iran-emrooz.net | Sun, 01.02.2026, 14:23

سوزانا جورج / واشنگتن‌پست / ۱ فوریهٔ ۲۰۲۶

در حالی که دولت ترامپ با یک تجمع گستردهٔ نظامی در منطقه بر ایران فشار می‌آورد، کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس به مقام‌های آمریکایی هشدار داده‌اند که برنامهٔ موشکی تهران همچنان توان وارد آوردن خسارت قابل‌توجه به منافع ایالات متحده در منطقه را دارد؛ به گفتهٔ دو مقام غربی که در جریان این موضوع قرار گرفته‌اند.

به گفتهٔ این مقام‌ها، هرچند برنامهٔ موشکی ایران در جریان جنگ ۱۲روزهٔ این کشور با اسرائیل در ژوئن گذشته متحمل خسارات جدی شد، اما ارزیابی‌ای که توسط یکی از متحدان آمریکا در خلیج فارس تهیه شده نشان می‌دهد عناصر کلیدی این برنامه همچنان دست‌نخورده باقی مانده و برخی قابلیت‌ها نیز بازسازی شده‌اند. مقام‌های یادشده و دیگر منابع این گزارش به شرط ناشناس ماندن صحبت کرده‌اند، زیرا اجازهٔ گفت‌وگو با رسانه‌ها دربارهٔ این موضوع را نداشته‌اند.

توانایی ایران برای انجام حملات تلافی‌جویانهٔ مؤثر، عامل محوری در تصمیم‌گیری‌های دولت ترامپ بوده است؛ دولتی که نیروهای خود را پیرامون جمهوری اسلامی مستقر کرده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ابتدا گفته بود در حال بررسی اقدام نظامی برای حمایت از اعتراضات گستردهٔ مردمی در ایران علیه نظام حاکم و رهبر جمهوری اسلامی است، اما سپس موضع خود را تغییر داد و خواستار بازگشت ایران به مذاکرات هسته‌ای شد. ترامپ در دورهٔ نخست ریاست‌جمهوری خود، ایالات متحده را از توافق سال ۲۰۱۵ برای محدود کردن برنامهٔ هسته‌ای ایران خارج کرده بود.

سرکوب اعتراضات توسط حکومت ایران دست‌کم ۶ هزار و ۷۱۳ کشته برجای گذاشته است؛ این آمار را خبرگزاری فعالان حقوق بشر (HRANA) مستقر در آمریکا روز شنبه اعلام کرد. این تلفات شامل معترضان، نیروهای دولتی و افراد غیرنظامی رهگذر می‌شود. به گفتهٔ این نهاد، بیش از ۱۷ هزار مورد دیگر نیز در دست بررسی است؛ نهادی که پیش‌تر نیز آمارهای دقیقی ارائه کرده است.

یک دیپلمات ایرانی گفت تهران برای تعامل محترمانه آمادگی دارد، اما تحت تهدید نظامی آمریکا وارد مذاکره نخواهد شد.

او به واشنگتن‌پست گفت: «در شرایط کنونی هیچ مذاکره‌ای ممکن نیست. شروط ترامپ برای مذاکره غیرواقع‌بینانه و غیرقابل مذاکره است.» افزون بر درخواست توقف برنامهٔ هسته‌ای ایران، دولت ترامپ خواستار محدودیت در برنامهٔ موشکی ایران و پایان حمایت تهران از گروه‌های شبه‌نظامی در منطقه شده است.

به گفتهٔ یکی از مقام‌های غربی، از نگاه ایران، ماهیت تقابل با ایالات متحده زمانی به‌طور چشمگیری تغییر کرد که ترامپ با صدور بیانیه‌ای از اعتراضات حمایت کرد. حکومت اکنون هرگونه درگیری احتمالی با آمریکا را تهدیدی وجودی تلقی می‌کند.

پس از حملهٔ آمریکا به برنامهٔ هسته‌ای ایران در ژوئن، تهران با شلیک یک رگبار عمدتاً نمادین موشکی به پایگاه هوایی العدید در قطر واکنش نشان داد؛ حمله‌ای که تلفات انسانی در پی نداشت.

ایران به متحدان آمریکا در منطقه پیام داده است که همچنان قادر به انجام حملات مرگبار در خلیج فارس است و این‌که چنین حملاتی، برخلاف اقدام العدید، این‌بار محدود و از پیش اعلام‌شده نخواهد بود.

بر اساس ارزیابی متحد خلیج‌فارسِ آمریکا، ایران همچنان مهمات کوتاه‌برد، پرتابگرها و بخشی از عناصر سامانهٔ تولید موشک خود را حفظ کرده است. این مهمات می‌توانند منافع آمریکا در خلیج فارس را هدف قرار دهند؛ از جمله بیش از یک‌دوجین پایگاه نظامی و ده‌ها هزار نیروی نظامی.

امیر موسوی، دیپلمات پیشین ایرانی که اکنون در عراق مستقر است، گفت تهران از زمان جنگ ۱۲روزه تولید موشک را دو برابر کرده و پیشرفت چشمگیری در ترمیم پرتابگرهای آسیب‌دیده داشته است. به گفتهٔ او، حکومت همچنین برخی پرتابگرها را به مناطق کوهستانی کشور منتقل کرده است؛ جایی که هدف قرار دادن آن‌ها دشوارتر است. او گفت: «ایران کوه‌هایی با ارتفاع چند هزار متر دارد. رسیدن به این قابلیت‌ها و آسیب زدن به آن‌ها به‌سادگی ممکن نیست.»

