تبادل آتش میان آمریکا و ایران در تنگه هرمز

باراک راوید، مارک کاپوتو / آکسیوس / ۴ مه ۲۰۲۶

ایالات متحده هم‌زمان با به‌کارگیری نیروی نظامی در تنگه هرمز، از مسیر دیپلماسی در نیویورک نیز تلاش می‌کند کنترل خفه‌کننده تهران بر این گذرگاه حیاتی کشتیرانی را در هم بشکند.

اهمیت موضوع: ایران پیش‌تر نشان داده که آماده پاسخ نظامی است؛ موضوعی که دو کشور را بار دیگر تا آستانه بازگشت به یک جنگ تمام‌عیار پیش برده است.

تحولات اصلی: رئیس‌جمهور ترامپ اعلام کرد که از صبح دوشنبه طرحی را برای «هدایت» کشتی‌های تجاری از طریق تنگه آغاز می‌کند؛ در مقابل، ایران تهدید کرد به کشتی‌هایی که با نیروهای نظامی این کشور هماهنگ نکنند، شلیک خواهد کرد.

دریادار برد کوپر، فرمانده سنتکام، روز دوشنبه به خبرنگاران گفت پس از آغاز این عملیات از سوی آمریکا، ایران موشک‌های کروز به سمت ناوهای نیروی دریایی آمریکا و پهپادهایی به سوی کشتی‌های تجاری شلیک کرد. به گفته او، همه این تهدیدها «مقابله و مهار» شدند و هیچ‌یک از ناوهای نیروی دریایی آمریکا یا کشتی‌های دارای پرچم آمریکا هدف قرار نگرفتند.

کوپر گفت نیروهای آمریکایی شش قایق کوچک ایرانی را منهدم کردند؛ از جمله با استفاده از بالگردهای نظامی.

سنتکام پیش‌تر در روز دوشنبه اعلام کرده بود که به دو کشتی تجاری با پرچم آمریکا برای عبور از تنگه کمک کرده است. کوپر افزود چندین ناوشکن آمریکایی در خلیج فارس مستقر شده‌اند تا به عبور کشتی‌های بیشتری کمک کنند.

آخرین تحولات: ترامپ در شبکه تروت‌سوشال نوشت ایران به یک کشتی باری کره‌جنوبی شلیک کرده است. او نوشت: «به‌جز کشتی کره‌جنوبی، تا این لحظه هنگام عبور از تنگه هیچ خسارتی وارد نشده است.»

سوی دیگر ماجرا: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد تا صبح دوشنبه هیچ کشتی‌ای از تنگه عبور نکرده و افزود: «هرگونه فعالیت دریایی که با اصول اعلام‌شده نیروی دریایی سپاه مغایرت داشته باشد، با خطرات جدی مواجه خواهد شد و شناورهای متخلف با زور متوقف می‌شوند.»

همچنین به نظر می‌رسد ایران چندین حمله موشکی و پهپادی علیه امارات متحده عربی و مناطق ساحلی آن انجام داده باشد.

نیروهای مسلح ایران نیز در بیانیه‌ای اعلام کردند که «اقدامات تهاجمی آمریکا فقط وضعیت کنونی را پیچیده‌تر خواهد کرد» و امنیت کشتی‌ها در خلیج فارس را به خطر خواهد انداخت.

روایت دوگانه: ایالات متحده همچنین قرار است روز دوشنبه پیش‌نویس قطعنامه‌ای را به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کند که در آن مین‌گذاری دریایی ایران و ایجاد «ایستگاه‌های اخذ عوارض» در تنگه هرمز محکوم شود.

به گفته یکی از مقام‌های ارشد دولت آمریکا، هدف این اقدام آن است که به کشورهای دیگر پوشش دیپلماتیک لازم برای مشارکت در مین‌روبی تنگه و بازگشایی مسیر کشتیرانی داده شود.

این مقام گفت: «این موضوع با عملیات آزادی مرتبط است، اما از آن جداست؛ زیرا آن عملیات جنبه اجرایی دارد. این قطعنامه سازمان ملل درباره ایجاد مجوز و اختیار قانونی است. کشورهایی هستند که توانمندی‌های خوبی در زمینه مین‌روبی دارند و می‌توانند کمک کنند. اما آنها خواهان قطعنامه و مجوز شورای امنیت هستند که بگوید: بله، شما می‌توانید این کار را انجام دهید.»

او به‌طور مشخص از آلمان و کشورهای اسکاندیناوی به‌عنوان مشارکت‌کنندگان احتمالی نام برد.

این مقام افزود: «این یک بازی اعتمادسازی است. افرادی در بروکسل نشسته‌اند که می‌گویند: “نمی‌خواهم ۱۰۰ میلیون دلار نفت از دست بدهم.” به همین دلیل کشتی‌هایشان را حرکت نمی‌دهند. ما می‌خواهیم نشان دهیم که این کار شدنی است؛ یک مسیر امن وجود دارد و یک چتر حفاظتی برقرار است.»

پشت پرده: کوپر مدعی شد اکنون تحت «چتر دفاعی» آمریکا، مسیر عبور در تنگه باز شده است. هم‌زمان، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، به شبکه فاکس نیوز گفت ارتش آمریکا «کنترل کامل» این آبراه را در اختیار دارد.

اما متحدان نظامی آمریکا و همچنین کشتی‌های تجاری ممکن است به این ادعا اعتماد نکنند؛ به‌ویژه در شرایطی که ایران تهدید کرده هر شناوری را که بدون مجوز قصد عبور داشته باشد هدف قرار خواهد داد.

آنچه باید زیر نظر داشت: کوپر تأکید کرد عملیات آمریکا کاملاً «دفاعی» است و واشنگتن تنها در پاسخ به آتش ایران اقدام می‌کند.

اما با توجه به حملات ظاهری علیه امارات و اقدامات ایران در تنگه هرمز، هنوز مشخص نیست که آیا آمریکا تاکتیک‌های خود را بیش از این تشدید خواهد کرد یا نه.