گسترش بی‌سابقه بازداشت شهروندان در سایه جنگ

کمپین حقوق بشر ایران / شنبه ۱۵ فروردین ۱۴۰۵

با گذشت بیش از یک ماه از آغاز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به شهرها و مناطق مختلف ایران، عوامل حکومتی جمهوری اسلامی نیز موج تازه و گسترده‌ای از بازداشت‌های خودسرانه را در سراسر کشور آغاز کرده‌اند.

بر اساس آمارهای رسمی حکومتی، تاکنون بیش از دو هزار تن از شهروندان بازداشت شده‌اند، اما با توجه به دشواری دسترسی به اطلاعات، احتمال می‌رود شمار واقعی بازداشت‌شدگان بسیار بیشتر باشد و هر روز موارد جدیدی از بازداشت گزارش می‌شود.

عوامل حکومتی جمهوری اسلامی در شهرهای مختلف بازداشت‌هایی هماهنگ انجام داده‌اند که اغلب با یورش‌های خشونت‌بار و ناپدیدسازی قهری همراه بوده است. این اقدامات شهروندان عادی، کنشگران مدنی، دانشجویان، اقلیت‌های مذهبی و حتی خانواده‌های معترضان و فعالان خارج از کشور را هدف قرار داده است.

به گفته هادی قائمی، مدیر کمپین حقوق بشر ایران: «مقام‌های دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران از پوشش جنگ برای راه‌اندازی یک کارزار گسترده سرکوب استفاده می‌کنند. این بازداشت‌ها ربطی به امنیت ندارد، بلکه برای خاموش کردن صداهای مخالف، مجازات منتقدان و هراس‌افکنی در جامعه است.»

هادی قائمی ادامه داد: «با هزاران مورد بازداشت جدید روبه‌رو هستیم؛ این به معنای افزایش خطر شکنجه، اخذ اعترافات اجباری و صدور و اجرای احکام بیشتر اعدام است. این حکومت نشان داده که قادر است در عرض چند روز هزاران نفر را بکشد. جامعه جهانی باید پیش از آنکه این وضعیت به یک فاجعه گسترده‌تر دیگر تبدیل شود، اقدام کند.»

کمپین حقوق بشر ایران از دولت‌ها و نهادهای سازمان ملل می‌خواهد با اعمال فشارهای جدی و مؤثر، مقام‌های جمهوری اسلامی را وادار کنند تا:

● بی‌درنگ تمامی اعدام‌ها را متوقف کنند
● به بازداشت‌های خودسرانه در سراسر کشور پایان دهند
● همه بازداشت‌شدگان و زندانیان سیاسی را فورا آزاد کنند

کمپین حقوق بشر ایران همچنین تاکید دارد که این مطالبات باید در هرگونه مذاکره با جمهوری اسلامی لحاظ شود، صرف‌نظر از هر امتیازی که حکومت ممکن است در سایر حوزه‌ها ارائه کند.

بازداشت‌های گسترده و اطلاعات اندک

مقام‌های قضایی جمهوری اسلامی اطلاعات بسیار کمی درباره اتهام‌های هزاران بازداشت‌شده منتشر کرده‌اند. از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل، بازداشت‌ها در استان‌های مختلف از جمله تهران، اصفهان، یزد، آذربایجان شرقی، گیلان، لرستان، فارس، کرمان، خوزستان، کردستان و کهگیلویه و بویراحمد گزارش شده است.

دلایل اعلام‌شده برای برخی بازداشت‌ها شامل مواردی مانند داشتن تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای (استارلینک)، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی، ارتباط با رسانه‌های خارجی، فیلم‌برداری از محل حملات، تشویش اذهان عمومی، جاسوسی یا همکاری با دولت‌های خارجی بوده است.

حتی افرادی صرفا به‌دلیل ابراز عقیده بازداشت شده‌اند. برای مثال، آمنه قاسم‌زاده و پسر ۱۵ساله‌اش، آریو مشرفی، در ساوجبلاغ به دلیل ابراز خوشحالی پس از مرگ علی خامنه‌ای بازداشت شدند. بازداشت‌ها توسط نیروهای اطلاعات سپاه پاسداران، وزارت اطلاعات و نیروی انتظامی انجام شده است، اما اطلاعاتی درباره نام، محل نگهداری، وضعیت جسمی یا پرونده بازداشت‌شدگان منتشر نشده است.

