تلاش پاکستان برای نجات مذاکرات آمریکا و ایران

منیر احمد، سمی مجدی و ملانی لیدمن / آسوشیتدپرس / ۲۶ آوریل ۲۰۲۶

دو مقام پاکستانی روز یکشنبه اعلام کردند که عالی‌ترین سطوح رهبری سیاسی و نظامی پاکستان در تلاشند تا پس از آن‌که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به فرستادگان خود دستور داد برای مذاکرات آخر هفته به اسلام‌آباد سفر نکنند، گفت‌وگوها میان ایالات متحده و ایران را از سر بگیرند. این مقامات به دلیل نداشتن مجوز برای گفت‌وگو با رسانه‌ها، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند.

پس از آن‌که افزایش تنش‌ها دور دوم مذاکرات میان آمریکا و ایران را که قرار بود در پایان هفته برگزار شود، ناکام گذاشت، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بیشتر روز یکشنبه را در عمان — کشوری هم‌مرز با تنگه هرمز که پیش‌تر میزبان چندین دور مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا بوده — سپری کرد.

به گزارش رسانه‌های دولتی ایران، انتظار می‌رود او عصر یکشنبه به اسلام‌آباد بازگردد و سپس راهی مسکو شود.

مقام‌های ایرانی این پرسش را مطرح کرده‌اند که چگونه می‌توانند به آمریکا اعتماد کنند، در حالی که نیروهای این کشور در واکنش به تسلط ایران بر تنگه هرمز، اقدام به محاصره بنادر ایران کرده‌اند و همچنین آمریکا و اسرائیل در جریان دورهای پیشین مذاکرات به ایران حمله کرده‌اند.

تنگه هرمز در کانون گفت‌وگوهای عمان

به گفته یک مقام منطقه‌ای که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، میانجی‌گران تحت رهبری پاکستان در تلاشند شکاف‌های قابل توجه میان آمریکا و ایران را کاهش دهند.

این مقام که در روند میانجی‌گری دخیل است، گفت ایران همچنان اصرار دارد پیش از آغاز دور جدید مذاکرات با دولت ترامپ، محاصره بنادرش توسط آمریکا پایان یابد.

او افزود که گفت‌وگوهای عراقچی در مسقط بر مسائل مربوط به تنگه هرمز متمرکز بوده؛ یکی از چالش‌های اصلی مذاکرات.

به گفته وی، ایران تلاش دارد عمان را متقاعد کند تا از سازوکاری برای دریافت عوارض از کشتی‌هایی که از این تنگه عبور می‌کنند حمایت کند؛ مسیری که در زمان صلح، یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند.

پاسخ عمان در این باره هنوز مشخص نیست.

ایران بر مذاکرات غیرمستقیم پافشاری دارد

هفته گذشته، ترامپ از تمدید نامحدود آتش‌بس با ایران خبر داد. این آتش‌بس بیشتر درگیری‌ها را متوقف کرده، اما با گذشت دو ماه از آغاز جنگ، پیامدهای اقتصادی آن در حال افزایش است؛ چرا که جریان جهانی نفت، گاز طبیعی مایع، کود شیمیایی و سایر کالاها به دلیل نزدیک به بسته شدن تنگه هرمز مختل شده است.

با این حال، هر دو طرف همچنان به تهدیدهای نظامی ادامه داده‌اند. فرماندهی مشترک نظامی ایران روز شنبه هشدار داد که «اگر آمریکا به اقدامات تهاجمی نظامی خود، از جمله محاصره دریایی، راهزنی و دزدی دریایی ادامه دهد»، با «پاسخی قاطع» روبه‌رو خواهد شد.

حتی پیش از تحولات روز شنبه، وزارت امور خارجه ایران اعلام کرده بود که هرگونه مذاکره به‌صورت غیرمستقیم انجام خواهد شد و مقام‌های پاکستانی نقش واسطه را ایفا خواهند کرد.

