iran-emrooz.net | Tue, 13.01.2026, 12:24

اریکا سالومون، فرناز فصیحی، صنم ماحوزی و سانجانا وارگِس
نیویورک تایمز / ۱۳ ژانویه ۲۰۲۶

در حالی که مقام‌های ایرانی در کشوری که درگیر اعتراضات گسترده مردمی است، یک خاموشی تقریباً کامل ارتباطی برقرار کرده‌اند، ویدئوها و روایت‌های شاهدان عینی که به‌آهستگی از ایران بیرون می‌آیند، نشان می‌دهد دولت در حال اجرای یکی از مرگبارترین سرکوب‌های ناآرامی‌ها در بیش از یک دهه گذشته است.

شاهدان عینی می‌گویند نیروهای دولتی شروع به تیراندازی کرده‌اند؛ ظاهراً با سلاح‌های خودکار و گاه به‌صورت بی‌هدف، به سوی معترضان غیرمسلح. کارکنان بیمارستان‌ها می‌گویند پیش‌تر معترضان با جراحات ناشی از ساچمه به مراکز درمانی منتقل می‌شدند، اما اکنون با زخم‌های گلوله و شکستگی جمجمه مراجعه می‌کنند. یکی از پزشکان این وضعیت را «یک موقعیت تلفات گسترده» توصیف کرد.

با وجود انسداد ارتباطات، تصویری تکرارشونده از ایران به بیرون درز کرده است: ردیف‌های طولانی کیسه‌های حمل اجساد.

در ویدئوهایی که فعالان مخالف در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده‌اند، خانواده‌ها در حالی دیده می‌شوند که گریان، گرد هم آمده و بر پیکرهای خون‌آلود داخل کیسه‌های بازنشده زانو زده‌اند. همچنین در تصاویری که تلویزیون دولتی ایران پخش کرده، یک مقام سردخانه با لباس‌های آبی پزشکی، در میان کیسه‌هایی که منظم روی کف یک اتاق سفید چیده شده‌اند، زیر نور تند لامپ‌های فلورسنت ایستاده است.

او با آهی عمیق و تکان دادن سر می‌گوید: «اکثریت این افراد، مردم عادی هستند. خانواده‌هایشان هم خانواده‌های کاملاً معمولی‌اند.»

چه آن‌هایی که همچنان از حکومت دینی ایران حمایت می‌کنند و چه کسانی که در خیابان‌ها خواهان سرنگونی آن هستند، همگی بر یک نکته توافق دارند: این روزها، روزهایی سرشار از خشونت است؛ خشونتی که تا کنون نظیرش را ندیده‌اند.

استقرار تک‌تیراندازها بر بام ساختمان‌ها در مرکز تهران

آمار دقیق کشته‌ها و مجروحان در سراسر کشور مشخص نیست. گروه‌های حقوق بشری می‌گویند به دلیل قطع ارتباطات، برای دسترسی به منابع خود در داخل ایران و راستی‌آزمایی اطلاعات طبق روش‌های معمول با مشکل مواجه‌اند، اما اعلام کرده‌اند که تاکنون شمار صدها کشته را ثبت کرده‌اند.

یک مقام ارشد وزارت بهداشت ایران، که به شرط ناشناس ماندن سخن گفت، اعلام کرد حدود ۳۰۰۰ نفر در سراسر کشور کشته شده‌اند، اما تلاش کرد مسئولیت این موضوع را متوجه «تروریست‌هایی» بداند که به گفته او ناآرامی‌ها را تحریک کرده‌اند. به گفته او، این آمار شامل صدها نفر از نیروهای امنیتی نیز می‌شود.

یک مقام دولتی دیگر نیز، که او هم نخواست نامش فاش شود، گفت گزارشی داخلی را دیده که در آن به دست‌کم ۳۰۰۰ کشته اشاره شده و افزوده است که این آمار ممکن است افزایش یابد.

در صورت تأیید، این سطح از خشونت، از بدترین موارد در تاریخ معاصر ایران خواهد بود.

شاهدان از استقرار تک‌تیراندازها بر بام ساختمان‌ها در مرکز تهران و شلیک آن‌ها به سوی جمعیت سخن گفته‌اند؛ از اعتراضات مسالمت‌آمیزی که ناگهان به صحنه‌هایی از کشتار و هراس بدل شده، زمانی که گلوله‌ها سر و بالاتنه مردم را شکافته و پیکرها یکی پس از دیگری بر زمین افتاده‌اند؛ و از اورژانسی که در عرض یک ساعت، ۱۹ بیمار با زخم گلوله را پذیرش کرده است.

«حکومت وارد یک کشتار بی‌امان شده است»، این را یکی از معترضان به نام یاسی گفت. او، مانند دیگر ایرانیانی که با نیویورک تایمز گفت‌وگو کرده‌اند، به دلایل امنیتی خواست نام کاملش منتشر نشود.

یاسی که در دهه سی زندگی خود است و در یک شرکت انتشاراتی کار می‌کند، گفت شامگاه جمعه به همراه دوستانش در خیابان اندرزگو در تهران در حال راهپیمایی بود که نیروهای امنیتی یورش آوردند و در برابر چشمان مادرش، به پای یک پسر نوجوان شلیک کردند.

