iran-emrooz.net | Mon, 05.01.2026, 21:36

گزارش تفصیلی «هرانا» از روز نهم اعتراضات:

اعتراضاتی که در روزهای نخست با اعتصاب و تجمعات صنفی شکل گرفت، در نهمین روز پیاپی وارد مرحله‌ای تازه شد؛ به طوری که در کنار تداوم برخی تحرکات صنفی، تجمعات خیابانی و اعتراضات دانشجویی در شماری از دانشگاه‌ها گزارش شده است.

بررسی داده‌های گردآوری شده و راستی آزمایی شده نشان می‌دهد با وجود تشدید فضای امنیتی، افزایش حضور نیروهای انتظامی و امنیتی و ادامه برخوردهای میدانی و استفاده از اسلحه جنگی در برخی مناطق، دامنه جغرافیایی اعتراضات کاهش نیافته و اشکال متنوع کنش اعتراضی در نقاط مختلف کشور همچنان ادامه دارد.

طی روزهای گذشته، دستکم ۲۵۷ نقطه در ۸۸ شهر از ۲۷ استان کشور شاهد برگزاری تجمعات اعتراضی بوده است. همچنین در جریان این رویدادها دستکم ۱,۲۰۳ شهروند بازداشت شده و دستکم ۲۹ تن از معترضان جان خود را از دست داده‌اند.

زمینه‌های اعتراضات

موج تازه اعتراضات در فضایی شکل گرفت که فشارهای اقتصادی برای بخش‌های گسترده‌ای از جامعه به مرحله بحرانی رسیده و نشانه‌های آشکار از ازهم‌گسیختگی در چرخه معیشت روزمره دیده می‌شود. جهش‌های پی‌درپی نرخ ارز، بی‌ثباتی طولانی‌مدت بازارها و کاهش مداوم قدرت خرید، افق اقتصادی را برای خانوارها و فعالان صنفی تیره و غیرقابل پیش‌بینی کرده و احساس ناامنی مالی را به تجربه‌ای عمومی تبدیل کرده است.

در روزهای منتهی به آغاز اعتراضات، گزارش‌ها از عبور نرخ ارز از مرزهای جدید و همزمان افت بازار سرمایه و خروج سرمایه خبر می‌دادند؛ روندی که از نگاه تحلیلگران به جابه‌جایی نقدینگی به سمت بازارهای امن‌تر مانند طلا و ارز و کاهش اعتماد عمومی به سیاست‌های اقتصادی تعبیر می‌شود.

پیامد این وضعیت در کف جامعه، تعطیلی یا نیمه‌تعطیلی واحدهای صنفی، دشوارتر شدن ادامه فعالیت کسب‌وکارهای خرد و گسترش موج اعتراض و اعتصاب در شهرهای مختلف بوده است؛ اعتراضی که ریشه‌ آن نه در یک عامل مقطعی، بلکه در انباشت طولانی‌مدت فشارهای معیشتی و فرسایش امید به بهبود شرایط دیده می‌شود.

جغرافیای اعتراضات

بر پایه اطلاعات به روزرسانی و تجمیع شده، طی روزهای اخیر، دستکم ۲۵۷ نقطه در سراسر ایران شاهد شکل گیری اعتراضات، تجمعات خیابانی یا اعتصابات صنفی بوده است. این تحرکات اعتراضی در ۲۷ استان کشور گزارش شده و در همین بازه زمانی، ۱۷ دانشگاه نیز محل بروز کنش های اعتراضی دانشجویان بوده اند.

در شبانه‌روز گذشته، گزارشات دریافتی از برگزاری تجمعات اعتراضی در شهرهای ایلام، اراک، همدان، آمل، لاهیجان، ملکشاهی، سمنان، شلمزار، بجنورد، بابل، کوشک، یاسوج، پرند، تهران، اصغرآباد، بندر گناوه، مرودشت، نجف آباد، آباده، اسلام آباد غرب، سنندج، ساری، فارسان، شاندز، سنقر و بیرجند، حکایت دارد.

امتداد گزارش می‌دهد:
احضار دانشجویان در جریان اعتراضات اخیر

امتداد:  دانشجویان  در روزهای اخیر پاسخگوی تماس‌های تلفنی انجام شده توسط نهادهای امنیتی بوده‌اند. تماس‌هایی برای تهدید یا احضار. شرایطی که به نظر می‌رسد هیچیک از مسئولان ذیربط حاضر به پاسخگویی درباره آن نیست.

در حال حاضر دانشجویان دو دانشگاه علامه طباطبایی و شهید بهشتی هم در روزهای اخیر تجربه‌ای از چنین تماس‌ها و احضارهایی را پشت سر گذاشته‌اند. با وجود اعتراض دانشجویان نسبت به این جریان اما مسئولان دانشگاه‌های مذکور واکنشی به این ماجرا نشان نداده‌اند. وزارت علوم هم راه سکوت در پیش گرفته است. تنها واکنش این وزارتخانه به حوادث اخیر مربوط به تاکید هفته گذشته سیمایی صراف وزیر علوم در خصوص پیگیری وضعیت دانشجویان بوده است.