تشدید فضای ارعاب و تهدید

این بازداشت‌ها در فضایی شدیدا امنیتی و نظامی‌شده انجام می‌شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای مسلح در خیابان‌ها مستقر شده‌اند، ایست‌های بازرسی برقرار شده و تفتیش‌ تلفن افراد با خشونت انجام می‌شود.

مقام‌های حکومتی به‌طور مکرر تهدید کرده‌اند که نه‌تنها مشارکت در اعتراضات، بلکه هرگونه ابراز مخالفت با مجازات شدید مواجه خواهد شد. رئیس قوه قضاییه اعلام کرده است که هر کسی علیه نظام عمل یا سخن بگوید «دشمن» محسوب می‌شود. همچنین سپاه هشدار داده است که معترضان با ضربه‌ای «شدیدتر از ۸ ژانویه» روبه‌رو خواهند شد.

یک مجری تلویزیون دولتی تهدید کرده است: «بعد از فروکش کردن فتنه، تک‌تک شما را پیدا می‌کنیم و مادرتان را به عزای شما می‌نشانیم.»

این تهدیدها به بخشی مرکزی از سیاست حکومت برای هراس‌افکنی و سرکوب مخالفت‌های داخلی تبدیل شده است.

محاکمه‌های سریع و سرعت گرفتن اجرای احکام اعدام

در دو هفته گذشته، چهار جوان به نام‌های امیرحسین حاتمی (۱۸ ساله) ، صالح محمدی (۱۹ ساله)، سعید داوودی (۲۱ ساله) و مهدی قاسمی—که در اعتراضات دی ۴۰۴ بازداشت شده بودند، در قم و تهران اعدام شدند. این احکام پس از محاکمه‌های ناعادلانه و مبتنی بر اعترافات اجباری صادر شد.

در دو هفته گذشته، چهار جوان به نام‌های امیرحسین حاتمی (۱۸ ساله)، صالح محمدی (۱۹ ساله)، سعید داوودی (۲۱ ساله) و مهدی قاسمی—که در اعتراضات دی ۱۴۰۴ بازداشت شده بودند—در قم و تهران اعدام شدند. این احکام پس از برگزاری محاکمه‌های ناعادلانه و به استناد اعترافات اجباری صادر شد.

پیش‌تر نیز قوه قضاییه اعلام کرد که برای برخی از بازداشت‌شدگان کیفرخواست صادر شده است؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره محاکمه‌های سریع و بدون دادرسی عادلانه را افزایش داده است.

برخی از متهمان ممکن است با اتهام «افساد فی‌الارض» روبه‌رو شوند که مجازات آن اعدام است.

مقام‌های حکومتی ادعا کرده‌اند که این افراد با «شبکه‌های تروریستی ماهواره‌ای» همکاری کرده‌اند، اما این پرونده‌ها عمدتاً بر اساس داده‌های ضبط‌شده از دستگاه‌های الکترونیکی و «اعترافات» است—در حالی که اعترافات اجباری در ایران به‌طور گسترده تحت شکنجه گرفته می‌شود. با این حال، هنوز هیچ اطلاعاتی درباره هویت یا تعداد دقیق متهمان منتشر نشده است.

مقام‌های حکومتی ادعا کرده‌اند که این افراد با «شبکه‌های تروریستی ماهواره‌ای» همکاری کرده‌اند، اما این پرونده‌ها عمدتا بر اساس داده‌های ضبط‌شده از دستگاه‌های الکترونیکی و «اعترافات» است. در حالی که اعترافات اجباری در ایران به‌طور گسترده تحت شکنجه گرفته می‌شود.

با این حال، هنوز هیچ اطلاعاتی درباره هویت یا تعداد دقیق متهمان منتشر نشده است.

شدت گرفتن برخورد با فعالان و منتقدان

در شروع دومین ماه از جنگ در ایران، گزارش‌ها از آغاز موجی تازه از بازداشت‌های خودسرانه فعالان مدنی، سیاسی و فرهنگی حکایت دارند؛ بازداشت‌هایی که به نظر می‌رسد ادامه سرکوب و برخورد با کنشگران مدنی و منتقدان پس از کشتار دی ۴۰۴ است.

