ایران پایگاه‌های موشکی خود را از زیر آوار خارج کرده است

توماس بوردو و تمارا قبلاوی | سی‌ان‌ان

کارشناسان می‌گویند ایران پس از آنکه به سرعت موفق شد زرادخانه‌های دفن‌شده خود را از زیر آوار خارج کند، اکنون در آستانه آن است که شمار بسیار بیشتری از موشک‌های دوربرد را به سوی اسرائیل و دیگر کشورهای خاورمیانه شلیک کند؛ تلاشی که محدودیت‌های راهبرد بمباران آمریکا را برجسته می‌سازد.

طی هفته‌ها، حملات آمریکا و اسرائیل با تخریب جاده‌ها و مسدود کردن ورودی تونل‌ها، دسترسی ایران به سایت‌های موشکی زیرزمینی‌اش را محدود کرده بود.

اما تصاویر ماهواره‌ای که سی‌ان‌ان بررسی کرده نشان می‌دهد ایران با استفاده از تجهیزات ساده‌ای مانند بولدوزر و کامیون‌های کمپرسی توانسته اثر این عملیات‌های پرهزینه را خنثی کند؛ موضوعی که به گفته کارشناسان نشان می‌دهد توان موشکی تهران صرفاً با هدف قرار دادن ورودی تونل‌ها از بین نمی‌رود.

در حالی که ایران و آمریکا به توافقی اولیه برای بازگشایی تنگه هرمز دست یافته‌اند، هنوز ماه‌ها مذاکره برای نهایی کردن جزئیات باقی مانده است.

اگر درگیری‌ها بار دیگر از سر گرفته شود، ایران در موقعیتی قرار دارد که «تا زمانی که پرتابگرها و خدمه عملیاتی خود را در اختیار داشته باشد، به شلیک موشک ادامه دهد؛ حتی اگر تولید موشک متوقف شده باشد.»

این را سم لِیر، پژوهشگر وابسته به مرکز مطالعات منع اشاعه جیمز مارتین که توانمندی‌های موشکی ایران را بررسی می‌کند، می‌گوید. به گفته او: «هیچ چیزی مانع آن نمی‌شود که پرتابگرها با ذخایر فراوان موشک‌هایی که ایران هنوز در اختیار دارد، مسلح شوند.»

در جریان جنگ، ایران با وجود خطرات فراوان برای بازگشایی ورودی تونل‌ها تلاش کرد؛ در حالی که آمریکا و اسرائیل بارها تجهیزات حفاری مورد استفاده را هدف قرار می‌دادند. همین تلاش‌ها به تهران امکان داد که در طول جنگ به شلیک موشک ادامه دهد، هرچند با نرخی بسیار کمتر از گذشته. از زمان برقراری آتش‌بس، بیش از هفت هفته پیش، روند حفاری و بازسازی پایگاه‌ها از سوی ایران به شکل چشمگیری سرعت گرفته است.

بررسی سی‌ان‌ان نشان می‌دهد که ایران تاکنون ۵۰ مورد از ۶۹ ورودی تونلی را که در ۱۸ تأسیسات موشکی زیرزمینی هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفته بودند، بازگشایی کرده است.

ایران همچنین بخش‌های دیگری از این پایگاه‌ها را نیز تعمیر کرده است؛ از جمله جاده‌هایی که آمریکا و اسرائیل برای جلوگیری از تردد پرتابگرهای موشکی بمباران کرده بودند. تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد تقریباً تمام گودال‌های ناشی از این حملات اکنون پر شده‌اند و در دو سایت حتی آسفالت جاده‌ها نیز بازسازی شده است.

لِیر می‌گوید: «ارتش آمریکا در دستیابی به موفقیت‌های تاکتیکی مهارت دارد و به دام انداختن و سرکوب نیروی موشکی ایران نمونه خوبی از این موضوع است. اما اگر این اقدامات با اهداف راهبردی معقول جنگ و یک نظریه قابل تحقق برای پیروزی همراه نباشد، ممکن است در نهایت به یک شکست راهبردی منجر شود.»

