بنیاد شاهنامهٔ فردوسی در جایگاه پژوهشگر ارشد در ویرایش علمی شاهنامه به سرپرستی مجتبی مینوی استاد ممتاز دانشگاه تهران (از پاییز ۱۳۵۱ تا پاییز ۱۳۵۵) همکاری علمی داشته‌است و نیز به عنوان عضو بخش جامعه‌شناسی شهری مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران از بهار ۱۳۴۹ تا بهار ۱۳۵۰ مأمور تهیه گزارش‌های علمی از ساختارها و کارکردهای آستان قدس رضوی برای آن مؤسسه بوده‌است.

نعمت آزرم از اعضای مؤسس کانون نویسندگان ایران (تهران ۱۳۴۷) و کانون نویسندگان ایران در تبعید (پاریس ۱۳۶۱ خورشیدی) است. نعمت آزرم، از سال ۱۳۶۱ به عنوان پناهنده سیاسی در پاریس زندگی می‌کند و بارها با عنوان شاعر برگزیده ایرانی در جشنواره‌های بین‌المللی شاعران در کشورهای گوناگون شرکت داشته و هم به عنوان استاد مهمان در دانشگاه‌های آمریکا و اروپا تدریس کرده‌است.

نعمت آزرم با تأسیس ایرانکده فرهنگ و زبان فارسی از سال ۲۰۰۰ میلادی در پاریس زبان و ادبیات فارسی را زیر عنوان: چهره فرهنگ و تاریخ ایران در آینه شعر فارسی (از رودکی تا فروغ) و همچنین حافظ‌شناسی را زیر عنوان: حافظ حافظهٔ تاریخی ایران در کلاس‌های همگانی و خصوصی تدریس می‌کند. او چندین بار به‌عنوان شاعر برگزیدهٔ ایرانی در جشنواره‌های بین‌المللی شاعران شرکت داشته‌است. او همچنین به عنوان استاد میهمان در دانشگاه‌های اروپا و آمریکا تدریس کرده‌است.

* ایران امروز، درگذشت شاعر آزاده، نعمت میرزازاده (م. آزرم) را به اعضای خانواده و دوستان ایشان و جامعه ادبی و فرهنگی ایران تسلیت می‌گوید.