iran-emrooz.net | Thu, 01.01.2026, 8:09

افرات لیونی و صنم ماحوزی /  نیویورک تایمز / ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵

روز چهارشنبه در بیشتر مناطق ایران، بر اساس دستور دولت، کسب‌وکارها، دانشگاه‌ها و ادارات دولتی تعطیل شدند. این در حالی بود که رئیس‌جمهور در تلاش بود با نارضایتی عمومی که به‌سبب بحران اقتصادی و ناکارآمدی دولت شدت گرفته، مقابله کند؛ نارضایتی‌ای که موج فزاینده‌ای از اعتراضات را به‌دنبال داشته است.

این تعطیلی یک‌روزه در ۲۱ استان از جمله تهران، پایتخت، همزمان شد با انتصاب رئیس‌کل جدید بانک مرکزی از سوی رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان. وی عبدالناصر همتی، وزیر پیشین اقتصاد را برای این سمت برگزید و اذعان داشت که این مقام «بسیار دشوار و پیچیده» است و رئیس جدید بانک مرکزی با فشارها و انتقادهای شدیدی روبه‌رو خواهد شد.(به نقل از رسانه‌های دولتی ایران).

افزایش شدید نرخ تورم، سبب شد بسیاری از کسبه‌ی خشمگین در تهران و سایر شهرها به خیابان‌ها بیایند. این بحران همچنین منجر به استعفای ناگهانی رئیس‌کل پیشین بانک مرکزی، محمدرضا فرزین، در روز دوشنبه شد.

در بحبوحه‌ی چندین روز ناآرامی، ویدیوهایی که روز چهارشنبه در شبکه‌های اجتماعی منتشر و توسط روزنامه نیویورک تایمز تأیید شد، نشان می‌دهد معترضان در شهر فسا، در جنوب مرکز ایران، اشیائی را به‌سوی دروازه‌های یک مجموعه‌ی دولتی پرتاب کرده و سپس با تکان دادن درها، آن‌ها را گشوده‌اند.

اعتراضات به‌تدریج گسترش یافته و گروه‌های مختلف اجتماعی را دربر گرفته است. معترضان اکنون نه‌تنها از وضعیت اقتصادی، بلکه از کمبود شدید آب و سایر مشکلات ابراز خشم می‌کنند. در یکی از تظاهرات در شهر همدان، معترضان با شعار «مرگ بر دیکتاتور» خواستار تغییر شدند (به نقل از ویدئویی منتشرشده توسط بخش فارسی بی‌بی‌سی).

حمید استوار، رئیس دادگستری شهرستان فسا، اعلام کرد که در جریان این حادثه، بخشی از شیشه‌ها و در نگهبانی ساختمان آسیب دیده و چهار معترض بازداشت شده‌اند. همچنین سه نفر از نیروهای انتظامی در این درگیری مجروح شدند (بنابر گزارش خبرگزاری نیمه‌رسمی تسنیم).

عزت‌الله جهان‌خواه، فرماندار ویژه فسا، در سخنانی که رسانه‌های داخلی ایران منتشر کردند، سعی در کم‌اهمیت جلوه دادن این حادثه داشت و گفت برخی از معترضان تحت تأثیر «رسانه‌ها و کانال‌های معاند» قرار گرفته‌اند. او افزود که «با مدیریت به‌موقع و مداخله‌ی افراد معتمد و بانفوذ محلی» شرایط کنترل شده است. وی و استوار هر دو شایعات مربوط به شلیک گلوله به سمت معترضان را تکذیب کردند.

مواضع مسئولان فسا در نسبت دادن اعتراضات به «دشمنان ایران»، مشابه با ادعای روز سه‌شنبه‌ی خبرگزاری تسنیم بود که گفته بود «رسانه‌ها و چهره‌های صهیونیستی می‌کوشند مطالبات مردمی را منحرف کرده و اعتراضات را به آشوب و شورش بدل کنند».

