ترامپ عملیات هرمز را به حالت تعلیق درآورد

اریکا ال. گرین، اریک اشمیت، گرگ جفی و لئو سندز
نیویورک تایمز / ۶ مه ۲۰۲۶

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در یک چرخش ناگهانی، شامگاه سه‌شنبه اعلام کرد که ایالات متحده «برای مدت کوتاهی» تلاش‌های خود برای کمک به هدایت کشتی‌ها از تنگه هرمز را متوقف می‌کند؛ تنگه‌ای که ایران طی هفته‌های اخیر عملاً آن را به روی اکثر کشتی‌های تجاری بسته است.

اعلام این تصمیم تنها یک روز پس از آغاز این عملیات صورت گرفت. ترامپ در پیامی در شبکه‌های اجتماعی گفت این تغییر «بر اساس درخواست پاکستان و دیگر کشورها» و همچنین به دلیل «موفقیت عظیم نظامی» و «پیشرفت چشمگیر» در مسیر دستیابی به یک توافق انجام شده است. پاکستان میزبان مذاکرات آتش‌بس میان مذاکره‌کنندگان آمریکایی و ایرانی بوده است.

با این حال، ترامپ تأکید کرد که محاصره‌ای که اخیراً از سوی آمریکا اعلام شده «به‌طور کامل برقرار خواهد ماند» و این توقف موقت برای «بررسی امکان نهایی شدن و امضای توافق» انجام می‌شود.

متن پیام ترامپ در  تروت سوشال:
بر اساس درخواست پاکستان و دیگر کشورها، و با توجه به موفقیت چشمگیر نظامی که در جریان کارزار علیه کشور ایران به دست آورده‌ایم، و همچنین با در نظر گرفتن پیشرفت‌های قابل‌توجهی که در جهت دستیابی به یک توافق کامل و نهایی با نمایندگان ایران حاصل شده است، ما به‌طور مشترک توافق کرده‌ایم که در حالی که محاصره به‌طور کامل برقرار و اجرایی باقی خواهد ماند، «پروژه آزادی» (عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز) برای مدت کوتاهی متوقف شود تا مشخص شود آیا این توافق می‌تواند نهایی و امضا شود یا خیر.
رئیس‌جمهور دونالد جی. ترامپ

این اقدام تازه‌ترین چرخش ناگهانی در رویکرد ترامپ به جنگی است که از اواخر فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به اهدافی در ایران آغاز شد. در طول این جنگ، مواضع ترامپ بارها به‌طور ناگهانی تغییر کرده و گاه حتی در یک جمله دستخوش تناقض شده است.

او این درگیری را هم «جنگ» و هم «یک عملیات محدود» خوانده است. از اعلام پیروزی آمریکا در جنگ علیه ایران تا تهدید به نابودی تمدن این کشور در صورت عدم پذیرش مطالبات بیشتر، مواضع او تغییرات شدیدی داشته است. او گاه از ادامه بمباران‌ها سخن گفته و سپس در آخرین لحظه از تمدید آتش‌بس خبر داده است؛ که به گفته او، آخرین مورد آن نیز به درخواست پاکستان بوده است.

ترامپ پیش‌تر در روز سه‌شنبه، پیش از اعلام «پیشرفت چشمگیر» در مذاکرات، گفته بود که از این‌که مقام‌های ایرانی «بازی درمی‌آورند» خوشش نمی‌آید؛ به این معنا که با او «با احترام زیاد» صحبت می‌کنند اما بعد در تلویزیون ظاهر می‌شوند و می‌گویند چنین گفت‌وگویی انجام نشده است.

پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، تهران اعلام کرد کنترل این مسیر حیاتی انتقال نفت در سواحل جنوبی خود را در دست گرفته است؛ مسیری که حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کرد. در ماه آوریل، آمریکا از اعمال محاصره این تنگه خبر داد و سپس اعلام کرد که کشتی‌های گرفتار را از این مسیر «هدایت» خواهد کرد.

روز دوشنبه تنها دو کشتی موفق به عبور از این مسیر شدند و به نظر می‌رسد روز سه‌شنبه هیچ کشتی‌ای از آن عبور نکرده است.

اعلام ترامپ تنها چند ساعت پس از آن صورت گرفت که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از این مأموریت دفاع کرده و گفته بود «رژیم ایران نمی‌تواند تعیین کند چه کسی از این آبراه حیاتی استفاده کند» و این اقدام را نقض قوانین بین‌المللی دانسته بود.

روبیو به خبرنگاران گفت: «این یک اقدام مجرمانه است و باید با آن برخورد شود. باید اقدامی انجام شود. این کاملاً غیرقانونی، کاملاً نامشروع و کاملاً غیرقابل قبول است. به همین دلیل ارتش آمریکا کشتی‌های تجاری گرفتار را به‌طور امن از تنگه عبور می‌دهد و برای بازگرداندن آزادی کشتیرانی و پایان دادن به این تلاش‌ها برای گروگان‌گیری اقتصاد جهانی تلاش می‌کند.»

حدود ۱۶۰۰ کشتی در تنگه هرمز گرفتار هستند

پیش‌تر در همان روز، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، عملیات بازگشایی تنگه را که از دوشنبه آغاز شده بود «دفاعی و موقتی» توصیف کرد و گفت: «ما به دنبال درگیری نیستیم.» او و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، اعلام کردند که با وجود حملات اخیر، آتش‌بس همچنان برقرار است.