▪️ چهارشنبه ۱۲ فروردین ۴۰۵، عوام حکومتی با یورش به محل زندگی نسرین ستوده، وکیل حقوق بشری، او را بازداشت و لوازم الکترونیکی از جمله لپ‌تاپ و تلفن‌های همراه او و همسرش را ضبط کردند.

به گفته دختر نسرین ستوده، مادرش در هنگام بازداشت در خانه تنها بوده است. رضا خندان، همسر نسرین ستوده، از آذرماه ۴۰۴ در زندان به سر می‌برد.

بازداشت نسرین ستوده در حالی صورت گرفته است که همسر او، رضا خندان، از تاریخ ۲۳ آذر ۱۴۰۴ در زندان اوین محبوس است. وی پس از آغاز حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، در نامه‌ای خطاب به رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی درخواست کرده بود که شرایط آزادی زندانیان در وضعیت جنگی فراهم شود.

▪️روز چهارشنبه ۲۱ اسفند ۱۴۰۴، حمید چپاتی، فعال مدنی و زندانی سابق سیاسی پیشین در ارومیه به دست نیروهای اطلاعات سپاه پاسداران بازداشت شد. ماموران اقدام به تفتیش منزل کرده و دو دستگاه تلفن همراه، گذرنامه، کارت ملی و شناسنامه وی را ضبط کرده‌اند. علاوه بر این، برخی کتاب‌ها و دست‌نوشته‌های شخصی او نیز بدون مجوز قانونی توقیف شده است.

▪️روز سه‌شنبه ٢۶ اسفند ۱۴۰۴ مسلم زارعی، فعال فرهنگی اهل کرمانشاه، توسط نیروهای امنیتی در این شهر بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل شد. مسلم زارعی برادر مهسا زارعی فعال مدنی و فرهنگی کُرد است که پیشتر سابقه بازداشت داشته است.

▪️روز دوشنبه ۲۵ اسفند ۴۰۴، ساسان چمن‌آرا، هنرمند و زندانی سیاسی سابق، به همراه خواهرش پرستو چمن‌آرا در ایلام بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل شدند.

▪️صبح روز ۲۴ اسفند ۴۰۴، مژگان ایلانلو، مستندساز و زندانی سیاسی سابق، به همراه همسر و دخترش، به شکل کاملا خودسرانه، همراه با خشونت فیزیکی، بازداشت شد.

▪️روز ۲۳ اسفند ۴۰۴، حسین افراسیاب، رپر معترض، در شاهین‌شهر اصفهان نیز توسط عوامل حکومتی «لباس شخصی» بازداشت شد.

▪️روز ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ منوچهر آقابیگی، عضو هیئت مدیره انجمن صنفی معلمان کرمانشاه بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل شد.  در همین روز مأموران امنیتی به منزل مجتبی گودرزی، عضو کانون صنفی فرهنگیان الیگودرز و از اعضای شورای هماهنگی، یورش برده و بدون ارائه حکم قانونی، وسایل ارتباطی او را ضبط کردند.

▪️نیروهای امنیتی روز پنجشنبه ۲۸ اسفند، افسانه روزبهانی و بهنوش درویشی، مادر و خواهر بهنام درویشی، از کشته‌شدگان دی‌۴۰۴، را به‌همراه ۹ شهروند دیگر سر مزار او در نهاوند بازداشت و به زندان نوشیجان ملایر منتقل کردند.

▪️گزارش‌هایی نیز از بازداشت لیلا میرغفاری و سهیل عربی دو زندانی سابق سیاسی نیز منتشر شده است.

▪️روز ۲۸ اسفندماه ۱۴۰۴ ماموران اطلاعات سپاه  با یورش به منازل محمد حبیبی، سخنگوی شورای هماهنگی، پروین سلیمی، عضو هیئت‌مدیره کانون صنفی معلمان تهران، و مسعود زینال‌زاده، دیگر عضو این کانون، ضمن تفتیش منازل، اقدام به ضبط وسایل ارتباطی این فعالان و اعضای خانواده‌هایشان کردند. این اقدامات نیز بدون ارائه هرگونه حکم قانونی و توضیح صورت گرفته است.

