مهلت چند روزه ترامپ به جناح‌های درگیر در ایران

باراک راوید / اکسیوس

سه مقام آمریکایی به اکسیوس گفتند رئیس‌جمهور ترامپ به جناح‌های درگیر در ایران یک بازه زمانی کوتاه داده تا پشت یک پیشنهاد متقابل منسجم متحد شوند — در غیر این صورت، آتش‌بسی که او روز سه‌شنبه تمدید کرد، پایان خواهد یافت.

یک منبع آمریکایی آگاه از موضوع گفت: «ترامپ آماده است سه تا پنج روز دیگر آتش‌بس را تمدید کند تا ایرانی‌ها سر و سامان بگیرند. این وضعیت قرار نیست بی‌پایان ادامه پیدا کند.»

اهمیت موضوع: مذاکره‌کنندگان ترامپ بر این باورند که هنوز دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ و رسیدگی به آنچه از برنامه هسته‌ای ایران باقی مانده، ممکن است. اما در عین حال نگرانند که شاید در تهران کسی با اختیار لازم برای گفتن «بله» وجود نداشته باشد.

گفته می‌شود رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنه‌ای، به‌سختی ارتباط برقرار می‌کند. ژنرال‌های سپاه پاسداران که اکنون کنترل کشور را در دست دارند و مذاکره‌کنندگان غیرنظامی ایران، آشکارا بر سر راهبرد با یکدیگر اختلاف دارند.

یک مقام آمریکایی گفت: «ما شاهد شکاف کامل در داخل ایران بین تیم مذاکره‌کننده و نیروهای نظامی هستیم — به‌طوری که هیچ‌یک دسترسی به رهبر ندارند و او نیز پاسخگو نیست.»

پشت‌پرده: مقام‌های آمریکایی نخستین نشانه‌های این اختلافات را پس از دور اول مذاکرات اسلام‌آباد مشاهده کردند؛ زمانی که مشخص شد فرمانده سپاه، ژنرال احمد وحیدی، و معاونانش بخش عمده‌ای از آنچه مذاکره‌کنندگان ایرانی مطرح کرده بودند را رد کرده‌اند.

این شکاف روز جمعه گذشته علنی شد؛ زمانی که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، از بازگشایی تنگه هرمز خبر داد، اما سپاه از اجرای آن خودداری کرد و حتی به‌طور علنی به او حمله کرد.

در روزهای بعد، ایران هیچ پاسخ جدی به آخرین پیشنهاد آمریکا نداد و از تعهد به برگزاری دور دوم مذاکرات در پاکستان خودداری کرد.

نکته قابل توجه: این شکاف تا حدی نتیجه ترور علی لاریجانی توسط اسرائیل در ماه مارس است؛ کسی که پیش‌تر دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران بود.

لاریجانی از اختیارات و وزن سیاسی لازم برای حفظ انسجام در تصمیم‌گیری‌های ایران برخوردار بود. به گفته یک مقام آمریکایی، جانشین او، محمدباقر ذوالقدر — که وظیفه هماهنگی میان سپاه، دولت و رهبر را دارد — کارآمد نیست.

محرک خبر: ۴۸ ساعت گذشته برای کاخ سفید بسیار ناامیدکننده بوده — به‌ویژه برای معاون رئیس‌جمهور، ونس، که چمدان‌هایش را برای سفر به اسلام‌آباد جهت هدایت دور دوم مذاکرات صلح بسته بود.

اما در عوض، او منتظر ماند تا ژنرال‌های سپاه که اکنون کنترل ایران را در دست دارند، به محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و عراقچی اجازه دهند برای دیدار با او به پاکستان سفر کنند.

عصر دوشنبه به نظر می‌رسید ایران به میانجی‌های پاکستانی چراغ سبز داده است، اما صبح سه‌شنبه این سیگنال ناپدید شد و جای آن را مطالبه لغو محاصره دریایی آمریکا گرفت.

هواپیمای «ایرفورس تو» ساعت‌ها در باند پایگاه مشترک اندروز آماده پرواز بود — تا زمانی که مشخص شد این سفر انجام نخواهد شد.

