iran-emrooz.net | Mon, 05.01.2026, 7:18

نیکولاس کریستف / نیویورک تایمز / ۴ ژانویه ۲۰۲۶ 

در آخرین سفرم به ونزوئلا در سال ۲۰۱۹، شاهد کودکانی بودم که زیر سایه حکومت دزدسالارانه نیکولاس مادورو از گرسنگی می‌مردند.

در محله فقیر و خشونت‌زده‌ی لا دولوریتا در کاراکاس، با دختربچه پنج‌ساله‌ای به نام آلاسکا دیدار کردم؛ کودکی نحیف که تنها ۲۶ پوند وزن داشت و از سوءتغذیه در آستانه مرگ بود. مادرش می‌گفت چهار بیمارستان از پذیرش او خودداری کرده‌اند چون تخت خالی وجود نداشته است.

مادر دیگری با گریه تعریف کرد که دختر هشت‌ماهه‌اش، دایشا، پس از آنکه سه بیمارستان از پذیرش او سر باز زدند، جان باخت.

بسیاری از آمریکایی‌ها درک درستی از شدت بی‌رحمی و بی‌کفایتی دیکتاتوری مادورو ندارند و نمی‌دانند مردم چه رنجی کشیده‌اند. مأموران امنیتی حکومت با مصونیت از مجازات، شکنجه می‌کردند، تجاوز می‌کردند و می‌کشتند، و شهروندان عادی در نتیجه‌ی سوء‌مدیریت حکومت، فرزندان خود را از دست می‌دادند؛ در حالی‌که مقامات رژیم در تجمل و اسراف می‌زیستند ــ مثلاً در همان هتلی که من اقامت داشتم، افراط در نوشیدن ویسکی‌های گران‌قیمت کاملاً مشهود بود.

ونزوئلا بزرگ‌ترین ذخایر نفت جهان را در اختیار دارد. در سال ۲۰۰۰ نرخ مرگ‌ومیر کودکان در این کشور کمتر از پرو، برزیل و کلمبیا بود، اما اکنون این نرخ از همه آن کشورها بالاتر رفته است، یعنی هر سال هزاران کودک به شکلی غیرضروری می‌میرند. درست است که تحریم‌های ایالات متحده نیز به رنج مردم افزود (و من خود با چنین تحریم‌های عمومی مخالف بودم)، اما علت اصلی، فساد و ناتوانی حاکمان بود. بنابراین طبیعی است که بسیاری از مردم ونزوئلا از سقوط مادورو شادمان باشند.

یک زن ونزوئلایی در شیلی پس از برکناری مادورو به رویترز گفت: «ما آزاد شدیم. همه ما خوشحالیم که دیکتاتوری سقوط کرده و کشورمان آزاد است.» 

این شادمانی را درک می‌کنم، اما نگرانم که حال‌و‌هوای پیروزمندانه بیش از حد باشد.

درست است که مادورو فاجعه‌ای برای ونزوئلا و کل منطقه بود؛ حدود هشت میلیون پناهجو از کشور گریختند. و بله، به نظر می‌رسد او انتخابات ۲۰۲۴ را دزدیده باشد.

اما عملیات رئیس‌جمهور ترامپ برای برکناری مادورو به نظر غیرقانونی می‌رسد؛ و اصلاً روشن نیست که رژیم واقعاً سرنگون شود یا زندگی مردم عادی بهبود یابد.

یورش به یک کشور برای دستگیری دشمن، آن‌هم به بهای دست‌کم ۴۰ کشته، الگویی نیست که بخواهیم دیگران از آن پیروی کنند. من این مطلب را از تایوان می‌نویسم، جایی که برخی می‌پرسند آیا شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، از این ماجرا الهام خواهد گرفت؟ صادقانه بگویم بعید می‌دانم؛ زیرا آنچه شی را محدود می‌کند محاسبات نظامی است، نه دغدغه‌ی قانون بین‌الملل. با این حال، جهان زمانی بهتر کار می‌کند که آمریکا از «نظم بین‌المللی مبتنی بر قواعد» دفاع کند، نه از قانون جنگل که توسیدیدوس ۲۵۰۰ سال پیش از آن گفت: «نیرومندان هر چه خواهند می‌کنند، و ناتوانان آنچه را باید رنج می‌برند.» 

ترامپ می‌توانست برای توجیه حقوقی این اقدام نظامی ادعا کند که با اجازه رئیس‌جمهور قانونی ونزوئلا، ادموندو گونزالس، وارد عمل شده است؛ گونزالسی که ظاهراً در انتخابات ۲۰۲۴ پیروز شده بود. ایالات متحده حتی در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن، گونزالس را رئیس‌جمهور منتخب قانونی ونزوئلا دانسته بود، و همین می‌توانست دستاویزی برای وکلای آمریکایی باشد. اما ترامپ آشکارا جنبش دموکراتیکی را که گونزالس و ماریا کورینا ماچادو ــ رهبر مخالفان و برنده جایزه صلح نوبل ــ نمایندگی می‌کنند، نادیده گرفته است.

ترامپ در کنفرانس خبری روز شنبه گفت: «ما قرار است کشور را اداره کنیم.» او به نظر می‌رسید بیشتر به کنترل آمریکایی منابع نفتی ونزوئلا علاقه‌مند است تا به دموکراسی و حقوق بشر این کشور. او گفت: «ما در ونزوئلا حضور خواهیم داشت، به‌ویژه در حوزه نفت.» 