▪️ روز شنبه ۸ فروردین ۱۴۰۵ سیامک صادقی چهرازی، عضو کانون صنفی معلمان خوزستان، در منزل خود بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد.

▪️ماموران امنیتی با یورش به منزل این فعال صنفی، ضمن ایجاد فضای رعب و وحشت، خانواده وی را نیز تهدید کرده‌اند که از اطلاع‌رسانی درباره بازداشت او خودداری کنند. تا زمان تنظیم این خبر، علت بازداشت «استفاده از فیلترشکن» عنوان شده و هیچ اطلاعی از محل نگهداری و وضعیت او در دست نیست؛ مسئله‌ای که نگرانی‌ها درباره سلامت و امنیت این معلم را افزایش داده است.

▪️ روز سه‌شنبه ۱۱ فروردین‌ ۱۴۰۵،  ایوب شیری، فعال ترک (آذربایجانی) ساکن تبریز، در این شهر بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل شد.

برخورد با فعالان خارج از کشور از طریق بازداشت وابستگان در ایران

کارزار سرکوب فعالان و منتقدان سیاسی تنها محدود به داخل کشور نیست. روز یک‌شنبه ۲۳ اسفند ۱۴۰۴، حسین رزاق، فعال سیاسی و رسانه‌ای ساکن اروپا، با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی از بازداشت برادرش توسط ماموران «وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی» خبر داد. به گفته رزاق، بازداشت برادر او همراه با تفتیش کامل خانه و توقیف تمامی لوازم الکترونیکی خانواده انجام شده است.

حسین رزاق به کمپین حقوق بشر ایران گفت: «برادر من اصلا فرد سیاسی نیست و به هیچ‌وجه فعالیتی در این زمینه‌ها نداشته است. حتی در نحوه ارتباط گرفتن و تماس با من هم خیلی محتاط بود».

حسین رزاق در شرح بازداشت برادرش می‌گوید: «ماموران وزارت اطلاعات به خانه برادرم یورش بردند با حکم تفتیش و بازداشت و هر وسیله الکترونیکی مثل موبایل و تبلت و لپ‌تاب که متعلق به خودش و همسرش و بچه‌هایش بوده ضبط کرده‌اند و خودش را بازداشت کردند و رفته‌اند». 

به گفته حسین رزاق «برادرم در طی این سال‌ها که من فعالیت داشتم چندباری احضار و بازجویی شده بود. یک‌بار در سال ۱۴۰۰ که مدتی خبری از من نبود و پنهانی فعالیت میکردم و چه در این مدت که از ایران خارج شده‌ام. این فشارها بر خانواده فعالان سیاسی همیشه بوده و به نظر می‌رسد که حالا بیشتر هم شده است».

روز ۱۸ اسفند ۱۴۰۴  داستا فرخی ، دانشجوی ۲۰ ساله رشته ادبیات نمایشی دانشگاه سوره، در خانه پدری‌اش در شهر اراک بازداشت شد. وی که به دلیل تعطیلی دانشگاه‌ در شرایط جنگی به اراک رفته بود پس از یورش ماموران وزارت اطلاعات بازداشت شد. داستا فرخی، خواهرزاده بهنام چگینی، فعال سیاسی ساکن اروپاست.

بهنام چگینی  با اشاره به این بازداشت در صفحه ایکس خود نوشت: «جمهوری‌اسلامی هفته گذشته خواهرزاده من داستا فرخی را بازداشت کرده، در ادامه خانواده و نزدیکان شناسنامه‌ای من را تهدید به محرومیت از شغل، اخراج، لغو پروانه‌های شغلی و… کرده‌اند».

شماری از دانشجویان نیز بازداشت شدند از جمله سیما چمبری، دانشجوی ورودی ۱۴۰۳ رشته کارشناسی شیمی دانشگاه رشت و ساکن نیشابور که روز ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ در منزل شخصی خود بازداشت شد. گزارش‌ها حاکی است که حدود ۱۰ تا ۱۱ نفر از نیروهای امنیتی با ورود به خانه این دانشجو، او را بازداشت کرده‌اند.