هگست افزود که آمریکا همچنان در حال تلاش برای آزادسازی کشتی‌های گرفتار است و گفت: «ما اطمینان حاصل می‌کنیم که کنترل این تنگه را در اختیار داریم، که همین‌طور هم هست.» به گفته او، دو کشتی تجاری روز دوشنبه تحت حفاظت نظامی آمریکا از تنگه عبور کردند و از مسیر دریایی‌ای گذشتند که توسط ربات‌های دریایی از مین پاک‌سازی شده بود.

رسانه دولتی ایران این تلاش آمریکا را شکست‌خورده خواند و اعلام کرد که کنترل ایران بر تنگه «تقویت شده است».

حدود ۱۶۰۰ کشتی همچنان در شرایطی خطرناک در این تنگه گرفتار هستند و حجم تردد کشتی‌ها در مقایسه با پیش از جنگ — زمانی که روزانه حدود ۱۳۰ کشتی از این مسیر عبور می‌کردند — به‌شدت کاهش یافته است. در نتیجه، قیمت نفت و گاز افزایش یافته و هزینه‌ها برای مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها در سراسر جهان بالا رفته است.

اعلام ترامپ شامگاه سه‌شنبه پس از آن صورت گرفت که امارات متحده عربی اعلام کرد برای دومین روز پیاپی هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفته و سامانه‌های پدافند هوایی این کشور آن‌ها را رهگیری کرده‌اند. ایران دست داشتن در این حملات را رد کرد. هنوز مشخص نیست که این حملات تلفات یا خسارتی به همراه داشته‌اند یا نه.

ترامپ پیش‌تر در دفتر بیضی کاخ سفید به خبرنگاران گفته بود که مشخص نمی‌کند چه اقداماتی از سوی ایران نقض آتش‌بس محسوب می‌شود. او گفت: «ایرانی‌ها می‌دانند چه کاری باید انجام دهند و مهم‌تر این‌که می‌دانند چه کاری نباید انجام دهند.»

ترامپ و دیگر مقام‌های ارشد آمریکایی همچنین گفته‌اند که با وجود حملات جدید از سوی هر دو طرف پس از آغاز تلاش آمریکا برای بازگشایی تنگه، آتش‌بس شکننده همچنان برقرار است.

ژنرال کین روز سه‌شنبه گفت که ایران از زمان آغاز آتش‌بس در اوایل آوریل بیش از ۱۰ بار به نیروهای آمریکایی حمله کرده، اما این حملات «همگی زیر آستانه ازسرگیری عملیات گسترده نظامی» بوده‌اند.

روز دوشنبه، فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد که نیروهای آمریکایی موشک‌های کروز و پهپادهای ایرانی را که به سمت کشتی‌های آمریکایی و کشتی‌های تجاری هدایت‌شده توسط نیروی دریایی شلیک شده بودند، سرنگون کرده‌اند. همچنین گفته شد که شش قایق تندرو ایرانی که این کشتی‌ها را تهدید می‌کردند، منهدم شده‌اند.

رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که نیروهای آمریکایی به دو قایق کوچک حامل کالا از عمان به ایران حمله کرده و پنج غیرنظامی را کشته‌اند.

روبیو: عملیات “خشم حماسی” به پایان رسیده است

روبیو در نشست خبری کاخ سفید گفت که هدف از تلاش آمریکا برای بازگشایی تنگه، آزادسازی بیش از ۲۰ هزار ملوان از ده‌ها کشور است که از زمان آغاز جنگ در منطقه گرفتار شده‌اند. به گفته او، دست‌کم ۱۰ ملوان غیرنظامی در این مدت کشته شده‌اند؛ رقمی که سازمان ملل نیز آن را تأیید کرده است.

او همچنین گفت که حمله نظامی آمریکا به ایران پایان یافته و سخنانش را با استدلال‌های ترامپ در کنگره در هفته گذشته همسو کرد؛ جایی که ترامپ مدعی شده بود برای آغاز جنگ نیازی به کسب مجوز از قانون‌گذاران ندارد. دموکرات‌ها و برخی کارشناسان حقوقی معتقدند قانونی مربوط به دوران جنگ ویتنام، رئیس‌جمهور را ملزم می‌کند برای ادامه عملیات نظامی از کنگره مجوز بگیرد.

روبیو گفت: «این عملیات به پایان رسیده است. “خشم حماسی” — همان‌طور که رئیس‌جمهور به کنگره اطلاع داد — به پایان رسیده و ما از آن مرحله عبور کرده‌ایم. اکنون وارد پروژه آزادی شده‌ایم.» «عملیات خشم حماسی» نامی است که دولت ترامپ برای جنگ با ایران انتخاب کرده و «پروژه آزادی» نام تلاش برای بازگشایی تنگه هرمز است که روبیو آن را اقدامی دفاعی و نه تهاجمی توصیف کرد.

ترامپ پیش‌بینی کرده است که بازگشایی تنگه در نهایت به کاهش قیمت بنزین منجر خواهد شد؛ قیمتی که روز سه‌شنبه در آمریکا به‌طور میانگین به ۴.۴۸ دلار در هر گالن رسیده بود.

با وجود توان نظامی گسترده آمریکا، بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی ممکن است همچنان احساس امنیت کافی برای عبور از این تنگه نداشته باشند. جک کندی، مسئول ریسک منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در مؤسسه S&P Global Market Intelligence، گفت: «ایران همچنان با توانمندی‌های نظامی نامتقارن خود قادر است عبور از تنگه را برای بسیاری از کشتی‌ها بازدارنده نگه دارد.»