شان پارنل، سخنگوی پنتاگون، به پرسش‌های مشخص سی‌ان‌ان درباره این یافته‌ها پاسخ نداد و تنها اظهارنظر پیشین خود را تکرار کرد که «ارتش آمریکا قدرتمندترین نیروی نظامی جهان است و هر آنچه را برای اقدام در زمان و مکانی که رئیس‌جمهور تعیین کند نیاز دارد، در اختیار دارد.»

یکی از اهداف جنگ

رئیس‌جمهور دونالد ترامپ بارها زرادخانه موشکی ایران را یکی از دلایل جنگ عنوان کرده و نابودی آن را از اهداف اصلی عملیات دانسته است. او در پیامی که ماه مارس در شبکه تروث سوشال منتشر کرد، «از بین بردن کامل توان موشکی ایران، پرتابگرها و هر آنچه به آنها مربوط می‌شود» را یکی از پنج «هدف» جنگ برشمرد.

شبکه پایگاه‌های موشکی زیرزمینی ایران که ساخت آن بیش از ۲۰ سال پیش آغاز شد، حفاظت قابل توجهی برای موشک‌ها و پرتابگرهای این کشور فراهم می‌کند. عمق این تأسیسات که برخی از آنها زیر صدها متر سنگ قرار دارند، گزینه‌های آمریکا و اسرائیل را برای حمله مستقیم به آنها محدود می‌سازد.

به همین دلیل، در هفته‌های نخست درگیری، نیروهای نظامی آمریکا و اسرائیل تمرکز خود را بر هدف قرار دادن ورودی این پایگاه‌ها گذاشتند؛ اقدامی که در کنار تلاش برای شناسایی و نابودی پرتابگرها، به شکل قابل توجهی آتش موشکی ایران را محدود کرد.

این حملات خسارات سنگینی به پایگاه‌ها وارد کرد؛ به طوری که بیشتر ورودی‌های تونل زیر کوه‌هایی از آوار دفن شدند و جاده‌های منتهی به سایت‌ها نیز ویران شد.

تصاویر ماهواره‌ای که سی‌ان‌ان در آن زمان بررسی کرده بود نشان می‌داد تأسیساتی مانند پایگاه موشکی شمال اصفهان، که یکی از مهم‌ترین مراکز زیرزمینی موشکی ایران به شمار می‌رود، بر اثر حملات متعدد به شدت آسیب دیده است؛ به طوری که آوار ورودی تونل‌ها را پوشانده و پرتابگرهای مستقر در بیرون نیز منهدم شده بودند.

آمریکا و اسرائیل همچنین کارزار گسترده‌ای را برای تخریب زنجیره تأمین موشکی ایران آغاز کردند؛ از کارخانه‌های تولید قطعات الکترونیکی کوچک گرفته تا مراکز ساخت سوخت موشک و بدنه موشک‌ها.

پس از آنکه آمریکا و ایران در ۸ آوریل بر سر آتش‌بس توافق کردند، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، به این اقدامات اشاره کرد و گفت ایران «در حال بیرون کشیدن پرتابگرها و موشک‌های باقی‌مانده خود از زیر آوار است، بدون آنکه توان جایگزینی آنها را داشته باشد. شما دیگر صنعت دفاعی ندارید.»

کارشناسان معتقدند ایران هنوز حدود هزار موشک در این سایت‌های زیرزمینی ذخیره کرده است.

به گفته آنان، این ذخایر که در عمق زیادی زیر زمین قرار دارند، احتمالاً آسیب چندانی از حملات سطحی ندیده‌اند؛ به‌ویژه با توجه به اینکه ارتش اسرائیل در جریان جنگ دوازده‌روزه سال گذشته نیز ورودی تونل‌ها را به همین شیوه هدف قرار داده بود.