شامگاه پنجشنبه ۲۸ اسفند، رضا دالمن، دانشجوی ۲۴ساله دانشگاه صنعتی شریف و از جمله دانشجویان معترض در جریان خیزش پیش از شروع جنگ، بازداشت شد.

همچنین روز ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ احمد رحیمی ، استاد مستعفی دانشگاه فردوسی مشهد، به همراه همسرش سهیلا حسینی ، در مشهد بازداشت شدند. ماموران اطلاعاتی با یورش به منزل این زوج، هر دو را بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل کرده‌اند. احمد رحیمی در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، در اعتراض به سرکوب‌ها از دانشگاه فردوسی مشهد استعفا داده بود.

با توجه به دشواری دسترسی به اطلاعات، هویت تعداد کمی از بازداشت‌شدگان مشخص شده است. با این حال، به نظر می‌رسد دامنه بازداشت‌ها به اقلیت‌های مذهبی، از جمله شهروندان بهائی، نیز رسیده است.

صبح روز یک‌شنبه ۲۴ اسفند ۱۴۰۴، ماموران وزارت اطلاعات با یورش به منزل پژمان زارع، شهروند بهایی ساکن شیراز، پس از تفتیش و به‌هم‌ریختن خانه، او را بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل کردند.

در جریان این بازرسی بخشی از وسایل شخصی متعلق به او و همسرش، از جمله تجهیزات الکترونیکی و تعدادی کتاب مذهبی، ضبط شده است. همچنین مأموران پس از این اقدام به منزل پدر وی که در نزدیکی محل سکونتش قرار دارد مراجعه کرده و آنجا را نیز تفتیش و از محل عکسبرداری کرده‌اند.

در تاریخ ۱۴ اسفند ۱۴۰۴، نیتا بابانژاد و فرزندش پارسا عمادی، دو شهروند بهائی ساکن اصفهان، توسط مأموران اداره اطلاعات این شهر بازداشت شدند.

روز یک‌شنبه ۳ فروردین ۱۴۰۵، شایان آبادی، ۳۱ساله و ساکن کرمان، توسط نیروهای وزارت اطلاعات بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل شد. این بازداشت، بدون ارائه حکم قضایی در محل سکونت وی انجام شده است.

در نخستین روز سال نو، اول فروردین ۱۴۰۵، یاسمین رهمرده، شهروند بهائی ساکن یزد، بازداشت شد. این شهروند ۳۶ ساله و مادر دو فرزند، توسط ماموران اداره کل اطلاعات یزد در منزل شخصی خود بازداشت شد.

روز چهارشنبه ۱۲ فروردین‌ماه نیروهای اطلاعاتی با حضور در منزل بهزاد بصیری و ماندانا ستوده، ضمن تفتیش منزل، لوازم الکترونیکی این شهروندان را ضبط کردند. ماموران در ادامه آقای بصیری را که در منزل بود بازداشت کردند و سپس خانم ستوده را نیز در منزل مادرش دستگیر کردند. در جریان تفتیش منزل و بازداشت این شهروندان، مامورین حکم قضایی ارائه ندادند.

شامگاه روز سه‌شنبه ۱۱ فروردین‌ماه،  مینو اندخس، شهروند بهائی ساکن ساری، به دست نیروهای امنیتی بدون ارائه حکم قضایی در محل سکونتش در ساری بازداشت شد.

از ابتدای حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، شمار زیادی از شهروندان کُرد در شهرهای مختلف بازداشت شده‌اند. بنا به گزارش «شبکه حقوق بشر کردستان»، تداوم بازداشت شهروندان و فعالان کُرد در زمان جنگ در حالی  صورت می‌گیرد که بارها ساختمان‌های وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در چندین شهر بارها توسط جنگنده‌های ارتش آمریکا و اسرائیل بمباران شده‌اند.

لازم به ذکر است که بازداشتگاه‌های این دو نهاد امنیتی در محوطه اماکن بمباران شده قرار دارند و دست‌کم در شش شهر کردستان هدف بمباران قرار گرفته‌اند. همین امر موجب تشدید نگرانی‌ها در خصوص سرنوشت شهروندانی شده که همزمان با جنگ اخیر بازداشت شده‌اند.