یاسی به نقل از آن زن گفت: «پسرم! پسرم! به پسرم شلیک کردند!»

اینجا حمام خون است

در پنج روز گذشته، مقام‌های ایرانی اینترنت، خطوط تلفن بین‌المللی و گاه حتی ارتباطات تلفن همراه داخلی را قطع کرده‌اند. این وضعیت، گروه‌های حقوق بشری، روزنامه‌نگاران و خانواده‌ها را با دشواری جدی برای درک ابعاد آنچه رخ داده، مواجه کرده است.

با این حال، ویدئوهایی که قطره‌چکانی از کشور خارج می‌شود و پیام‌هایی از برخی ایرانیان که گاه به اینترنت ماهواره‌ای دسترسی پیدا می‌کنند، تصویری ویرانگر از خون‌ریزی را نشان می‌دهد.

سعید، یک بازرگان ساکن تهران، به نیویورک تایمز گفت: «توانستم فقط برای چند دقیقه وصل شوم تا بگویم اینجا حمام خون است.» او گفت که اواخر شامگاه یکشنبه از اینترنت استارلینک استفاده می‌کرد.

این تصاویر از کهریزک مربوط به شنبه ۲۰ دی است

وقتی اعتراض‌ها به وضعیت وخیم اقتصادی ایران در بازار تهران در ۲۸ دسامبر آغاز شد، سعید نیز به خیابان‌ها رفت تا به آن‌ها بپیوندد. او گفت در اعتراضات سال ۲۰۲۲ و پیش از آن نیز همین کار را کرده بود.

اما به گفته او، با فرو رفتن هرچه بیشتر ایران در انزوا، اکنون به‌وضوح مشخص شده که این سرکوب «با هیچ‌یک از اعتراضات پیشین قابل مقایسه نیست».

او در پیام‌های صوتی ضبط‌شده به نیویورک تایمز گفت: «من شخصاً دیدم که به سر یک جوان شلیک کردند. دیدم کسی با گلوله به زانو هدف قرار گرفت. فرد بی‌هوش روی زمین افتاد و بعد نیروهای امنیتی دور او جمع شدند.»

دو هفته پیش، زمانی که کاهش شدید ارزش پول ملی، معترضان را به خیابان‌ها کشاند، مقام‌های دولتی نارضایتی‌های آنان را مشروع دانستند، هرچند هشدار دادند که معترضان نباید تحت تأثیر «اغتشاشگران» قرار بگیرند.

اما در هفته گذشته، تجمع‌های کوچک‌تر در بازارهای شهری و دانشگاه‌ها به یک جنبش گسترده مردمی بدل شد؛ به‌گونه‌ای که انبوه معترضان، میدان‌های اصلی شهرهای بزرگ و حتی مراکز شهرهای کوچک و مناطق روستایی را پر کردند. اکنون مقام‌های ایرانی شروع کرده‌اند این اعتراضات را در تصرف «تروریست‌ها» و عوامل خارجیِ وابسته به دشمنان خود، یعنی ایالات متحده و اسرائیل، توصیف کنند.

غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، دادستان کل ایران، روز دوشنبه و بنا بر گزارش خبرگزاری نیمه‌رسمی تسنیم، در نشست شورای عالی قضایی گفت: «برای انتقام از شهدا و کشته‌شدگان، اقدامات قاطع و مؤثر انجام دهید.»

با سلاح‌های خودکار، رگبار گلوله به سوی جمعیت

در نشانه‌ای از گستره سرکوب، دولت گام غیرمعمولی برداشته و وجود شمار بالای تلفات را تأیید کرده است، اما تلاش کرده قربانیان را عمدتاً از میان نیروهای امنیتی جلوه دهد.

نه نفر از ساکنان تهران، به‌همراه دو پزشک و یک پرستار شاغل در بیمارستان‌های دولتی، گفتند که به‌طور مستقیم شاهد اتخاذ رویکرد سخت‌گیرانه‌تر دولت بوده‌اند.

دو نفر از آنان در مصاحبه‌ها گفتند که تک‌تیراندازهایی را دیده‌اند که در محله‌های ستارخان و پاسداران تهران از بالا به سوی جمعیت شلیک می‌کردند و یکی دیگر روایت کرد که مأمور امنیتی‌ای در محله اقدسیه، هنگام عبور با خودرو، به‌طور بی‌هدف به سوی جمعیت تیراندازی می‌کرد.

هشدار: حاوی تصاویر دلخراش!/ پزشک قانونی کهریزک تهران، شنبه ۲۰ دی

یکی از ساکنان تهران که شامگاه شنبه به‌همراه همسرش به ستارخان رفته بود، گفت شاهد بوده است که نیروهای امنیتی با سلاح‌های خودکار، رگبار گلوله را به سوی جمعی از جوانان زن و مرد گشودند. او گفت معترضان بر روی یکدیگر به زمین افتادند.