ترامپ بامداد شنبه، پیش از یک حادثه امنیتی در مراسم شام خبرنگاران کاخ سفید، به خبرنگاران گفت که تنها ۱۰ دقیقه پس از لغو سفر استیو ویتکاف و دامادش جرد کوشنر به اسلام‌آباد، ایران پیشنهادی «بسیار بهتر» ارائه داده است.

او جزئیات بیشتری ارائه نکرد، اما تأکید کرد که یکی از شروط او این است که ایران «به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند».

ترامپ روز شنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «اگر می‌خواهند گفت‌وگو کنند، فقط کافی است تماس بگیرند!!!»

سید محمد علی، تحلیلگر مستقل سیاسی در پاکستان، نسبت به بزرگ‌نمایی موانع موقتی هشدار داد. او گفت تنش‌های جاری میان واشینگتن و تهران یک‌شبه کاهش نمی‌یابد و روند مذاکرات «نیازمند خرد و صبر از سوی هر دو طرف است.»

او افزود: «این یک روند حساس و پیچیده است و فراز و نشیب‌هایی خواهد داشت که در چنین موضوعاتی طبیعی است. اما نکته مثبت این است که آتش‌بس برقرار مانده و هر دو طرف تمایل دارند به شکلی به درگیری پایان دهند که در داخل کشورشان تبعات منفی نداشته باشد.»

بن‌بست در هرمز ادامه دارد

قیمت نفت برنت، شاخص جهانی، نسبت به آغاز جنگ تقریباً ۵۰ درصد افزایش یافته که ناشی از تسلط ایران بر تنگه هرمز است.

ایران هفته گذشته به سه کشتی حمله کرد، در حالی که آمریکا همچنان محاصره بنادر ایران را حفظ کرده است. ترامپ به نیروهای نظامی دستور داده قایق‌های کوچکی را که ممکن است اقدام به کارگذاری مین کنند، «هدف قرار داده و نابود کنند».

همچنین روز شنبه، ایران برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه این کشور در ۲۸ فوریه، پروازهای تجاری از فرودگاه بین‌المللی تهران را از سر گرفت.

افزایش تلفات در سایه تداوم آتش‌بس‌ها

از زمان آغاز جنگ، دست‌کم ۳٬۳۷۵ نفر در ایران و حداقل ۲٬۴۹۶ نفر در لبنان کشته شده‌اند؛ جایی که درگیری میان اسرائیل و حزب‌الله دو روز پس از شروع جنگ ایران از سر گرفته شد. همچنین ۲۳ نفر در اسرائیل و بیش از یک‌دوجین نفر در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس جان خود را از دست داده‌اند. در لبنان نیز ۱۵ سرباز اسرائیلی، ۱۳ نیروی نظامی آمریکا در منطقه و ۶ نیروی حافظ صلح سازمان ملل در جنوب لبنان کشته شده‌اند.

در همین حال، آتش‌بس دیگری — میان اسرائیل و گروه شبه‌نظامی حزب‌الله لبنان مورد حمایت ایران — نیز روز شنبه متزلزل شد، زیرا دو طرف به تبادل آتش پرداختند و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به ارتش دستور داد «به‌شدت به اهداف حزب‌الله در لبنان حمله کند.»

ترامپ روز پنجشنبه اعلام کرده بود که اسرائیل و لبنان با تمدید سه‌هفته‌ای آتش‌بس میان اسرائیل و حزب‌الله موافقت کرده‌اند. حزب‌الله در دیپلماسی میانجی‌گری‌شده توسط واشینگتن مشارکت نداشته است.

با این حال، اسرائیل روز شنبه جنوب لبنان را هدف حمله قرار داد و دست‌کم شش نفر را که به گفته این کشور از نیروهای حزب‌الله بودند، کشت. همچنین چندین راکت و پهپاد از لبنان به سوی اسرائیل شلیک شد.