روسیه جای پای خود در سوریه را محکم می‌کند

جرد مَلسین، لارا سلیگمن / وال‌استریت ژورنال / دوم ژوئن ۲۰۲۶

روسیه یک کشتی باری را برای تجهیز مجدد پایگاه هوایی خود در سوریه اعزام کرده است؛ اقدامی که به گفته مقامات آمریکایی و بر اساس تصاویر ماهواره‌ای بررسی‌شده توسط «وال استریت ژورنال»، نشان می‌دهد کرملین قصد دارد پایگاه نظامی بااهمیت راهبردی خود را تحت حاکمیت فرمانروایان جدید سوریه حفظ کند.

بر اساس تصاویر ماهواره‌ای و به گفته مقامات آمریکایی که کشتی‌ها را رصد می‌کردند، کشتی باری «اسپارتا» در ماه مارس از سن‌پترزبورگ حرکت کرد و در ماه مه، پس از آنکه در بخش عمده‌ای از مسیر توسط ناوهای نیروی دریایی روسیه اسکورت شد، به بندر طرطوس سوریه رسید. این نخستین مأموریت تجهیز مجدد از زمان سقوط رژیم بشار اسد، متحد روسیه، در اواخر سال ۲۰۲۴ بود.

به گفته برخی از مقامات آمریکایی، کشتی «اسپارتا» — که مالک آن به دلیل حمل و نقل سلاح برای وزارت دفاع روسیه تحت تحریم‌های آمریکا قرار دارد — حامل تجهیزاتی برای پایگاه هوایی نزدیک روسیه در حمیمیم بود.

این عملیات تجهیز مجدد نشان می‌دهد که با وجود سرنگونی رژیم اسد به دست شورشیان اسلام‌گرایی که اکنون کشور را اداره می‌کنند، روسیه  همچنان از این پایگاه استفاده می‌کند؛ موضوعی که برای برخی از مقامات دولت آمریکا نگران‌کننده است. آنها امیدوار بودند موفقیت انقلاب سوریه در یک سال و نیم گذشته، ضربه‌ای راهبردی به روسیه وارد کند و این کشور را از یک ایستگاه مهم برای عملیات در آفریقا و آمریکای جنوبی محروم سازد.

آرون لوند، کارشناس مسائل سوریه در «آژانس تحقیقات دفاعی سوئد»، گفت: «فکر می‌کنم روس‌ها اساساً در حفظ این پایگاه‌ها موفق شدند. آنها از روش تشویق و تهدید استفاده کردند، اما به نظرم بیشتر تشویق بود تا سوری‌ها را قانع کنند که می‌توانند برای آنها مفید باشند و از یکدیگر نفع ببرند.»

در همین حال، ارتش آمریکا اوایل امسال از پایگاه‌های خود در سوریه خارج شد و به تعهد بیش از یک دهه‌ای خود در این کشور که با مأموریت مبارزه با افراط‌گرایان داعش آغاز شده بود، پایان داد.

سخنگوی دولت سوریه به درخواست اظهارنظر پاسخ نداد. سخنگوی «فرماندهی مرکزی آمریکا» (سنتکام) از اظهارنظر درباره محل کشتی اسپارتا یا محموله آن خودداری کرد. وزارت دفاع روسیه نیز به درخواست اظهارنظر پاسخی نداد.

پایگاه هوایی حمیمیم و پایگاه دریایی طرطوس از اجزای حیاتی حضور نظامی جهانی روسیه هستند. دولت و نیروهای مسلح روسیه از آنها به عنوان سکوی پرش برای عملیات در مناطق دوردست‌تر و برای دسترسی نظامی به دریای مدیترانه استفاده کرده‌اند.

پس از سرنگونی بشار اسد، رئیس‌جمهور پیشین سوریه، حفظ این پایگاه‌ها به یک اولویت تبدیل شد. مسکو کار را از نقطه ضعف آغاز کرد. یک دهه پیش، روسیه از این پایگاه هوایی برای بمباران هوایی علیه دشمنان رژیم اسد استفاده کرد که در جریان جنگ داخلی طولانی سوریه، هزاران کشته بر جای گذاشت.

پایگاه دریایی طرطوس در ساحل مدیترانه سوریه

دولت جدید سوریه به رهبری شورشیان سابق اسلام‌گرا، مدت‌ها با اسد و مداخله روسیه مخالف بود. روسیه در سال ۲۰۲۵ نیروی دریایی خود را از طرطوس خارج کرد و پس از سقوط رژیم اسد، بسیاری از نیروهایش را از این کشور بیرون کشید.