سبحان آقایی عضو انجمن آزاد اندیش دانشگاه علامه در گفتگو با امتداد به تماس نهاد امنیتی با دو نفر از دانشجویان این دانشگاه اشاره می‌کند: یکی از آن‌ها فردی بوده که اساسا در هیچ تجمعی حضور نداشته و به همین دلیل هم پاسخگوی شماره خاص تماس‌گیرنده نبوده است. تماس دیگر اما با «خانواده» یکی از دانشجویان معترض انجام و به آن‌ها گفته شده که فرزندتان در تجمعات داخل دانشگاه حضور داشته و اگر رفتار او ادامه یابد دفعه بعد پیام نمی‌دهیم بازداشتش می‌کنیم.

آقایی این را هم می‌گوید که تا کنون هیچیک از دانشجویان معترض این دانشگاه بازداشت نشده‌اند.

اعتراض درباره برقراری تماس از سوی نهادهای امنیتی اما تنها مربوط به دانشگاه علامه طباطبایی نیست و دانشجویان معترض دانشگاه شهید بهشتی هم از تداوم این تماس‌ها خبرداده‌اند.

یک فعال دانشجویی به امتداد توضیح می‌دهد که این تماس‌ها از آخرین روزهای هفته گذشته آغاز شده است: در ابتدا با حداقل یکی از دانشجویان تماس گرفته شد که من شخصاً از این موضوع مطمئن هستم. روز شنبه هم با ۹ نفر دیگر تماس گرفتند. یعنی درمجموع از اواخر هفته گذشته تا کنون با ۱۰ نفر از دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی توسط نهاد امنیتی تماس گرفته شد. جالب آنکه یکی از این افراد سال ۱۴۰۱ از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده و در جریان اعتراضات هم در محل کار حضور داشته است.

این تماس‌ها با دو گروه از دانشجویان صورت گرفته؛ یکی آن‌ها که در تجمعات اعتراضی داخل دانشگاه حضور داشته‌اند و دیگری آن‌ها که فعالیت‌های صنفی داشته‌اند. تا جایی که می‌دانم تعدادی از این دانشجویان در روزهای اخیر در تجمعات مشارکت نکرده‌اند هر چند ممکن است به عنوان فعال دانشجویی و برای کمک به سایر دانشجویان در صحنه اعتراض هم حضور داشته‌اند. به نظر ما این تماس‌ها بیشتر به قصد ترساندن دانشجویان بوده است.

این فعال دانشجویی تاکید می‌کند که در این تماس‌ها دانشجویان تهدید شده‌اند که علیه آن‌ها پرونده‌ای تشکیل شده و حتی ویدئوهایی از حضور آن‌ها در تجمعات اعتراضی ضبط شده است و در مواردی افراد تهدید به بازداشت شده‌اند.

یکی دیگر از فعالان دانشجویی دانشگاه شهید بهشتی هم با تایید خبر احضار تعدادی از دانشجویان این دانشگاه توسط نهاد امنیتی برای امتداد تعریف می‌کند که این تماس‌ها از روزهای گذشته آغاز شده اما از صبح روز شنبه شکلی جدی‌تر به خود گرفته است. تعدادی از دانشجویان از سوی نهاد امنیتی احضار شده‌اند: ما سعی کردیم دانشجویان را توجیه کنیم که به چنین تماس‌هایی پاسخ ندهند، زیرا این تماس‌ها پشتوانه قانونی ندارند و به نظر می‌رسد که هدف آن‌ها ایجاد فشار روانی بر دانشجویان باشد. همچنین، پیگیری‌هایی را با وزات علوم انجام دادیم. پاسخ وزارتخانه این بود که نهادهای امنیتی قول داده‌اند پرونده‌سازی یا اقدام خاصی علیه دانشجویان انجام نشود، اما این وضعیت به جو دانشگاه و شرایط کلی کشور هم بستگی دارد. همچنین وزارتخانه تاکید کرد که اگر دانشجویی خارج از دانشگاه اقدامی کند، وزارت علوم نمی‌تواند دخالتی داشته باشد.

این فعال دانشجویی با تاکید بر اینکه از روز گذشته ۸ تا ۱۰ دانشجو تماس‌هایی را از نهاد امنیتی دریافت کرده‌اند، اضافه می‌کند که یکی از این افراد جزو فارغ‌التحصیلان دانشگاه شهید بهشتی است. از طرف دیگر حراست دانشگاه اعلام کرده هیچ فردی را به نهاد امنیتی معرفی نکرده است.

او می‌گوید ما پیگیر حل مشکل این گروه از دانشجویان هستیم اما در این حوزه با سنگ‌اندازی‌هایی هم مواجه می‌شویم. اما این وضعیت به جو دانشگاه و شرایط کلی کشور هم بستگی دارد. همچنین وزارتخانه تاکید کرد که اگر دانشجویی خارج از دانشگاه اقدامی کند، وزارت علوم نمی‌تواند دخالتی داشته باشد.