در همین حال، رئیس‌جمهور پزشکیان و دیگر مقام‌های دولتی لحنی متفاوت برگزیده‌اند. آنان ضمن اذعان به مشکلات اقتصادی و مشروعیت بخشی از اعتراضات، به فشارهای خارجی نیز اشاره کرده‌اند. پزشکیان روز چهارشنبه هنگام سخنرانی در مجلس برای معرفی رئیس جدید بانک مرکزی گفت که انتقادها می‌تواند به بهبود حکمرانی کمک کند، هرچند در عین حال درباره فشارهای بیرونی که ممکن است شکاف‌های داخلی را تشدید کند هشدار داد.

اقتصاد ایران سال‌هاست که تحت تأثیر تحریم‌های غرب و سوءمدیریت داخلی آسیب دیده است. بمباران ۱۲روزه‌ی اسرائیل در ماه ژوئن، که ایالات متحده نیز در آن مشارکت داشت، مشکلات اقتصادی کشور را وخیم‌تر کرده است.

روز دوشنبه در جریان دیدار رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، با نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، در فلوریدا، ترامپ تهدید کرد در صورت احیای برنامه هسته‌ای ایران، بار دیگر به این کشور حمله خواهد کرد. پزشکیان روز سه‌شنبه در واکنش هشدار داد که ایران در برابر چنین اقدامی مقابله‌ی متقابل خواهد کرد.

محمد موحدی‌آزاد، دادستان کل کشور، روز چهارشنبه گفت که «اعتراضات معیشتیِ آرام» ریشه در «واقعیت‌های اجتماعی و قابل درک» دارد، اما هشدار داد که هرگونه تلاشی برای سوءاستفاده از این اعتراضات با هدف برهم زدن امنیت، تخریب اموال عمومی یا اجرای «سناریوهای طراحی‌شده از بیرون»، با «پاسخی قانونی، متناسب و قاطع» روبه‌رو خواهد شد.

عبدالناصر همتی، رئیس جدید بانک مرکزی، روز چهارشنبه اولویت‌های خود را اعلام کرد و گفت سه محور اصلی دستور کار او عبارتند از: مهار تورم، کنترل نرخ ارز از طریق مقابله با فساد و سایر معضلات مرتبط با نظام ارزی، و تقویت نظام بانکی کشور.

ایران در سال‌های اخیر شاهد موج‌های متعددی از اعتراضات سراسری بوده که ریشه در مشکلات اقتصادی، محدودیت‌های اعمال‌شده بر زنان و بحران آب دارد. دولت غالباً با استفاده از خشونت مرگبار و بازداشت‌های گسترده، این اعتراضات را سرکوب کرده است.

هنوز مشخص نیست که اقدام‌های وعده داده‌شده از سوی دولت، از جمله گفت‌وگو با نمایندگان معترضان، بتواند بدون توسل به خشونت مشابه، آرامش را به کشور بازگرداند یا نه.

روز سه‌شنبه فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، به خبرنگاران گفت که دولت قصد دارد «گفت‌وگویی فراگیر» با حضور برگزارکنندگان اعتراضات ترتیب دهد.

او افزود: «ما می‌بینیم که مردم این روزها چگونه برای گذران زندگی خود با دشواری‌های شدید دست‌وپنجه نرم می‌کنند. ما اعتراضات، بحران‌ها و محدودیت‌ها را می‌بینیم، می‌شنویم و به رسمیت می‌شناسیم.»

با این حال، به نظر می‌رسد این اظهارات همدلانه برای آرام کردن خشم عمومی کافی نباشد.

امید معماریان، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در سازمان غیرانتفاعی “دِان” در واشنگتن، گفت: «اعتراضات اخیر حاصل یک رویداد ناگهانی نیست، بلکه نتیجه‌ی فشارهای مداوم در طول زمان است — امری که مقامات بی‌تردید آن را پیش‌بینی کرده بودند.»

او افزود: «تصمیم دولت برای اعمال تعطیلی‌های گسترده تلاشی است برای کاهش تنش‌های اجتماعی. اما در غیاب راه‌حل‌های واقعی برای بحران اقتصادی و نبود مسیر قابل اعتماد برای خروج از آن، چنین اقدام‌هایی نمی‌تواند خشم عمومی را فروبنشاند. این نارضایتی بسیار عمیق‌تر از آن است که با محدودیت‌های موقت مهار شود.»