این سخنان باید زنگ خطر باشد. عملیات اطلاعاتی و نظامی در ونزوئلا بی‌نقص اجرا شد، اما جنبه‌های حقوقی و سیاسی آن هراس‌آور است و آینده‌ی خوبی را نوید نمی‌دهد.

دلسی رودریگز، معاون مادورو، همچنان در سمت خود باقی است و اکنون به عنوان رئیس‌جمهور موقت عمل می‌کند. مشاوران ترامپ گمان دارند می‌توانند از طریق او ونزوئلا را کنترل کنند، اما در حال حاضر رودریگز تمایلی ندارد نقش «سگ مطیع» آنان را بازی کند.

او گفت: «مردم ونزوئلا دیگر هرگز برده نخواهند شد.» و حمله به کشورش را «وحشیانه» و «آدم‌ربایی غیرقانونی» خواند.

واقعیت دارد که رودریگز در طول دوران کاری‌اش عمل‌گراتر و بیشتر دغدغه‌مندِ وضعیت مردم بوده است (هرچند معیار پایین است)، اما در هر حال روشن نیست اختیارات واقعی او چقدر است. ونزوئلا را حلقه‌ای از مقامات امنیتی بلندپایه اداره می‌کنند که از حمایت مزدوران کوبایی برخوردارند، و دلیل روشنی وجود ندارد که چرا باید داوطلبانه قدرت را واگذار کنند.

اگر رودریگز مقاومت کند، چه می‌شود؟ ترامپ گفته است ممکن است «موج دوم» حملات در راه باشد. او افزود: «از اعزام نیروهای زمینی نمی‌ترسیم» ــ اما باید بترسد. اشغال ونزوئلا، سرزمینی تقریباً دو برابر وسعت کالیفرنیا، مستلزم نیروی عظیمی است؛ و تجربه افغانستان و عراق باید اندکی احتیاط به ما آموخته باشد.

چین از حمله ترامپ به ونزوئلا به‌شدت انتقاد کرد، اما شاید در نهایت از آن سود ببرد. تهاجمات بی‌محابا، روایت‌های مربوط به «تکبر یانکی‌ها» را تقویت کرده و قدرت نرم آمریکا را تضعیف می‌کند. در حالی‌که مشاوران ترامپ به صورت نظری می‌دانند که باید تمرکز و منابع کشور را به سوی آسیا معطوف کنند، ماجرای ونزوئلا ممکن است به گرفتاری درازمدتی تبدیل شود که مانع این چرخش راهبردی شود.

شاید من بیش از اندازه بدبین باشم؛ شاید همه چیز به‌خوبی پیش برود. احتمال دارد فشار اقتصادی و تهدید استفاده از نیروی نظامی، رژیم ونزوئلا را وادار کند که قدرت را به ماچادو و متحدانش بسپارد. اگر این کشور رهبری درست پیدا کند، می‌تواند رونق گیرد و به موتور محرک منطقه بدل شود؛ و از دست رفتن حمایت ونزوئلا شاید به سقوط دیکتاتوری کوبا هم بینجامد.

زیرا کاملاً ممکن است رژیم مادورو بدون حضور شخص مادورو همچنان به بقای لرزان خود ادامه دهد و مردم هر چه بیشتر در فقر فرو روند. یا کشور دچار هرج‌ومرج یا جنگ داخلی شود که در آن شبه‌نظامیان «کولکتیوو» یا چریک‌های سازمان چپ‌گرای «ال‌اِلن» قدرت بگیرند.

یکی از درس‌های اصلی مداخلات نظامی پس از جنگ جهانی دوم این است که باید از رهبرانی که با غرور از «مأموریت موفق» خود می‌گویند، برحذر بود. سرنگون کردن یک دولت همواره آسان‌تر از برپایی حکومتی بهتر است.

هنگامی که ترامپ با غرور از مدیریت کشور و کنترل نفت ونزوئلا سخن می‌گفت، به یاد زمانی افتادم که در سال ۲۰۰۲ در کاراکاس میان درگیری‌های خیابانی گرفتار شدم. در میان انبوه تجمع‌کنندگان چپ‌گرای چاویستا که در برابر جمعیت بزرگی از ضدچاویستاهای راست‌گرا صف کشیده بودند، مشغول گفت‌وگو بودم. گلوله‌ها شلیک می‌شدند، بطری‌ها در هوا پرتاب می‌شد، و ارتش برای متفرق کردن جمعیت گاز اشک‌آور شلیک می‌کرد.

به آن‌سوتر رفتم تا با جمعیت دیگر گفت‌وگو کنم ــ و با شگفتی دریافتم آن‌ها نیز چاویستا هستند. دو گروه خشمگین، بی‌آنکه بدانند هر دو از یک جناح‌اند، در میان گاز اشک‌آور می‌کوشیدند همدیگر را تکه‌تکه کنند.

ونزوئلا کشوری است مملو از چنین ابهاماتی. بنابراین، فعلاً جشن نگیرید؛ زیرا همان صحنه‌ها یادآور میدان لغزنده و خطرناکی است که دیپلماسی زورمحور ترامپ ما را بدان کشانده است.