اما احمد الشرع، رئیس‌جمهور جدید سوریه و رهبر سابق یک گروه شورشی که با اسد و روس‌ها جنگیده بود، به مذاکره با مسکو بر سر سرنوشت این پایگاه‌ها ادامه داد. الشرع از زمان به قدرت رسیدن، روابط خود را هم با روسیه و هم با غرب گسترش داده است. او سال گذشته در چارچوب کارزاری برای جلب پذیرش بین‌المللی دولتش، به واشنگتن و مسکو سفر کرد.

روسیه نیز در مقابل، به سوریه گندم و نفت فروخته است، احتمالاً با نرخ‌های ترجیحی، و به این ترتیب برای اقتصاد سوریه که همچنان پس از سال‌ها تحریم و جنگ در تقلا است، شریان حیاتی فراهم کرده است.

روسیه و سوریه منافع مشترکی در رصد تهدیدات امنیتی از جانب کشورهای یکدیگر دارند. اسد، خانواده‌اش و بسیاری از وفاداران به رژیم او، اکنون در روسیه در تبعید به سر می‌برند، در حالی که بسیاری از جنگجویان چچنی و دیگر مبارزان از مناطق تحت کنترل شوروی سابق، پس از پیوستن به گروه‌های شبه‌نظامی در خاورمیانه، در سوریه اقامت دارند.

به گفته لوند، روسیه همچنین می‌تواند برای الشرع یک اهرم احتمالی در برابر آمریکا باشد، کشوری که تحت ریاست‌جمهوری ترامپ نمی‌توان روی حمایتش حساب قطعی باز کرد.

به گفته یکی از مقاماتی که با ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا آشناست، صدها نیروی روس همچنان در سوریه باقی مانده‌اند.

مأموریت تجهیز مجدد در ماه گذشته، تسلط عمیق‌تر روسیه بر پایگاه هوایی را نشان داد. کشتی باری اسپارتا تحت تحریم وزارت خزانه‌داری آمریکاست، همان‌طور که مالک آن، شرکت «اس‌سی ساوت ال‌ال‌سی»، و شرکت مادر آن، «ابارون‌لوجیستیکس ال‌ال‌سی» نیز تحریم هستند. این شرکت می‌گوید کسب‌وکار اصلی‌اش لجستیک برای وزارت دفاع روسیه است. این شرکت به درخواست اظهارنظر پاسخی نداد.

تصویری از شرکت تصاویر ماهواره‌ای تجاری «وِنتور»، این کشتی را پیش از ترک سن‌پترزبورگ و آغاز سفرش به دور اروپا و به سمت مدیترانه، در حال بارگیری نشان می‌دهد. تصویر ماهواره‌ای جداگانه‌ای از «پلنت لبز» این کشتی را در تاریخ ۱۱ مه در بندر طرطوس سوریه نشان می‌دهد. این تصویر همچنین کشتی‌های پشتیبانی مورد استفاده نیروی دریایی روسیه را در بندر نشان می‌دهد.

به گفته مقامات آمریکایی، یک ناوچه روسی به نام «ادمیرال کاساتونوف» و یک کشتی نظامی دیگر، اسپارتا را در مدیترانه اسکورت کردند. هنگامی که اسپارتا در ماه مه وارد بندر سوریه شد، این دو کشتی نظامی در دریا باقی ماندند.

این کشتی بخشی از ناوگان کوچکی از کشتی‌های باری است که روسیه از آنها برای ارسال‌های مخفیانه سلاح و دیگر تجهیزات نظامی در منطقه استفاده کرده است. این کشتی‌ها که توسط شبکه‌ای از شرکت‌های مرتبط با دولت روسیه اداره می‌شوند، برای دور زدن معاهده‌ای به کار گرفته شده‌اند که در حال حاضر روسیه را از جابه‌جایی کشتی‌های نظامی به داخل و خارج از دریای سیاه منع می‌کند.

یوروک ایشیک، کارشناس ردیابی کشتی و رئیس شرکت مشاوره «بُسفُروس آبزرور» که حرکت این کشتی را شناسایی کرده، گفت: «اسپارتا و تمام کشتی‌های همراهش سابقه طولانی در کار کردن برای دولت روسیه دارند. ما به وضوح دیدیم که در حال تخلیه محموله نظامی در طرطوس بود.»

برخی مقامات آمریکایی گفتند که مأموریت تجهیز مجدد اسپارتا زنگ خطر را به صدا درنیاورد، زیرا روابط دولت سوریه با مسکو شناخته‌شده است و تجهیزات نظامی از منافع اصلی آمریکا که عمدتاً در شمال شرق این کشور قرار دارد، فاصله زیادی دارد.

پس از سقوط رژیم اسد، جو بایدن، رئیس‌جمهور سابق، لغو تحریم‌های آمریکا علیه سوریه را مشروط به برچیدن پایگاه‌های روسیه از این کشور کرد. دولت ترامپ از این شرط عقب‌نشینی کرد و ترامپ بعداً دستور لغو بی‌قیدوشرط تحریم‌ها علیه سوریه را صادر کرد.