تیمور کادیشف، پژوهشگر ارشد مؤسسه پژوهش‌های صلح و سیاست امنیتی دانشگاه هامبورگ که برنامه موشکی ایران را مطالعه می‌کند، می‌گوید: «آنها بیست سال برای چنین جنگی آماده شده‌اند. کاملاً آماده هستند.»

تلاش گسترده برای بازسازی

ایران برای بازگشایی پایگاه‌ها از انواع تجهیزات ساختمانی و خاک‌برداری استفاده کرده است. در تصاویر ماهواره‌ای، لودرها در حال جمع‌آوری آوار دیده می‌شوند و کامیون‌های کمپرسی نیز گودال‌های ناشی از بمباران را با خاک پر می‌کنند.

در یکی از پایگاه‌ها در نزدیکی اصفهان، آمریکا و اسرائیل در طول جنگ حملات متعددی را برای مسدود کردن چهار ورودی تونل انجام دادند. دست‌کم ۱۸ دهانه انفجار در اطراف دو ورودی مشاهده شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد چه تعداد مهمات برای مسدود کردن این تونل‌ها به کار رفته است.

در اوایل ماه مه، یک تصویر ماهواره‌ای نشان داد که از یک کامیون کمپرسی برای پر کردن این گودال‌ها استفاده می‌شود. دو ورودی دیگر که با آوار و دهانه‌های انفجاری مسدود شده بودند، پیش‌تر بازگشایی شده بودند و جاده‌های منتهی به آنها که در اثر بمباران تخریب شده بود نیز دوباره آسفالت شده بودند.

در یکی دیگر از پایگاه‌ها در نزدیکی خمین، تصویری متعلق به اواسط آوریل نشان می‌دهد که دست‌کم ۱۰ خودروی عمرانی در عملیات بازگشایی یکی از ورودی‌ها مشارکت داشته‌اند.

همزمان با بازیابی موشک‌ها و احیای کارکرد پایگاه‌های موشکی ایران، تحلیلگران نگران‌اند که تهدیدی که این زرادخانه همچنان ایجاد می‌کند دست‌کم گرفته شود؛ به‌ویژه در شرایطی که ذخایر موشک‌های رهگیر آمریکا رو به کاهش است.

حملات به کارخانه‌های موشکی ایران نیز ممکن است نتواند برای مدت زمانی که آمریکا و اسرائیل انتظار دارند، تهران را از بازسازی توان تولید موشک بازدارد. در جریان جنگ دوازده‌روزه سال گذشته نیز برخی از همین کارخانه‌ها هدف حمله قرار گرفته بودند. هرچند حملات اخیر بسیار گسترده‌تر بوده است، تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد ایران پیش از این برخی از تأسیساتی را که ژوئن گذشته هدف قرار گرفته بودند، بازسازی کرده بود.

ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا نشان می‌دهد ایران از هم‌اکنون در حال بازسازی قابلیت‌های کلیدی نظامی خود است؛ از جمله از سرگیری تولید پهپادها و جایگزینی پرتابگرهای موشکی و ظرفیت تولید موشک.

یکی از مقام‌های آمریکایی به سی‌ان‌ان گفت: «ایرانی‌ها در روند بازسازی، از تمام جدول‌های زمانی پیش‌بینی‌شده توسط جامعه اطلاعاتی فراتر رفته‌اند.»

از نگاه کادیشف، همین تفاوت فناوری‌ها دشواری پیگیری گزینه‌های نظامی علیه ایران را آشکار می‌کند.

او می‌گوید: «برای وارد کردن چنین خسارتی باید از تسلیحات بسیار پیشرفته و بسیار گران‌قیمت استفاده کنید، اما روند بازسازی کاملاً کم‌فناوری است؛ فقط چند بولدوزر لازم دارد.»