نمایندگان کاخ سفید، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، که قرار بود از میامی به اسلام‌آباد پرواز کنند، در عوض سوار هواپیمای دولتی شده و به واشینگتن بازگشتند.

بعدازظهر سه‌شنبه، ترامپ با تیم امنیت ملی خود جلسه‌ای فشرده برگزار کرد: ونس، ویتکاف، کوشنر، وزیر خارجه مارکو روبیو، وزیر دفاع پیت هگست، رئیس سیا جان رتکلیف، رئیس ستاد مشترک ژنرال دن کین و دیگر مقام‌های ارشد.

پیش از این جلسه، حتی برخی از مشاوران ترامپ نمی‌دانستند او به کدام سمت متمایل است: حمله‌ای گسترده به زیرساخت‌های انرژی ایران یا دادن فرصت بیشتر به دیپلماسی. در نهایت، او گزینه دوم را انتخاب کرد.

یک مقام آمریکایی گفت: «در چند روز اخیر عمق این شکاف روشن‌تر شد و این پرسش مطرح شد که آیا در چنین شرایطی رفتن به اسلام‌آباد اصلاً منطقی است؟ بنابراین تصمیم گرفته شد به تلاش‌های دیپلماتیک زمان بیشتری داده شود.»

بین خطوط: چندین مقام آمریکایی و افراد نزدیک به ترامپ به یک جمع‌بندی مشترک رسیده‌اند: رئیس‌جمهور معتقد است آمریکا از نظر نظامی هر آنچه می‌توانسته انجام داده و اکنون می‌خواهد از جنگی که روزبه‌روز نامحبوب‌تر می‌شود خارج شود. او تا زمانی که همه گزینه‌های دیگر را امتحان نکرده، جنگ را از سر نخواهد گرفت.

یک منبع نزدیک به ترامپ گفت: «به نظر می‌رسد ترامپ دیگر نمی‌خواهد از نیروی نظامی استفاده کند و تصمیم گرفته جنگ را پایان دهد.»

اما: اگر میانجی‌های پاکستانی نتوانند در بازه زمانی تعیین‌شده از سوی ترامپ مشارکت ایران را تضمین کنند، گزینه نظامی دوباره روی میز خواهد بود.

آنچه باید زیر نظر داشت: به گفته یک منبع منطقه‌ای آگاه از روند میانجی‌گری و یک منبع اسرائیلی مطلع از مذاکرات، مقام‌های آمریکایی و میانجی‌های پاکستانی منتظرند طی یکی دو روز آینده، خامنه‌ای سکوت خود را بشکند و دستور روشنی به مذاکره‌کنندگان برای بازگشت به میز مذاکره بدهد.

وضعیت فعلی: تمدید آتش‌بس بخشی از اهرم فشار ترامپ را کاهش داده است. با این حال، او معتقد است محاصره دریایی که همچنان حفظ کرده، این ضعف را جبران می‌کند و مدعی است ایرانی‌ها «به‌شدت به پول نیاز دارند» و حتی قادر به پرداخت حقوق نیروهای نظامی و پلیس خود نیستند.

ترامپ در پستی در شبکه «تروث سوشال» شامگاه سه‌شنبه تأکید کرد که محاصره، اهرم اصلی اوست: «ایران نمی‌خواهد تنگه هرمز بسته باشد، بلکه می‌خواهد باز باشد تا بتواند روزانه ۵۰۰ میلیون دلار درآمد کسب کند. آن‌ها فقط به این دلیل می‌گویند می‌خواهند آن را ببندند که من کاملاً آن را محاصره کرده‌ام (بسته‌ام!)، بنابراین فقط می‌خواهند آبرویشان را حفظ کنند.»

او افزود: «چهار روز پیش افرادی نزد من آمدند و گفتند: “قربان، ایران می‌خواهد فوراً تنگه را باز کند.” اما اگر این کار را بکنیم، دیگر هرگز توافقی با ایران ممکن نخواهد بود — مگر اینکه بقیه کشورشان را منفجر کنیم، از جمله رهبرانشان!»