در بیمارستان نیکان در شمال تهران، یک پرستار گفت کارکنان درمانی زمانی که ۱۹ نفر تقریباً هم‌زمان با جراحات ناشی از گلوله وارد شدند، کاملاً از پا درآمدند. در بیمارستان شهدای تجریش، یک پزشک گفت بسیاری از معترضانی که به آنجا منتقل شدند، در بدو ورود جان باخته اعلام شدند و بسیاری از آنان از فاصله نزدیک در ناحیه سر، گردن، ریه‌ها و قلب هدف گلوله قرار گرفته بودند.

مرکز حقوق بشر در ایران، مستقر در نیویورک، روز دوشنبه شهادت پزشکی را منتشر کرد که از زمان آغاز سرکوب، در تهران و اصفهان به مداوای بیماران پرداخته است. این نهاد برای حفظ امنیت، نام او را فاش نکرد.

این پزشک گفت در روزهای ابتدایی اعتراضات، معترضان عمدتاً به‌دلیل استنشاق گاز اشک‌آور و زخم‌های ناشی از سلاح ساچمه‌ای درمان می‌شدند. اما به گفته او، از روز پنج‌شنبه به بعد، صدای شلیک سنگین سلاح‌های خودکار از داخل بیمارستان به گوش می‌رسید.

او در روایت خود گفت: «این یک وضعیت تلفات جمعی بود. امکانات، فضای درمانی و تعداد کارکنان ما بسیار کمتر از شمار مجروحانی بود که وارد می‌شدند. موارد تروما که من دیدم، وحشیانه و با هدف کشتن بود.»

هادی قائمی، مدیر اجرایی مرکز حقوق بشر در ایران، گفت تیم او با کنار هم گذاشتن روایت‌هایی از کرج در غرب تهران و کرمانشاه در غرب ایران، به شواهدی دست یافته که نشان می‌دهد بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها توسط نیروهای امنیتی اشغال شده‌اند؛ نیروهایی که در پی یافتن معترضان مجروح و جمع‌آوری اطلاعات شخصی آن‌ها بوده‌اند.

سعید، بازرگان تهرانی، تجربه‌ای مشابه را در پایتخت توصیف کرد.

او به نیویورک تایمز گفت: «معترضان مجروح را به بیمارستان می‌برند و اگر بهبود پیدا کنند، بازداشت‌شان می‌کنند. اگر خانواده‌ها برسند، سعی می‌کنند به نحوی به آن‌ها کمک کنند فرار کنند. خانواده‌هایی که برای تحویل گرفتن پیکر کشته‌شدگان می‌آیند، مجبور به اعتراف‌های تحقیرآمیز می‌شوند؛ باید بگویند که ‘تروریست‌ها’ عزیزانشان را کشته‌اند.»

فعالان گروه حقوق بشری ایرانی HRANA مستقر در واشینگتن گزارش‌هایی از بیمارستان‌ها جمع‌آوری کرده‌اند که نشان می‌دهد در برخی موارد، مأموران امنیتی حتی پیش از درمان جراحات، معترضان را بازداشت کرده‌اند.

اسکایلر تامپسون، معاون مدیر HRANA، گفت شمار کشته‌ها در آمار این سازمان طی دو روز گذشته به‌صورت جهشی افزایش یافته است، زیرا افراد به‌طور پراکنده موفق شده‌اند به اینترنت دسترسی پیدا کنند و اطلاعات خود را به اشتراک بگذارند.

این گروه روز شنبه شمار کشته‌شدگان را ۷۰ نفر اعلام کرده بود. تا صبح دوشنبه، این رقم به ۵۷۲ معترض و ۶۹ نفر از نیروهای امنیتی کشته‌شده افزایش یافت. به گفته خانم تامپسون، به احتمال زیاد پس از راستی‌آزمایی حدود ۵۰۰ مورد دیگر، جهش تازه‌ای در آمار رخ خواهد داد.

مرکز حقوق بشر در ایران تصمیم گرفته است آمار مستقلی از تلفات ارائه نکند. به گفته آقای قائمی، این مرکز نتوانسته با شمار کافی از افراد ارتباط برقرار کند تا طبق روال معمول، روایت فعالان محلی حقوق بشر را با گفته‌های خانواده‌های قربانیان تطبیق دهد.

او در گفت‌وگویی اظهار داشت: «ما نمی‌توانیم اعداد دقیق را تأیید کنیم، اما همه نشانه‌ها تا این لحظه حاکی از کشتار گسترده در چند روز گذشته است. ما دست‌کم هزار کشته در سراسر کشور را برآورد می‌کنیم و این عدد می‌تواند بیشتر هم باشد. اما اطلاعات فعلی تنها نوک کوه یخ است.»

این‌که آیا سرکوب خشونت‌بار می‌تواند معترضان را مرعوب کرده و به سکوت وادارد یا نه، هنوز مشخص نیست. روز دوشنبه ویدئوهای کمتری نسبت به روزهای قبل از ناآرامی‌ها منتشر شد. اما سعید تأکید کرد که این کشتارها مانع ادامه اعتراضات نخواهد شد.

او گفت: «مردم دیگر نمی‌ترسند.»