این قابلیت‌ها چنان تهدیدآمیز تلقی می‌شوند که برخی کشورهای خلیج فارس گام‌هایی برای فاصله گرفتن از تجمع نظامی آمریکا برداشته‌اند. امارات متحدهٔ عربی و عربستان سعودی ماه گذشته اعلام کردند نیروهای آمریکایی از قلمرو یا حریم هوایی آن‌ها در هیچ عملیاتی استفاده نخواهند کرد.

به گفتهٔ دیوید دِس‌روچز، مدیر پیشین امور شبه‌جزیرهٔ عربستان در دفتر وزیر دفاع آمریکا، ایران بزرگ‌ترین برنامهٔ موشکی منطقه را در اختیار دارد.

او که اکنون استاد مؤسسهٔ تایر مارشال است، گفت: «ایرانی‌ها موشک‌هایی بیش از تعداد موشک‌های پدافند هوایی اعضای شورای همکاری خلیج فارس دارند.» افزون بر این، سامانه‌های پدافند هوایی کشورهای شورای همکاری در گستره‌ای وسیع پراکنده‌اند و به‌طور کامل میان کشورها یکپارچه نشده‌اند. به گفتهٔ او، این سامانه‌ها عمدتاً بر حفاظت از تعداد محدودی از اهداف مشخص متمرکزند و می‌توانند در برابر حملات گسترده‌تر از کار بیفتند.

تحلیل‌های متن‌باز از برنامهٔ موشکی ایران نیز ارزیابی دولت‌ها از توانایی‌های تهران را تأیید می‌کند. به گفتهٔ فابیان هینتس، پژوهشگر مؤسسهٔ بین‌المللی مطالعات راهبردی، حملات اسرائیل در جنگ ۱۲روزه عمدتاً «قابلیت‌های عملیاتی» زرادخانهٔ موشک‌های دوربرد ایران را هدف قرار داده است. این حملات و عملیات‌های خرابکارانه، موشک‌ها و پرتابگرهایی را نشانه رفت که قادر بودند خاک اسرائیل را در فاصله‌ای بیش از ۸۰۰ مایل (حدود ۱٬۳۰۰ کیلومتر) تهدید کنند.

هینتس گفت: «زرادخانهٔ موشک‌های کوتاه‌برد و به‌ویژه زرادخانهٔ ضدکشتی، به احتمال زیاد همچنان دست‌نخورده باقی مانده است.» او افزود تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد ایران کار ترمیم بخشی از خسارات واردشده به کارخانه‌ها و پایگاه‌های تولید موشک را آغاز کرده است. به گفتهٔ هینتس، حملات اسرائیل کارخانه‌های موشکی ایران را به‌طور کامل نابود نکرد، بلکه اجزای کلیدی فرایند تولید ـ مانند تجهیزات اختلاط ـ را از بین برد.

ارزیابی میزان خسارت واردشده به پایگاه‌های موشکی ایران دشوارتر است، زیرا این تأسیسات در عمق بسیار زیاد زیر زمین قرار دارند. هینتس گفت برخی تصاویر ماهواره‌ای تلاش‌هایی برای برداشتن آوار از ورودی پایگاه‌ها را نشان می‌دهد.

به گفتهٔ یک مقام اروپایی که با مقام‌های ایرانی در تماس است، پس از سرکوب خشن اعتراضات، به نظر می‌رسد رهبری ایران به موضعی کاملاً متحد رسیده باشد. او گفت نشانه‌هایی وجود داشت که برخی در میان رهبران از استفادهٔ حکومت از زور علیه معترضان ناراضی بودند، اما اکنون در برابر تهدیدهای آمریکا، این اختلاف‌ها کنار گذاشته شده است.

این مقام گفت: «حکومت کاملاً صفوف خود را بسته است. همهٔ پیام‌هایی که اکنون از تماس‌های من می‌رسد این است: ‹ما برای جنگ تمام‌عیار آماده‌ایم›.»

عباس عراقچی، وزیر امور خارجهٔ ایران، ماه گذشته از ایالات متحده خواست رویکردی «منصفانه و عادلانه» در قبال ایران اتخاذ کند.

با این حال، ایران هرچه بیشتر منزوی می‌شود. اتحادیهٔ اروپا ماه گذشته در واکنش به سرکوب اعتراضات، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار داد.

به گفتهٔ یکی از مقام‌های غربی، متحدان آمریکا در خلیج فارس بر این باورند که سقوط حکومت ایران تنها مسئلهٔ زمان است، اما بیم آن دارند که اگر این سقوط در پی حملهٔ آمریکا رخ دهد، بی‌ثباتی بسیار بیشتری به‌دنبال خواهد داشت؛ به همین دلیل است که آن‌ها بر یافتن راه‌حلی دیپلماتیک پافشاری می‌کنند.

این مقام گفت: «آن‌ها از فروپاشی حمایت می‌کنند، اما نه به شکلی ناگهانی و خشن.» به گفتهٔ او، این کشورها «فرسایش تدریجی و کنترل‌شدهٔ حکومت» را ترجیح می‌دهند.